Mới đây, Chuẩn tướng Mohammad Akraminia, người phát ngôn quân đội Iran, xác nhận nước này đã ký kết các hợp đồng mua máy bay chiến đấu Su-35 của Nga và hoàn tất công tác huấn luyện chuyển loại phi công, ông cũng thừa nhận chưa có chiếc máy bay nào được bàn giao trước khi xung đột với Mỹ và Israel bùng phát.
Tiêm kích Su-35 của Nga. (Ảnh: VK)
Trả lời hãng tin Tabnak, Akraminia cho biết các thỏa thuận mua sắm đã được ký từ vài năm trước, nhưng việc giao máy bay dự kiến chỉ được thực hiện sau khi chiến sự kết thúc. Ông không đưa ra thời điểm cụ thể cho quá trình bàn giao.
Tuyên bố này được đưa ra sau khi Tướng Ali Shadmani xác nhận thương vụ mua Su-35 vào ngày 27/1/2025. Tuy nhiên, nó cũng làm dấy lên những nghi vấn về các thông tin trước đó cho rằng Iran đã nhận hai chiếc Su-35SE vào ngày 18/11/2024.
Ban đầu, Tehran dự kiến mua 25 chiếc Su-35SE. Các thỏa thuận và tài liệu được công bố sau đó cho thấy quy mô thương vụ có thể tăng lên 48 hoặc 50 máy bay. Trong đó, một hợp đồng liên quan đến 16 chiếc Su-35 được cho là có kế hoạch sản xuất và bàn giao trong giai đoạn 2025-2027.
Việc các máy bay được sản xuất tại Nga không đồng nghĩa chúng đã được Iran tiếp nhận hoặc sẵn sàng chiến đấu. Một số ước tính cho rằng có khoảng 19-20 chiếc Su-35 liên quan đến chương trình mua sắm của Iran hiện diện tại các cơ sở ở Nga vào tháng 7/2026, nhưng chưa có xác nhận độc lập về tình trạng hoàn thiện, nghiệm thu hay bàn giao những máy bay này.
Thương vụ Su-35 nhằm thay thế những tiêm kích Mỹ đã lỗi thời
Việc mua Su-35 là một phần trong nỗ lực kéo dài nhiều năm của Iran nhằm hiện đại hóa lực lượng không quân, vốn vẫn phụ thuộc đáng kể vào các máy bay chiến đấu do Mỹ sản xuất trước Cách mạng Hồi giáo năm 1979.
Trong gần 2 thập kỷ, Tehran đã tìm cách thay thế những tiêm kích cũ như F-14A và F-4E. Giai đoạn 2007-2015, Iran từng xem xét mua Su-30MK và Su-30SM của Nga, thậm chí nghiên cứu khả năng lắp ráp máy bay trong nước, nhưng các kế hoạch này cuối cùng không được triển khai.
Yêu cầu mua Su-35 ban đầu được cho là bao gồm 25 chiếc để thay thế các tiêm kích F-14A tại căn cứ không quân Isfahan. Iran cũng có thể mua thêm 25 chiếc để thay thế F-4E tại căn cứ Hamadan.
Một hợp đồng xuất khẩu của Nga mang mã R/1936411141768, liên quan đến khách hàng K10 được cho là có liên hệ với Iran, đề cập đến 16 chiếc Su-35 dự kiến sản xuất tại Nhà máy Hàng không Komsomolsk-on-Amur trong giai đoạn 2025-2027.
Các tài liệu liên quan còn ghi nhận việc mua sắm một số linh kiện phục vụ máy bay, trong đó có thiết bị ghế phóng K-36, rơle khí áp BR-5 và cảm biến áp suất. Các khoản thanh toán tạm ứng được thực hiện vào ngày 7/3, 22/7 và 26/12/2024.
Một kế hoạch khác được đề cập vào tháng 10/2025 liên quan đến 48 chiếc Su-35, cùng khoản ngân sách 588,6 triệu euro dành cho thiết bị tác chiến điện tử và phụ tùng thay thế. Thời gian giao hàng được tính trong khoảng 16-18 tháng đối với một số hạng mục và 46-48 tháng đối với các hạng mục khác, kể từ khi thanh toán tạm ứng.
Su-35 có thể tăng đáng kể sức mạnh không chiến của Iran
Su-35SE là tiêm kích đa năng một chỗ ngồi, hai động cơ, có chiều dài 21,9 m, sải cánh 15,3 m và chiều cao 5,9 m. Máy bay có trọng lượng rỗng khoảng 19.000 kg, trọng lượng cất cánh tối đa 34.500 kg.
Hai động cơ AL-41F1S tạo ra tổng lực đẩy khi đốt sau khoảng 284-290 kN, cao hơn 15,9-18,4% so với mức 245 kN của Su-27SK nguyên bản. Kết hợp với vòi phun điều hướng lực đẩy và hệ thống điều khiển bay kỹ thuật số, Su-35 có khả năng thực hiện các động tác cơ động với tải trọng lên tới 9 g.
