SKĐS - Từ số hóa dữ liệu đến khai quật, lấy mẫu sinh phẩm, mỗi công đoạn trong hành trình xác định danh tính hài cốt liệt sĩ được thực hiện cẩn trọng. Đằng sau từng mẫu sinh phẩm là hy vọng tìm lại tên tuổi cho những người đã hy sinh vì Tổ quốc.

Chiến tranh đã lùi xa nhưng hành trình tìm lại tên tuổi cho những người đã hy sinh vì Tổ quốc vẫn đang được tiếp nối. Trên khắp cả nước vẫn còn hàng vạn phần mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính. Mỗi phần mộ chưa biết tên là một khoảng trống chưa thể lấp đầy trong hành trình tri ân và cũng là nỗi mong ngóng của những gia đình chưa bao giờ thôi hy vọng.

Tại TP Huế, thực hiện "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin" (Chiến dịch 500 ngày đêm), cùng với công tác tìm kiếm, quy tập, các lực lượng đồng thời triển khai khai quật, lấy mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN tại nhiều nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn.

Trong đó, Nghĩa trang Liệt sĩ TP Huế (phường An Cựu) hiện còn 1.456 phần mộ chưa xác định được danh tính. Để mỗi mẫu sinh phẩm đủ điều kiện phục vụ giám định ADN và bảo đảm giá trị đối chiếu sau này, toàn bộ quy trình từ khảo sát, số hóa dữ liệu, khai quật, lấy mẫu đều được thực hiện thống nhất, chặt chẽ và kiểm soát nghiêm ngặt.

Không được sai sót

6 giờ 30 sáng, sau khi những nén hương đầu ngày được thắp lên, các tổ công tác bắt đầu một ngày làm việc mới tại Nghĩa trang Liệt sĩ TP Huế. Không gian vẫn lặng yên như thường lệ, chỉ có những bước chân nhẹ nhàng len qua các dãy mộ và những lời trao đổi ngắn gọn để kiểm tra lại từng phần việc. Với bộ phận số hóa, đây cũng là thời điểm bắt đầu mắt xích đầu tiên của quy trình xác định danh tính liệt sĩ.

Trước khi một phần mộ được mở để lấy mẫu sinh phẩm, Thiếu úy Trần Viết Tấn, Ban CHQS phường An Cựu cùng các cán bộ phụ trách số hóa lần lượt đối chiếu thông tin, xác định vị trí từng phần mộ trên sơ đồ quản lý rồi dán mã nhận diện theo đúng quy trình. Đó là những công việc diễn ra trước cả khi cuốc xẻng được đưa xuống lòng đất, nhưng lại là mắt xích đầu tiên quyết định tính chính xác của toàn bộ quá trình xác định danh tính sau này.

Theo quy trình, mỗi phần mộ đều được xác định chính xác vị trí, đánh số riêng, chụp ảnh hiện trạng, ghi nhận đầy đủ các đặc điểm nhận dạng và lập hồ sơ quản lý. Khi chuyển sang công đoạn khai quật và lấy mẫu sinh phẩm, toàn bộ thông tin từ số mộ, vị trí, hình ảnh, hồ sơ đến mẫu đều tiếp tục được kiểm tra, đối chiếu nhiều lần để bảo đảm mỗi mẫu được gắn đúng với phần mộ tương ứng.

Với Thiếu úy Trần Viết Tấn, số hóa không đơn thuần là đánh số hay lưu trữ dữ liệu. Mỗi mã nhận diện được dán lên phần mộ, mỗi bức ảnh được chụp hay mỗi thông tin được ghi lại đều là căn cứ để các lực lượng ở những công đoạn tiếp theo có thể đối chiếu, kiểm tra và truy xuất khi cần thiết. Nếu mắt xích đầu tiên xảy ra sai sót, toàn bộ quá trình xác định danh tính sau này đều có thể bị ảnh hưởng.

Bởi vậy, công việc của anh và đồng đội luôn đòi hỏi sự tập trung cao độ. Sau khi hoàn thành một bước, các thông tin lại được kiểm tra, đối chiếu trước khi chuyển sang bước tiếp theo. Có những thao tác lặp đi lặp lại nhiều lần trong ngày, nhưng không ai cho phép mình chủ quan, bởi phía sau mỗi bộ hồ sơ là một phần mộ liệt sĩ và là hy vọng của một gia đình đã chờ đợi suốt nhiều năm.

"Việc đánh số, ghi chép và đối chiếu giữa phần mộ, hình ảnh, hồ sơ và mẫu sinh phẩm phải thật chính xác. Chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến quá trình xác định danh tính sau này. Vì vậy, chúng tôi luôn kiểm tra kỹ từng bước, không được chủ quan", Thiếu úy Tấn nói.

