'Chiến dịch 500 ngày đêm' ở Huế: Tiếp nối hành trình đưa liệt sĩ trở về

Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (gọi tắt là "Chiến dịch 500 ngày đêm") có ý nghĩa quan trọng nhằm tri ân những người đã hy sinh vì Tổ quốc, góp phần đưa các liệt sĩ trở về với tên tuổi và gia đình, đáp ứng nguyện vọng của thân nhân.

Tại TP Huế, "Chiến dịch 500 ngày đêm" đang được triển khai với nhiều giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao hiệu quả, đẩy nhanh tiến độ tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Phóng viên Báo Sức khỏe và Đời sống có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Văn Mạnh, Phó Chủ tịch UBND TP Huế, Trưởng ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ TP Huế về những kết quả đạt được trong thời gian vừa qua và nhiệm vụ trọng tâm thời gian tới.

Phóng viên: "Chiến dịch 500 ngày đêm" có ý nghĩa thế nào đối với công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tại TP Huế?

Ông Nguyễn Văn Mạnh: Với truyền thống, đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", "Đền ơn đáp nghĩa" của dân tộc, từ mong muốn của thân nhân liệt sĩ và nhân dân trong cả nước, "Chiến dịch 500 ngày đêm" do Chính phủ phát động có ý nghĩa chính trị, nhân văn sâu sắc, là sự cụ thể hóa chỉ đạo của lãnh đạo Đảng, Nhà nước về thực hiện chế độ, chính sách đối với người có công với cách mạng.

Thời gian qua, các cơ quan, đơn vị, địa phương đã quán triệt, triển khai thực hiện đồng bộ, quyết liệt các mục tiêu, nhiệm vụ được giao trong "Chiến dịch 500 ngày đêm", bước đầu cơ bản đạt được nhiều kết quả tích cực.

Nhiều đơn vị, địa phương đã có phương pháp, cách làm sáng tạo, hiệu quả, thiết thực, vượt tiến độ kế hoạch đề ra, nhất là trong tổ chức lấy mẫu hài cốt liệt sĩ và thu thập, xác minh thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ.

Mục tiêu cốt lõi của "Chiến dịch 500 ngày đêm" là tạo đột phá toàn diện trong công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Quyết tâm không để một liệt sĩ nào bị lãng quên, không để một gia đình liệt sĩ nào mất hy vọng tìm lại người thân.

Phóng viên: Những kết quả đạt được tại TP Huế trong thời gian triển khai "Chiến dịch 500 ngày đêm"?

Ông Nguyễn Văn Mạnh: Huế là địa bàn có vị trí chiến lược quan trọng, nơi diễn ra nhiều chiến dịch, trận đánh ác liệt trong các cuộc kháng chiến. Số lượng cán bộ, chiến sĩ hy sinh, mất tin, mất tích trên địa bàn thành phố và tại chiến trường hai tỉnh Salavan, Sê Kông của nước Cộng hòa Dân chủ nhân dân Lào tương đối lớn.

Trên địa bàn theo số liệu tổng hợp, có 24.875 liệt sĩ chôn cất ban đầu. Trong đó, số lượng liệt sĩ đã tìm kiếm, quy tập là 11.193; số lượng liệt sĩ có thông tin chưa tìm kiếm, quy tập được là 3.788; số lượng liệt sĩ chưa rõ thông tin quy tập là 9.894. Hiện có 61 nghĩa trang liệt sĩ với 12.969 phần mộ; trong đó 42 nghĩa trang thuộc 21 xã, phường có 7.282 phần mộ chưa có thông tin cần tổ chức khai quật, lấy mẫu sinh phẩm.

Với sự lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt và sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, đến thời điểm hiện nay, sau hơn 250 ngày triển khai thực hiện "Chiến dịch 500 ngày đêm", trong công tác lấy mẫu hài cốt liệt sĩ, thành phố khai quật 7.282/7.282 mộ, đạt 100% (trong đó mộ lấy mẫu 3.908 mộ, đạt tỷ lệ 53,67%; mộ không lấy được mẫu 3.374 mộ chiếm tỷ lệ 46,33) hoàn thành sớm trước 8 tháng so với yêu cầu của Ban Chỉ đạo quốc gia.