Máy bay đạt tốc độ tối đa Mach 2,25, tương đương khoảng 2.400 km/h ở độ cao lớn. Trần bay đạt 18.000 m, tốc độ leo cao danh nghĩa khoảng 280 m/s. Dung tích nhiên liệu bên trong đạt 11.500 kg, cao hơn 22,3% so với Su-27 nguyên bản. Nhờ đó, Su-35 có tầm bay tối đa khoảng 3.600 km, tăng lên 4.500 km khi mang thùng nhiên liệu phụ, trong khi bán kính tác chiến danh nghĩa đạt khoảng 1.600 km.
Thời gian tuần tra thực tế sẽ thấp hơn đáng kể sau khi tính đến thời gian di chuyển, nhiệm vụ đánh chặn và lượng nhiên liệu dự trữ cần thiết.
Su-35 có thể mang tối đa khoảng 8.000 kg vũ khí trên 12 giá treo, bao gồm tên lửa không đối không, bom dẫn đường, tên lửa chống bức xạ và tên lửa chống hạm. Máy bay còn được trang bị pháo GSh-30-1 cỡ nòng 30 mm với khoảng 150 viên đạn. Dù vậy, năng lực tác chiến thực tế của Su-35 Iran sẽ phụ thuộc vào những loại vũ khí mà Tehran thực sự mua được và tích hợp lên máy bay.
Một trong những hệ thống quan trọng nhất của Su-35 là radar N035 Irbis-E. Radar này sử dụng phương thức quét điện tử kết hợp với cơ cấu định vị lại ăng-ten bằng cơ học, có công suất phát cực đại 20 kW. Hệ thống được công bố có khả năng theo dõi đồng thời 30 mục tiêu trên không và dẫn bắn vào tám mục tiêu.
Tầm phát hiện được công bố khoảng 350-400 km, nhưng con số này chỉ áp dụng với những mục tiêu có diện tích phản xạ radar thuận lợi, không thể mặc định cho mọi loại máy bay.
Nếu diện tích phản xạ radar của mục tiêu giảm từ 3 m² xuống 0,1 m², khoảng cách phát hiện về lý thuyết có thể giảm khoảng 42,7%. Như vậy, tầm phát hiện tham chiếu 400 km có thể giảm xuống còn khoảng 171 km, chưa tính đến tác động của gây nhiễu điện tử, môi trường radar và góc tiếp cận.
Su-35 còn có hệ thống tìm kiếm và theo dõi hồng ngoại OLS-35, cho phép phát hiện mục tiêu mà không cần phát sóng radar. Tuy nhiên, hiệu quả của cảm biến này phụ thuộc vào hướng tiếp cận, đặc điểm nhiệt của mục tiêu và điều kiện khí quyển.
Về vũ khí không đối không, Su-35 có thể sử dụng tên lửa R-77 với tầm bắn danh nghĩa khoảng 70-80 km, R-77-1 với tầm bắn khoảng 110 km và R-77M sử dụng động cơ xung kép với tầm bắn được công bố lên tới 190 km. R-77M có tốc độ tối đa được công bố khoảng 5.100 km/h và trần đánh chặn 30.000 m.
Các phiên bản Su-35S của Nga còn có khả năng sử dụng tên lửa R-37M, trong khi biến thể xuất khẩu RVV-BD được công bố có tầm bắn danh nghĩa khoảng 200 km.
Kho tên lửa hạn chế khả năng duy trì không chiến kéo dài
Một vấn đề đáng chú ý khác là số lượng tên lửa được cho là nằm trong gói mua sắm Su-35 của Iran. Theo các thông tin được công bố, tổng cộng có 327 tên lửa, gồm 123 quả R-73 tầm ngắn, 42 quả R-77 tầm trung, 120 quả Kh-38 không đối đất và 42 quả Kh-31.
Nếu toàn bộ số vũ khí này được phân bổ cho một phi đội gồm 48 máy bay, mỗi chiếc chỉ có trung bình khoảng 2,56 tên lửa R-73 và 0,875 tên lửa R-77.
Việc trang bị hai tên lửa R-73 cho mỗi máy bay sẽ tiêu thụ 96 quả, còn lại 27 quả dự trữ. Trong khi đó, để mỗi chiếc Su-35 mang hai tên lửa R-77, Iran cần tới 96 quả, nhiều hơn đáng kể so với số lượng 42 quả được cho là đã đặt mua.
Với lượng R-77 nói trên, Iran chỉ có thể trang bị hai tên lửa cho mỗi máy bay trong 21 lượt xuất kích đầy đủ. Nếu trang bị cho một phi đội 12 chiếc, số tên lửa cần dùng sẽ chiếm khoảng 57,1% tổng kho. Hai phi đội như vậy sẽ cần nhiều hơn sáu quả so với số lượng hiện có.
Đối với vũ khí không đối đất, 120 tên lửa Kh-38 có thể đáp ứng khoảng 60 lượt tấn công nếu mỗi lượt sử dụng hai quả. Trong khi đó, 42 tên lửa Kh-31 chỉ đủ cho 21 lượt tấn công với cùng cấu hình. Kh-31 có các biến thể chống bức xạ và chống hạm, phục vụ những nhiệm vụ khác nhau.
Ngoài máy bay và vũ khí, Iran còn phải chuẩn bị hệ thống huấn luyện, bảo dưỡng, hậu cần và cơ sở hạ tầng để đưa Su-35 vào hoạt động.