Người sĩ quan trẻ chia sẻ, điều anh mong chờ nhất sau mỗi ngày làm việc không phải là hoàn thành thêm bao nhiêu phần mộ, mà là những mẫu sinh phẩm sau khi được giám định sẽ giúp xác định thêm danh tính các liệt sĩ còn chưa biết tên. Mỗi kết quả chính xác đồng nghĩa với việc thêm một gia đình có cơ hội tìm lại người thân sau nhiều năm mòn mỏi chờ đợi.

"Nếu những mẫu sinh phẩm này có thể giúp các anh trở về đúng với gia đình, quê hương của mình thì đó là niềm vui rất lớn, không chỉ đối với thân nhân mà còn với tất cả những người tham gia công việc này. Đó cũng là động lực để chúng tôi luôn cố gắng làm việc thật cẩn thận, chính xác và có trách nhiệm", anh chia sẻ.

Theo Thiếu tá Bùi Quang Hiếu, Chính trị viên phó Ban CHQS phường An Cựu, số hóa được xác định là phần việc xuyên suốt, tạo nền tảng để các lực lượng phối hợp thống nhất trong quá trình triển khai chiến dịch.

Ngay từ khi triển khai chiến dịch, lực lượng làm nhiệm vụ đã khảo sát toàn bộ nghĩa trang, xác định các phần mộ thuộc diện lấy mẫu, lập hồ sơ quản lý và xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ toàn bộ quy trình.

"Mỗi phần mộ sau khi số hóa đều được lập hồ sơ riêng và chụp khoảng 14 bức ảnh ở nhiều góc độ để lưu lại đầy đủ hiện trạng trước, trong và sau quá trình thực hiện. Từ số mộ, vị trí, hình ảnh, hồ sơ đến mẫu sinh phẩm phục vụ giám định đều được quản lý thống nhất và đối chiếu xuyên suốt", Thiếu tá Hiếu cho biết.

Không chỉ bảo đảm độ chính xác, các lực lượng còn phải duy trì tiến độ theo kế hoạch đề ra. Trung bình mỗi ngày, 4 tổ công tác thu thập khoảng 43-45 mẫu sinh phẩm. Theo kế hoạch ban đầu, việc lấy mẫu sẽ hoàn thành vào ngày 14/8, tuy nhiên với tiến độ hiện nay, các đơn vị đang phấn đấu hoàn thành sớm khoảng 10 ngày.

Dù khối lượng công việc lớn, thời tiết nắng nóng kéo dài nhưng không một công đoạn nào được phép rút gọn hay thực hiện qua loa. Với những người làm nhiệm vụ đặc biệt này, từng con số, từng bức ảnh, từng mã hồ sơ là những mắt xích quan trọng, bảo đảm mỗi mẫu sinh phẩm được gắn đúng với phần mộ tương ứng, mở thêm cơ hội xác định danh tính, tìm lại tên cho các anh hùng liệt sĩ.

Gìn giữ từng cơ hội

Khi toàn bộ thông tin về phần mộ đã được đối chiếu và xác nhận, các lực lượng bước sang công đoạn khai quật, thu thập mẫu hài cốt. Đây là bước quan trọng trong hành trình xác định danh tính liệt sĩ, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng.

Gắn bó nhiều năm với nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trong nước và trên đất bạn Lào, Thiếu tá QNCN Nguyễn Phi Cảnh, Đội Quy tập 192 (Bộ CHQS TP Huế), hiểu rõ giá trị của từng mẫu hài cốt được tìm thấy. 

Với anh và đồng đội, khi tham gia "Chiến dịch 500 ngày đêm", điều mong chờ nhất không phải là hoàn thành khai quật thêm bao nhiêu vị trí trong ngày, mà là sau lớp đất được bóc tách vẫn còn những thành phần hài cốt đủ điều kiện để lưu mẫu.

"Mỗi mẫu được lưu giữ đồng nghĩa với việc sẽ có thêm một cơ hội xác định danh tính liệt sĩ, giúp các anh được trở về với tên tuổi và quê hương sau nhiều năm chờ đợi", Thiếu tá Cảnh chia sẻ.

Theo Thiếu tá Cảnh, trong quá trình khai quật, điều mang lại nhiều hy vọng nhất là khi hài cốt liệt sĩ vẫn còn những thành phần đủ điều kiện lấy mẫu như răng hoặc các đoạn xương còn bảo đảm chất lượng phục vụ giám định ADN.

Tuy nhiên, sau hàng chục năm nằm dưới lòng đất, không phải phần mộ nào cũng còn nguyên vẹn. Nhiều trường hợp hài cốt đã phân hủy gần như hoàn toàn do tác động của thời gian và điều kiện tự nhiên.

