Cơ quan Hợp tác An ninh Quốc phòng Mỹ (DSCA) ngày 17/9 thông báo với Quốc hội Mỹ về thương vụ tiềm năng. Gói mua sắm gồm 48 chiếc F-35A phiên bản cất cánh và hạ cánh thông thường, cùng 49 động cơ Pratt & Whitney F135, trong đó có một động cơ dự phòng.
Máy bay chiến đấu F-35. (Ảnh: DB)
Ngoài máy bay và động cơ, gói thỏa thuận còn bao gồm hệ thống liên lạc và dẫn đường an toàn, thiết bị hỗ trợ tác chiến điện tử, hệ thống mô phỏng huấn luyện, phụ tùng thay thế cùng nhiều năm hỗ trợ bảo trì và hậu cần.
Lockheed Martin Aeronautics tại Fort Worth, bang Texas và Pratt & Whitney Military Engines ở East Hartford, bang Connecticut, được xác định là những nhà thầu chính của thương vụ.
Tuy nhiên, thông báo gửi Quốc hội Mỹ chưa đồng nghĩa với việc hợp đồng đã được ký kết. Đây mới là bước mở đầu của quá trình xem xét, trong đó các nhà lập pháp Mỹ có thể phản đối thương vụ trước khi Washington và Riyadh bước vào các cuộc đàm phán chính thức.
Thông cáo của Bộ Ngoại giao Mỹ sử dụng ngôn ngữ tiêu chuẩn, khẳng định thương vụ dự kiến không làm thay đổi cán cân quân sự cơ bản trong khu vực và không yêu cầu Mỹ triển khai thêm nhân sự tới Saudi Arabia.
Thương vụ F-35 đã được phát tín hiệu từ lâu
Việc Mỹ tiến tới phê duyệt thương vụ diễn ra sau gần một năm xuất hiện nhiều tín hiệu khác nhau từ chính quyền Tổng thống Donald Trump.
Ông Trump lần đầu tuyên bố Mỹ sẽ bán F-35 cho Saudi Arabia vào tháng 11/2025, ngay trước chuyến thăm Washington của Thái tử Mohammed bin Salman. Trong thời gian này, hai nước cũng ký thỏa thuận công nhận Saudi Arabia là đồng minh lớn ngoài NATO.
Đến tháng 3/2026, ông Trump một lần nữa nhắc tới cam kết bán F-35, đồng thời mô tả đây là "có lẽ là máy bay chiến đấu có khả năng nhất từng được chế tạo".
Dù vậy, thương vụ vẫn phải đối mặt với sự giám sát trong nội bộ chính quyền Mỹ. Một trong những vấn đề được quan tâm là việc bán F-35 cho Saudi Arabia có thể ảnh hưởng tới ưu thế quân sự của Israel tại Trung Đông. Washington cũng lo ngại công nghệ nhạy cảm của F-35 cuối cùng có thể lọt vào tay Trung Quốc.
Saudi Arabia muốn tăng năng lực tác chiến trên không
Không quân Hoàng gia Saudi Arabia hiện chủ yếu vận hành các biến thể F-15 cùng Eurofighter Typhoon. Ngày 16/9, Defence Blog đưa tin Houthi tuyên bố đã bắn hạ một chiếc F-15 của Không quân Hoàng gia Saudi Arabia tại tỉnh Marib.
Những tổn thất như vậy càng làm nổi bật sự quan tâm của Saudi Arabia đối với một loại tiêm kích có khả năng tàng hình như F-35. Khác với các máy bay chiến đấu hiện có, F-35 được thiết kế để giảm đáng kể khả năng bị radar đối phương phát hiện, qua đó mở rộng cách thức tiến hành các nhiệm vụ tác chiến.
Bộ Ngoại giao Mỹ cho rằng thương vụ sẽ giúp tăng cường khả năng phòng thủ của Saudi Arabia, đồng thời cải thiện khả năng phối hợp tác chiến với lực lượng Mỹ, các đối tác trong khu vực và NATO.
Washington cũng đánh giá Saudi Arabia có khả năng tiếp nhận và vận hành loại máy bay mới trong cấu trúc quân đội hiện nay.
Một điểm đáng chú ý là hiện chưa có thỏa thuận bù trừ nào được đề xuất trong thương vụ. Đây là hình thức trong đó bên bán cam kết đầu tư hoặc chuyển giao một phần công việc cho nền kinh tế của bên mua. Nếu có, những thỏa thuận như vậy sẽ được Saudi Arabia đàm phán riêng với các nhà thầu quốc phòng Mỹ.