Trong công tác lấy mẫu thân nhân liệt sĩ hoàn thành thu mẫu sinh phẩm ADN đối với 1.975 thân nhân liệt sĩ/2.000 thân nhân liệt sĩ đủ điều kiện đăng ký thu mẫu, đạt tỉ lệ 98,75% (hoàn thành, vượt chỉ tiêu 28,75% và vượt 1/2 ngày so với chỉ tiêu Bộ Công an đề ra).

Tính đến ngày 2/11, công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trên địa bàn 2 tỉnh Salavan, SeKong (Lào) và địa bàn thành phố được 16 hài cốt liệt sĩ (tại Lào 12 và trong nước 4), đạt tỷ lệ 9,41% so với mục tiêu, chỉ tiêu "Chiến dịch 500 ngày đêm" đã xác định.

Phóng viên: Những khó khăn lớn nhất trong quá trình triển khai "Chiến dịch 500 ngày đêm" tại TP Huế là gì?

Ông Nguyễn Văn Mạnh: Trong triển khai thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, nhất là hướng trong nước, thành phố đang còn những khó khăn chi phối tác động.

Đầu tiên là khó khăn về thông tin, tài liệu và hồ sơ lịch sử. Qua nhiều thập kỷ, một bộ phận thông tin về liệt sĩ và nơi an táng ban đầu không còn đầy đủ. Một số nhân chứng đã cao tuổi, trí nhớ suy giảm; nhiều thông tin được truyền lại qua nhiều thế hệ, nhân chứng trực tiếp chôn cất hoặc chứng kiến chôn cất đã qua đời. Nhiều nguồn tin dù có giá trị lịch sử nhưng không có tọa độ, vị trí chôn cất cụ thể, dẫn đến khó khăn trong xác định chính xác vị trí để tổ chức tìm kiếm, quy tập.

Bên cạnh đó, khó khăn về địa hình, địa chất và sự biến đổi hiện trạng. Sau nhiều năm, hiện trạng đất đai thay đổi do bồi lấp, sạt lở, xói mòn, sản xuất nông nghiệp, xây dựng công trình và mở rộng khu dân cư. Việc xác định vị trí chôn cất ban đầu và khoanh vùng phạm vi tìm kiếm vì thế gặp nhiều trở ngại, làm tăng thời gian, nhân lực và kinh phí thực hiện.

Khó khăn về lực lượng và chuyên môn. Nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập đòi hỏi lực lượng có kinh nghiệm thực địa, am hiểu lịch sử quân sự, địa hình và kỹ thuật tìm kiếm. Trong khi đó, việc bố trí nhân lực chuyên sâu cho công tác nghiên cứu hồ sơ, phân tích bản đồ, xác minh thông tin và khảo sát thực địa còn hạn chế, cán bộ thường phải kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ.

Đối với TP Huế có đặc thù khác với các tỉnh trong Quân khu đó là trước tháng 3/1975 nằm dưới sự quản lý, điều hành của chính quyền Ngụy do vậy trong quá trình hoạt động trong lòng địch, cán bộ, chiến sĩ của ta nhất là lực lượng biệt động thành để đảm bảo yếu tố bí mật thường cải trang thành dân thường, không mang quân phục, trang thiết bị quân dụng, khi hy sinh bị địch hoặc nhân dân chôn cất không có các di vật kèm theo nên khi khai quật hài cốt không có đủ cơ sở để khẳng định đó là hài cốt liệt sĩ.

Phóng viên: Trong thời gian tới, TP Huế đặt ra những mục tiêu cụ thể và tập trung triển khai những nhiệm vụ nào trong thực hiện "Chiến dịch 500 ngày đêm"?

Ông Nguyễn Văn Mạnh: Trong thời gian tới, nhất là trong năm 2027 và giai đoạn 2 "Chiến dịch 500 ngày đêm", thành phố tập trung thực hiện 2 nhiệm vụ trọng tâm là tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, với chỉ tiêu xác định cụ thể là tìm kiếm, quy tập 160 hài cốt liệt sĩ (trong nước 145 và tại Lào 15) và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin.