Mỗi lần đối diện với những phần mộ như vậy đều để lại nhiều tiếc nuối đối với những người trực tiếp làm nhiệm vụ. "Có những lần mở phần mộ lên chỉ còn lại đất. Anh em ai cũng tiếc, bởi càng ít dấu vết thì việc giám định càng khó khăn. Nhưng dù vậy, chỉ cần còn một tia hy vọng thì chúng tôi cũng không được phép bỏ qua", Thiếu tá Cảnh bày tỏ.

Chính vì vậy, dù phần mộ còn hài cốt hay chỉ còn lớp đất tại vị trí an táng, các lực lượng vẫn thực hiện đầy đủ quy trình chuyên môn. Những phần xương còn đủ điều kiện được lựa chọn để lưu mẫu. Với các trường hợp hài cốt đã phân hủy gần như hoàn toàn, mẫu đất tại vị trí an táng cũng được thu thập, bảo quản và chuyển đến cơ quan chuyên môn để phân tích theo quy định.

Theo Thiếu tá Cảnh, toàn bộ quá trình khai quật được thực hiện theo quy trình chuyên môn từ dâng hương, ghi nhận hiện trạng phần mộ, bóc tách từng lớp đất, chụp ảnh ở từng giai đoạn, làm sạch, sắp xếp hài cốt theo đúng cấu trúc giải phẫu, lưu mẫu, hoàn thiện hồ sơ...

"Mỗi bước đều phải thực hiện thật cẩn trọng. Đây không chỉ là quy trình nghiệp vụ mà còn là sự thành kính đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Làm càng kỹ thì cơ hội xác định danh tính càng cao", Thiếu tá Cảnh nói.

Theo anh, những ngày đầu tham gia nhiệm vụ, không ít cán bộ, chiến sĩ còn bỡ ngỡ, chưa quen với công việc. Khi đó, những người có kinh nghiệm luôn trực tiếp hướng dẫn, chia sẻ quy trình thực hiện và nhắc nhau giữ sự cẩn trọng trong từng thao tác.

Nhờ sự đồng hành ấy, chỉ sau một thời gian ngắn, các lực lượng dần bắt nhịp với công việc, phối hợp nhịp nhàng trong từng công đoạn. Mỗi người đều hiểu rằng, phía sau từng mẫu được lưu giữ là hy vọng của những gia đình đã chờ đợi người thân suốt nhiều thập kỷ, là thêm một cơ hội để tìm lại tên cho các anh.

Tỉ mỉ trong từng thao tác

Khi những mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ được thu thập từ các phần mộ, hành trình xác định danh tính tiếp tục bước sang một công đoạn quan trọng khác. Từng mẫu được xử lý, bảo quản, hoàn thiện hồ sơ trước khi chuyển đến cơ quan chuyên môn giám định ADN.

Đây là công đoạn đòi hỏi sự chính xác và tỉ mỉ không kém quá trình khai quật, bởi chất lượng cũng như tính đồng nhất của từng mẫu có ý nghĩa quyết định đối với kết quả phân tích ADN.

Trong những ngày triển khai "Chiến dịch 500 ngày đêm" tại Nghĩa trang Liệt sĩ TP Huế, các cán bộ y tế Trạm Y tế phường An Cựu luôn phối hợp chặt chẽ với lực lượng quân đội. Theo phân công, mỗi người phụ trách từng khu vực, thực hiện các phần việc từ đối chiếu thông tin, lựa chọn phần hài cốt phù hợp, làm sạch, lưu mẫu, hoàn thiện hồ sơ đến bàn giao theo đúng quy trình.

Điều dưỡng Trần Thị Yến Nhi, Trạm Y tế phường An Cựu cho biết, trước mỗi lần thu thập mẫu, cán bộ y tế đều đối chiếu thông tin phần mộ với danh sách và mã số đã được thiết lập. Sau khi xử lý, từng mẫu được đặt trong hộp bảo quản riêng, dán mã nhận diện và ghi đầy đủ thông tin liên quan trước khi lưu giữ.

"Công việc của chúng tôi đòi hỏi sự tỉ mỉ trong từng thao tác. Từ khâu làm sạch, lưu mẫu, dán nhãn đến ghi chép hồ sơ đều phải thực hiện đúng quy trình và kiểm tra lại nhiều lần. Chỉ cần một sai sót nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến kết quả giám định sau này nên ai cũng phải thật sự tập trung", điều dưỡng Yến Nhi chia sẻ.

Kết thúc mỗi buổi làm việc, toàn bộ mẫu tiếp tục được kiểm đếm, rà soát hồ sơ và bàn giao theo quy định. Việc đối chiếu được thực hiện nhiều lần nhằm bảo đảm mỗi mẫu sinh phẩm đều thống nhất với thông tin của phần mộ tương ứng trước khi chuyển đến cơ quan chuyên môn giám định.

