Theo Tổng cục Thống kê, chỉ số giá tiêu dùng tháng 3/2011 tăng 2,17% so với tháng 2. Tính chung CPI của 3 tháng đầu năm đã tăng lên 6,12%, trong khi chỉ tiêu Quốc hội giao cho Chính phủ thực hiện là CPI cả năm không được tăng quá 7%. Mức tăng chỉ số giá tiêu dùng tháng 3/2011 là mức tăng cao nhất trong vòng gần 3 năm qua.
Việc tăng giá ở nhiều mặt hàng thiết yếu cũng đa tác động đến tâm lý người tiêu dùng, gây phản ứng tăng giá dây chuyền lên nhiều mặt hàng khác. Tuy nhiên, nếu nhìn nhận một cách khách quan thì việc tăng giá các mặt hàng không nằm ngoài quy luật của nền kinh tế thị trường và là điều tất yếu. Đơn cử như mặt hàng xăng dầu tăng giá ngày 29/3, theo Bộ Tài chính, căn cứ vào diễn biến giá xăng dầu trên thị trường quốc tế, liên Bộ Tài chính - Công thương đa chấp thuận tăng giá xăng dầu. Đây là việc điều chỉnh bất khả kháng vì từ đợt tăng 14/2, giá xăng dầu thế giới đa tăng rất cao, gây khó khăn cho các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu trong nước. Việc tăng giá xăng lần này là sự chia sẻ giữa Nhà nước và doanh nghiệp trong tình hình khó khăn hiện nay. Bộ Tài chính cho rằng, mức điều chỉnh giá xăng lần này đa làm tăng khoảng 0,4% đối với tốc độ tăng chỉ số giá tiêu dùng, tuy nhiên giá xăng dầu trong nước vẫn thấp hơn các nước xung quanh từ 2.300 - 5.000 đồng/lít.
Để ổn định nền kinh tế, Chính phủ đa ban hành Nghị quyết 11/NQ-CP với những nhóm giải pháp cơ bản và đồng bộ nhằm giải quyết tận gốc các nguyên nhân dẫn đến lạm phát. Chính phủ đa thống nhất hạn chế mạnh mẽ hơn nữa việc nhập siêu, nhất là đối với các mặt hàng xa xỉ như điện thoại di động đắt tiền, ôtô hạng sang… Chính phủ cũng chuẩn bị cho việc ban hành một số văn bản quản lý chặt các giao dịch vàng, đô la theo hướng đảm bảo ngoại tệ cho việc nhập khẩu các mặt hàng thiết yếu phục vụ nhu cầu sinh hoạt và sản xuất… đồng thời phát động phong trào thực hành tiết kiệm mạnh mẽ trong toàn dân, các thành phần kinh tế để góp phần làm giảm áp lực chi phí trong bối cảnh lạm phát tăng cao.
Tại buổi họp báo thường kỳ Chính phủ ngày 30/3, Bộ trưởng Chủ nhiệm VPCP Nguyễn Xuân Phúc cho biết, trong phiên họp Chính phủ tháng 3, nhằm chia sẻ với những khó khăn của người dân, nhất là các hộ nghèo, đối tượng chính sách, Chính phủ đa thống nhất thực hiện kế hoạch tăng lương cơ bản theo lộ trình vào tháng 5/2011. Đặc biệt, Chính phủ quyết định trợ cấp cho các đối tượng có mức thu nhập thấp (mức lương dưới 3,0) mộ t lần với mức 250.000 đồng; hỗ trợ cho các đối tượng nghèo tiền điện 30.000 đ/tháng. Tổng kinh phí dành cho các khoản chi này lên đến 3.100 tỷ đồng. Trong bối cảnh khó khăn như hiện nay, đây là một cố gắng rất lớn của Chính phủ nhằm hỗ trợ người dân ổn định đời sống, đối phó với giá cả tăng cao.
Tuy nhiên, cũng không thể nhắc đến yếu tố làm tăng giá trong thời gian vừa qua. Đó chính là tâm lý của người bán hàng, bởi theo các chuyên gia tâm lý, người bán có tâm lý cho rằng, khi có sự tăng giá ở một số mặt hàng thiết yếu thì việc các mặt hàng khác dù liên quan hay không liên quan cũng sẽ tăng giá theo là tất nhiên. Bên cạnh đó còn có tình trạng lợi dụng “tát nước theo mưa”, tăng giá cao gấp nhiều lần để tranh thủ kiếm lời.
Vì thế, bên cạnh việc thực hiện quyết liệt và đồng bộ các nhóm giải pháp cơ bản theo Nghị quyết 11/NQ-CP của Chính phủ thì cần có những chính sách ổn định giá, tăng cường chế tài xử phạt, răn đe với hành vi tăng giá thiếu cơ sở gây nhiễu loạn thị trường và phải tính đến phương án “hạ nhiệt” trước khi giá tiêu dùng gia tăng, tạo sự đồng thuận cao trong xã hội.