Để hoàn thành các mục tiêu đề ra, thành phố sẽ tập trung triển khai những chủ trương, giải pháp đột phá thực hiện. Thứ nhất, tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo, giao nhiệm vụ cụ thể và kiểm tra kết quả thực hiện. Ban Chỉ đạo thành phố tiếp tục rà soát toàn bộ chỉ tiêu, nhiệm vụ còn lại sau giai đoạn 1.

Xây dựng kế hoạch năm 2027 và giai đoạn 2 theo hướng rõ người, rõ việc, rõ địa bàn, rõ thời gian và rõ kết quả đầu ra. Phân công thành viên Ban Chỉ đạo theo dõi từng nhóm nhiệm vụ, địa bàn trọng điểm; kiểm tra tiến độ và kịp thời tháo gỡ khó khăn.

Thứ hai, phát huy vai trò Tổ nghiên cứu chuyên sâu giúp việc Ban Chỉ đạo thành phố. Tập trung huy động cán bộ có kinh nghiệm về quân sự, chính sách người có công, lịch sử địa phương, bản đồ và địa hình; tổ chức nghiên cứu theo từng địa bàn, trận đánh, đơn vị và nhóm liệt sĩ. 

Mỗi hồ sơ phải xác định rõ nguồn thông tin, mức độ tin cậy, nội dung còn thiếu, nhân chứng cần xác minh, tài liệu cần khai thác và phương án xử lý tiếp theo. 

Kết quả nghiên cứu phải tạo ra sản phẩm cụ thể, như hồ sơ đã chuẩn hóa, bản đồ đối chiếu địa danh, báo cáo đánh giá nguồn tin hoặc phương án khảo sát thực địa.

Thứ ba, đột phá trong rà soát, hoàn thiện từng hồ sơ và phân loại nguồn tin theo khả năng tìm kiếm. Tổ chức rà soát toàn bộ nguồn tin hiện có, phân loại thành nhóm đủ căn cứ lập phương án tìm kiếm; nhóm cần tiếp tục xác minh, bổ sung tài liệu; nhóm chưa đủ cơ sở, cần nghiên cứu thêm. Đối với từng nguồn tin, phải xác định cơ quan chủ trì, cán bộ phụ trách, thời hạn xử lý và kết quả cần đạt.

Thứ tư, tập trung tìm kiếm có trọng tâm, trọng điểm, gắn nghiên cứu hồ sơ với khảo sát thực địa. Căn cứ kết quả xác minh, lựa chọn địa bàn ưu tiên theo mức độ tin cậy của thông tin, khả năng xác định vị trí, điều kiện tiếp cận và khả năng huy động lực lượng. 

Xây dựng phương án riêng cho từng khu vực, kết hợp tài liệu lịch sử, lời kể nhân chứng, bản đồ qua các thời kỳ và khảo sát thực địa. Sau mỗi đợt tìm kiếm, phải đánh giá đầy đủ kết quả, kể cả trường hợp chưa phát hiện hài cốt, làm rõ nguyên nhân và cập nhật phương án tiếp theo.

Thứ năm, nâng cao hiệu quả phối hợp và chất lượng xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin. Phát huy vai trò của cơ quan quân sự, cơ quan chuyên môn về chính sách người có công, công an và UBND các xã, phường. Tăng cường tiếp nhận thông tin từ Hội Cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử và thân nhân liệt sĩ. 

Cùng với đó, chuẩn hóa hồ sơ, hướng dẫn thân nhân cung cấp thông tin, phối hợp lấy mẫu sinh phẩm và thực hiện giám định ADN theo quy định. Theo dõi tiến độ từng trường hợp, kịp thời bổ sung hồ sơ và cập nhật kết quả.

Xin cảm ơn ông về cuộc phỏng vấn!

'Chiến dịch 500 ngày đêm' ở Huế: Hành trình xác định danh tính từ những phần mộ chưa biết tên

SKĐS - Từ số hóa dữ liệu đến khai quật, lấy mẫu sinh phẩm, mỗi công đoạn trong hành trình xác định danh tính hài cốt liệt sĩ được thực hiện cẩn trọng. Đằng sau từng mẫu sinh phẩm là hy vọng tìm lại tên tuổi cho những người đã hy sinh vì Tổ quốc.