Điều dưỡng Yến Nhi cho biết, được tham gia "Chiến dịch 500 ngày đêm" là một nhiệm vụ đặc biệt ý nghĩa. Mỗi ngày làm việc tại nghĩa trang càng giúp chị cảm nhận rõ hơn trách nhiệm của mình trong hành trình tìm lại tên tuổi cho các liệt sĩ.

"Chúng tôi chỉ góp một phần nhỏ trong cả quy trình, nhưng ai cũng mong những mẫu mình lưu giữ sẽ cho kết quả tốt. Nếu từ đó có thêm một liệt sĩ được xác định danh tính và trở về với gia đình thì đó sẽ là niềm hạnh phúc rất lớn đối với những người làm công việc này", chị bày tỏ.

Với các cán bộ y tế, mỗi hộp đựng mẫu sinh phẩm sau khi được niêm phong không chỉ khép lại một quy trình chuyên môn, mà còn gửi gắm niềm hy vọng của biết bao gia đình đã mòn mỏi chờ người thân suốt nhiều thập kỷ.

Chính vì vậy, dù công việc diễn ra trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt và phải lặp lại hàng trăm lần cùng một quy trình, sự cẩn trọng và tinh thần trách nhiệm vẫn luôn được đặt lên hàng đầu. 

Chung một mong ước

Để hành trình tìm lại tên tuổi cho các liệt sĩ được triển khai thuận lợi, bên cạnh lực lượng trực tiếp thực hiện nhiệm vụ tại hiện trường còn có sự đồng hành, phối hợp chặt chẽ của chính quyền địa phương và các đơn vị liên quan. 

Bà Hoàng Thị Như Thanh, Chủ tịch UBND phường An Cựu cho biết, việc triển khai lấy mẫu hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa trang Liệt sĩ TP Huế là hoạt động có ý nghĩa chính trị, nhân văn sâu sắc, thể hiện truyền thống "Uống nước nhớ nguồn", lòng biết ơn của các thế hệ hôm nay đối với những Anh hùng liệt sĩ đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Đây cũng là một trong những nhiệm vụ quan trọng, góp phần thực hiện hiệu quả "Chiến dịch 500 ngày đêm". Mỗi mẫu sinh phẩm được lấy không chỉ là cơ sở khoa học để xác định danh tính liệt sĩ mà còn là niềm hy vọng, sự mong mỏi của thân nhân sau nhiều năm tìm kiếm người thân của mình.

Theo bà Thanh, xác định đây là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, UBND phường thành lập 4 tổ lấy mẫu, huy động sự tham gia của các cơ quan, đơn vị, đoàn thể và lực lượng tại địa phương để phối hợp triển khai thực hiện.

Trong suốt quá trình thực hiện, địa phương luôn chú trọng bảo đảm tiến độ, đồng thời giữ gìn sự trang nghiêm, thành kính đối với các anh hùng liệt sĩ. Từ công tác phối hợp nhân lực, bảo đảm điều kiện làm việc đến động viên các lực lượng trực tiếp tham gia đều được quan tâm thực hiện.

Để các cán bộ, chiến sĩ và nhân viên y tế có thể yên tâm thực hiện nhiệm vụ trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt, UBND phường, cùng các cấp chính quyền thường xuyên quan tâm, động viên lực lượng làm việc tại nghĩa trang.

Lãnh đạo UBND phường An Cựu bày tỏ kỳ vọng với sự phát triển của khoa học công nghệ cùng sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội, sẽ có thêm nhiều liệt sĩ được xác định danh tính, giúp các gia đình vơi đi nỗi đau, hoàn thành tâm nguyện sau nhiều năm chờ đợi.

"Mỗi trường hợp được xác định thành công không chỉ là niềm vui đối với thân nhân liệt sĩ mà còn là sự tri ân thiết thực của thế hệ hôm nay đối với những người đã ngã xuống vì Tổ quốc. Đó cũng là động lực để các cấp, các ngành tiếp tục thực hiện tốt hơn nữa công tác đền ơn đáp nghĩa, góp phần làm sáng đẹp thêm truyền thống nghĩa tình của dân tộc Việt Nam", bà Hoàng Thị Như Thanh chia sẻ.

'Chiến dịch 500 ngày đêm' ở Huế: Những bước chân không mỏi đi tìm đồng đội

SKĐS - Từ những cánh rừng trên đất bạn Lào đến từng mét đất ở Huế, những người lính Đội Quy tập 192 vẫn không ngừng lần theo các dấu tích chiến tranh với mong mỏi đưa đồng đội trở về.