Trước nhịp độ biến đổi liên tục của chiến trường, các công ty quốc phòng ở Ukraine và châu Âu thừa nhận rằng họ không thể cứ mỗi lần tình hình thay đổi lại "đập đi xây lại", thiết kế lại toàn bộ vũ khí từ đầu. Điều đó vừa tốn thời gian, vừa không theo kịp thực tế chiến đấu.
UAV ở Ukraine có thể thu thập thông tin tình báo và tiến hành các cuộc tấn công. (Nguồn: Getty Images)
Thay vào đó, xu hướng mới đang hình thành: vũ khí phải linh hoạt, dễ nâng cấp và có thể thích ứng nhanh. Các nhà sản xuất máy bay không người lái (UAV) và robot mặt đất cho biết trọng tâm hiện nay là tạo ra những hệ thống có thể cải tiến chỉ bằng cách thay linh kiện hoặc cập nhật phần mềm, thay vì đại tu toàn bộ.
Vũ khí kiểu 'Lego' lên ngôi
Nhiều loại vũ khí mới được thiết kế theo hướng mô-đun, giống như các mảnh ghép Lego. Khi nhiệm vụ thay đổi, binh lính chỉ cần tháo, lắp hoặc thay thế một số bộ phận là có thể sử dụng cho mục đích hoàn toàn khác. Cùng với đó, ngày càng nhiều công ty chuyển sang mô hình "ưu tiên phần mềm", coi phần mềm là chìa khóa để nâng cấp nhanh chóng.
Xu hướng này vốn đã tồn tại trong ngành công nghiệp quốc phòng, nhưng xung đột Nga–Ukraine đã tạo ra một cảm giác cấp bách chưa từng có.
Patrick Shepherd, Giám đốc bán hàng của Milrem Robotics (Estonia) – công ty sản xuất robot mặt đất tự hành và có chi nhánh tại Ukraine cho biết, các thiết kế linh hoạt là yếu tố sống còn. Theo ông, chúng cho phép thích ứng nhanh hơn rất nhiều so với các hệ thống "nguyên khối, cứng nhắc" truyền thống.
Công nghệ có thể lỗi thời chỉ sau vài tháng
Các binh sĩ Ukraine cho biết, một công nghệ từng rất hiệu quả có thể trở nên lỗi thời chỉ sau vài tuần hoặc vài tháng. Nguyên nhân là do tác chiến điện tử, các biện pháp chống UAV mới và chiến thuật liên tục thay đổi.
DroneShield – công ty Australia chuyên phát triển công nghệ chống UAV, đang hoạt động mạnh tại châu Âu và có nhiều hệ thống triển khai ở Ukraine là một ví dụ điển hình. CEO chi nhánh Mỹ của DroneShield, ông Matt McCrann, cho biết cuộc chạy đua giữa UAV và biện pháp đối phó đã tăng tốc trên toàn cầu kể từ khi Nga mở chiến dịch quân sự.
Theo ông, chu kỳ phát triển công nghệ hiện nay đã rút ngắn từ vài năm xuống chỉ còn vài tuần. "Cách duy nhất để theo kịp là xây dựng những hệ thống không cố định, không chỉ giải quyết vấn đề của hiện tại, mà còn sẵn sàng thích ứng cho tương lai", McCrann nhấn mạnh.
Không thể thích ứng đồng nghĩa với thất bại
Granta Autonomy, công ty UAV của Lithuania, là một trong những doanh nghiệp đầu tiên cung cấp UAV cho Ukraine. Giám đốc điều hành Gediminas Guoba cho rằng các hệ thống phải được thiết kế không chỉ cho năm nay hay năm sau, mà còn có thể tiếp tục nâng cấp trong nhiều năm tới.
Tư duy này cũng được Ark Robotics công ty sản xuất robot tự hành đang được gần 20 lữ đoàn Ukraine sử dụng, áp dụng triệt để. CEO của công ty (bí danh Achi) cho biết Ark tập trung chế tạo các nền tảng giá rẻ, dễ sản xuất hàng loạt, sau đó tùy chỉnh ở mức bề mặt như lắp thêm giáp hoặc thiết bị chuyên dụng. Nền tảng cốt lõi vẫn giữ nguyên, giúp mở rộng sản xuất mà không đội chi phí.
Thiết kế mô-đun không chỉ giúp các công ty duy trì lợi thế cạnh tranh, mà còn đáp ứng nhu cầu thực tế của binh lính ngoài mặt trận.
Oleksandr Yabchanka, người phụ trách hệ thống robot của Tiểu đoàn Sói Da Vinci (Ukraine), từng cho biết các robot mặt đất của đơn vị ông có thể được cấu hình cho nhiều nhiệm vụ khác nhau: sơ tán thương binh, trinh sát, hay tấn công vị trí đối phương. "Chúng hoạt động như những viên gạch Lego", ông mô tả.
Các robot của Milrem cũng được thiết kế theo logic tương tự, tránh việc chỉ phục vụ một nhiệm vụ duy nhất. Binh lính có thể tùy chỉnh chúng cho các vai trò như xử lý chất nổ, thu thập tình báo hay mang theo vũ khí.
Đáng chú ý, trong nhiều trường hợp, binh lính còn cải biến hệ thống theo những cách mà nhà sản xuất không hề lường trước. Các công ty phương Tây thừa nhận họ đang học hỏi trực tiếp từ những sáng tạo đó.
Theo Shepherd, phần mềm ngày càng đóng vai trò trung tâm trong việc điều chỉnh và nâng cấp hệ thống, từ chỉ huy – kiểm soát cho đến quản lý nhiệm vụ. Các bản cập nhật phần mềm có thể được phát triển, thử nghiệm và triển khai nhanh chóng, giúp đưa những bài học từ chiến trường vào thực tế chỉ trong thời gian ngắn.
DroneShield cũng đi theo hướng này, bổ sung năng lực mới cho hệ thống mà không cần thay đổi phần cứng. Guoba cho biết phần cứng UAV của Granta Autonomy gần như không đổi trong một–hai năm qua, nhưng phần mềm thì thay đổi hàng tháng.
Lợi thế lớn nhất của phần mềm là có thể cập nhật từ xa, không cần đưa vũ khí trở lại nhà máy. Chính tốc độ và tính linh hoạt đó khiến phần mềm trở thành công cụ thích ứng hiệu quả nhất.
Ark hiện đang phát triển các hệ thống cho phép hàng nghìn UAV và robot hoạt động phối hợp với mức can thiệp tối thiểu của con người. Công ty thậm chí còn cử kỹ sư ra tiền tuyến để tinh chỉnh phần mềm theo từng đơn vị hoặc nhiệm vụ cụ thể.
Dù vậy, các nhà sản xuất thừa nhận không thể cập nhật một cách tùy tiện. Shepherd nhấn mạnh rằng hệ thống vũ khí phải luôn đảm bảo độ tin cậy, vì vậy không phải mọi bản cập nhật đều có thể triển khai gấp rút.
