Sau khi đột nhiên trở nên căng thẳng vào tháng 9 vừa qua sau vụ va chạm của tàu cá Trung Quốc và tàu tuần duyên Nhật, quan hệ Trung – Nhật chẳng những không hề có dấu hiệu giảm nhiệt mà thậm chí là còn tăng nhiệt. Lần này là xuất phát từ chiến lược phòng thủ mới của Nhật Bản.
Ngày 18/12, ngay trước kỳ nghỉ cuối tuần, Nội các Nhật đã công bố bản cương lĩnh chỉ đạo chương trình phòng vệ trong vòng sáu năm tới. Ngay lập tức, bản cương lĩnh đã nhận được sự phản ứng rất mạnh mẽ từ phía Trung Quốc. Trả lời phỏng vấn của báo giới, bà Khương Du, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã coi bản kế hoạch quốc phòng mới của Nhật là một hành động “vô trách nhiệm”. Bà Khương cũng nhấn mạnh là Nhật Bản không có quyền thay mặt cộng đồng quốc tế để phê phán sự phát triển của Trung Quốc và đồng thời cũng nhấn mạnh là chính sách phát triển hòa bình của Trung Quốc là trước sau không thay đổi. Tuy nhiên, phản ứng mạnh mẽ nhất có lẽ đến từ trang web của Hãng thông tấn Trung Quốc. Trên website của cơ quan này đã có một bài viết lớn với nhan đề “Một chính sách phòng vệ điên loạn gắn với tư duy của chiến tranh lạnh”. Bài viết này cũng không quên “nhắc nhở” Nhật Bản rằng hiện tại, trao đổi mậu dịch song phương Trung - Nhật đã đạt đến mức 228,8 tỷ USD trong năm 2009 mà trong đó, Nhật hưởng lợi đến 33 tỷ USD. Bài viết cũng không quên cảnh cáo các thế lực “trong và ngoài nước Nhật” có âm mưu phá hoại quan hệ Trung - Nhật. Có thể nói, thông điệp trên Xinhua là một lời cảnh cáo mạnh mẽ nhất của Trung Quốc hướng về Nhật Bản.
 Trung Quốc coi kế hoạch quốc phòng mới của Nhật là một hành động “vô trách nhiệm”. |
Nhưng, đó không phải là những điều đáng ngại trong con mắt Trung Quốc. Vấn đề ở đây là mặc dù bị Trung Quốc chỉ trích là duy trì tư duy chiến tranh lạnh nhưng lần thay đổi chính sách quốc phòng đầu tiên trong vòng sáu năm này thể hiện một sự thay đổi về cơ bản chiến lược quốc phòng của Nhật theo hướng thoát khỏi di sản chiến tranh lạnh. Số lượng chiến xa, bộ binh và pháo binh được duy trì như trước đây là hệ quả của việc phải đối phó với mối đe dọa (theo quan niệm của người Nhật) từ Liên Xô cũ. Các căn cứ ở phía Bắc (giáp với Nga) cũng sẽ được giảm dần số quân đồn trú. Thay vào đó, binh lính từ những căn cứ này sẽ được tái bố trí ở các đảo phía Nam và Tây Nam gần các đảo (Điếu Ngư) và gần các căn cứ quan trọng của Mỹ ở Okianawa. Nhật cũng sẽ tăng cường khả năng phòng vệ hải quân và không quân bao gồm việc tăng số tàu ngầm từ 16 lên 22, số chiến hạm mang hệ thống phòng thủ Aegis từ 4 lên 6 và số dàn phóng hỏa tiễn chống tên lửa từ 3 lên 6. Quan trọng hơn nữa, trong bản chính sách quốc phòng mới này, người Nhật cũng công khai chỉ rõ đối tượng cần phải đề phòng của mình là Trung Quốc, một “nhân tố gây đe dọa toàn cầu” do “sự gia tăng đáng ngờ của tốc độ hiện đại hóa quân đội và sự thiếu minh bạch trong chính sách quốc phòng” và CHDCND Triều Tiên, “nhân tố gây bất ổn ở tầm khu vực”. Đó có lẽ chính là điều mà người Trung Quốc tức giận hơn cả. Hơn thế nữa, bản kế hoạch quốc phòng mới cũng công khai kêu gọi gia tăng các quan hệ hợp tác với Ấn Độ, Australia, Hàn Quốc và ASEAN trên cơ sở “hòn đá tảng” là liên minh Mỹ Nhật. Có lẽ đây mới chính là điều khiến người Trung Quốc tức giận hơn cả (đến mức phải đem cả quá khứ quân phiệt ra để “nhắc nhở” Nhật): coi Trung Quốc là đối thủ và hình thành một thế trận bao vây Trung Quốc.
Như vậy, rõ ràng là sau vụ va chạm của tàu cá Trung Quốc và tàu tuần duyên Nhật, quan hệ Trung Nhật đã xấu đi trông thấy. Tình trạng đó không có lợi cho cả hai bên lẫn toàn bộ khu vực. Vấn đề là giờ đây, người quyết định chính là Trung Quốc. Vấn đề lớn nhất đối với Trung Quốc hiện nay là tạo dựng lòng tin và củng cố các bộ chuẩn mực ứng xử với các quốc gia lân bang.
Xuân Thạch