Phát biểu tại Hội thảo chuyên đề về công tác dân số ở Cà Mau hôm 29/7, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh, muốn giải quyết hiệu quả các thách thức về mức sinh, già hóa dân số và chất lượng dân số thì công tác dân số phải được đặt đúng vị trí trong chiến lược phát triển của từng địa phương.
Tham mưu để dân số thực sự trở thành nhiệm vụ phát triển
Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho rằng, công tác dân số không còn chỉ dừng ở kế hoạch hóa gia đình như trước đây mà đã chuyển sang cách tiếp cận "dân số và phát triển". Vì vậy, ngành y tế địa phương cần chủ động tham mưu để cấp ủy, chính quyền quán triệt đầy đủ những quan điểm mới, đồng thời đưa các mục tiêu dân số vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hằng năm và giai đoạn 5 năm.
Theo Thứ trưởng, ngoài các chỉ tiêu về tuổi thọ bình quân và mất cân bằng giới tính khi sinh đã được theo dõi, các địa phương cần phấn đấu đưa mục tiêu duy trì mức sinh thay thế vào hệ thống chỉ tiêu phát triển. Đây là cơ sở để huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị thay vì chỉ giao riêng cho ngành y tế.
Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên phát biểu khai mạc hội thảo. Ảnh: CMO.
Song song với việc duy trì mức sinh hợp lý, Thứ trưởng đề nghị tiếp tục mở rộng tư vấn, khám sức khỏe trước hôn nhân; nâng tỷ lệ sàng lọc trước sinh và sơ sinh; tăng cường giáo dục sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục cho thanh thiếu niên; quan tâm nhiều hơn đến sự phát triển về tâm trí của trẻ em, góp phần nâng cao chất lượng dân số ngay từ những năm đầu đời.
Một nội dung được Thứ trưởng đặc biệt lưu ý là chủ động thích ứng với già hóa dân số. Theo ông, việc chuẩn bị cho tuổi già không nên bắt đầu khi bước vào tuổi cao mà cần được hình thành từ sớm thông qua chế độ dinh dưỡng, luyện tập, chăm sóc sức khỏe, xây dựng lối sống lành mạnh. Cùng với đó, các địa phương cần phát triển mô hình chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng, mở rộng các hoạt động văn hóa - xã hội phù hợp và phát huy giá trị của gia đình đa thế hệ.
Thứ trưởng cũng đề nghị đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực dân số, xây dựng cơ sở dữ liệu đồng bộ, kết nối với hệ thống dữ liệu của Bộ Y tế và cơ sở dữ liệu quốc gia để phục vụ quản lý, dự báo và hoạch định chính sách hiệu quả hơn.
Tập trung hoàn thiện chính sách, tạo thêm nguồn lực cho công tác dân số
Định hướng của Thứ trưởng cũng thống nhất với các nhiệm vụ trọng tâm mà Cục Dân số (Bộ Y tế) xác định trong 6 tháng cuối năm 2026. Theo đó, ngành dân số sẽ tiếp tục hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành Luật Dân số; triển khai đồng bộ các giải pháp duy trì mức sinh thay thế, giảm mất cân bằng giới tính khi sinh, nâng cao chất lượng dân số và thích ứng với già hóa dân số.
Việt Nam thuộc nhóm quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh, nên Bộ Y tế đang đề xuất nhiều giải pháp giúp người dân chủ động thích ứng với quá trình này. Ảnh: Mimosa.
Một thuận lợi đáng chú ý là sau nhiều năm gián đoạn, Chương trình mục tiêu quốc gia về y tế đang được chuẩn bị triển khai trở lại. Trong chương trình này, các mục tiêu về dân số tiếp tục được đưa vào thực hiện, qua đó tạo thêm nguồn lực về kinh phí để các địa phương triển khai hiệu quả hơn các hoạt động truyền thông, sàng lọc trước sinh - sơ sinh, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, chuyển đổi số và nhiều nhiệm vụ dân số khác.
Kết luận phần phát biểu, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên bày tỏ tin tưởng rằng với sự chỉ đạo quyết liệt của cấp ủy, chính quyền các cấp, sự phối hợp chặt chẽ giữa các ngành cùng sự đồng thuận của người dân, công tác dân số sẽ đạt nhiều kết quả mới, hướng tới mục tiêu xây dựng một quốc gia có quy mô dân số ổn định, chất lượng cao, già hóa chủ động và nguồn nhân lực đủ sức đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững.
Chuẩn bị cho tuổi già từ tuổi 40
Trong bối cảnh Việt Nam thuộc nhóm quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh, Bộ Y tế đang đề xuất nhiều giải pháp giúp người dân chủ động thích ứng với quá trình này ngay từ khi còn trẻ. Đáng chú ý, tại dự thảo Thông tư hướng dẫn thực hiện một số nội dung của Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035, Bộ Y tế đề xuất xây dựng tài liệu và tổ chức hướng dẫn kiến thức, kỹ năng chuẩn bị cho tuổi già đối với người từ 40 tuổi trở lên.
Nội dung hướng dẫn không chỉ tập trung vào rèn luyện sức khỏe, duy trì lối sống lành mạnh mà còn bao gồm chăm sóc người cao tuổi tại nhà, chuẩn bị tài chính, lao động, việc làm phù hợp và các điều kiện cần thiết để có cuộc sống chủ động khi về già. Bên cạnh đó, Bộ Y tế cũng dự kiến phổ cập kiến thức về già hóa khỏe mạnh trong cộng đồng thông qua báo chí, truyền thông, các câu lạc bộ và hoạt động văn hóa tại địa phương.
