Hôm nay, mình nhận được một lời mời đóng giả làm bạn một người thân của em để khám bệnh cho em tại nơi làm việc. Lại phải lên kịch bản thế nào cho chuẩn để nhập vai thật tốt.
Theo lời kể của bố em, năm nay em 23 tuổi, đang học cao đẳng. Bệnh của em phát từ 2 năm nay với những biểu hiện mặc cảm, tự ti, ít tiếp xúc với mọi người, ăn kém, người gầy sút, đau rát vùng thượng vị. Mặc dù em đã đi khám và điều trị nhiều nơi chuyên khoa nội nhưng không đỡ, cân nặng của em chỉ là 36kg trước khi vào viện. Em cũng đã được đưa vào Bệnh viện Tâm thần Trung ương điều trị và được chẩn đoán là rối loạn dạng cơ thể. Khi điều trị ở đây, em đã đỡ nhiều và cũng đã đi làm được. Thấy bệnh đỡ nên em không muốn quay lại bệnh viện tâm thần để kiểm tra nữa vì em sợ mọi người sẽ nghĩ em bị bệnh tâm thần.
Như đã hẹn, 3 giờ chiều, mình và bố em bắt đầu đến nơi em làm việc. Trên đường đi, bố em kể cho mình nghe quá trình diễn biến bệnh và quá trình điều trị tại Bệnh viện Tâm thần Trung ương. Ông hướng dẫn mình vào quầy bán của em và đứng ở ngoài chờ mình. Vừa đến khu vực sảnh của khách sạn, rẽ vào quầy bên phải, đúng là cô bé ấy rồi, mái tóc dài được làm xoăn, khuôn mặt cười tươi với chiếc răng khểnh. Mình hỏi: “Cháu ơi, cho cô gặp Mai Anh”. Em trả lời: “Mai Anh hôm nay không có ở đây ạ! Hay là cô gọi điện?”.
Mình từ chối khéo: “Thôi, để lúc khác đi, cô trước kia cũng kinh doanh đồ mỹ nghệ, nghe nói cô Mai Anh mở quầy bán hàng ở đây, cô tìm hiểu xem và cũng muốn chung cùng làm tại đây!”.
Mình lượn một vòng xung quanh gian hàng, cách bài trí hàng ở đây thật đẹp, đồ cũng đẹp, toàn đồ mỹ nghệ: vòng tay, con rối, những chiếc quạt, túi thổ cẩm và cả những bức tranh sơn dầu nữa! Mình vừa xem, vừa hỏi em về giờ làm việc, khách hàng mua có đông không? Cả buổi chiều, mình vừa xem vừa hỏi em về từng mặt hàng ở đây rất chi tiết về giá cả, số lượng bán, khách có khó tính không, có mặc cả không, làm ở đây có buồn không?
Cố gắng tranh thủ vừa hỏi, vừa đánh giá tình trạng bệnh tật của em, mình thấy em đã thực sự bình phục và hòa nhập được với cuộc sống. Trên đường về, bố em tâm sự: Tôi cũng rất mừng là bây giờ cháu đã hồi phục nhiều và đi làm được trở lại. Nhưng bây giờ muốn cho cháu khám lại, nó nhất định không chịu đến bệnh viện tâm thần khám vì rất mặc cảm về bệnh này. Ông cũng tâm sự thêm: xã hội bây giờ tiến bộ nhiều, những người nhiễm HIV hay bệnh nhân AIDS vẫn được cộng đồng đón nhận và có những chương trình hòa nhập cộng đồng, xã hội đã có những cách nhìn thay đổi với họ, không xa lánh người bệnh và họ được tôn trọng hơn nhưng tại sao những bệnh nhân tâm thần lại bị xã hội kỳ thị như vậy?
Mình hiểu tấm lòng của người bố đối với con gái và động viên ông: Đây là tình trạng chung vì họ không muốn mang danh là mắc bệnh tâm thần mặc dù tỉ lệ những người có vấn đề về sức khỏe tâm thần rất cao, có thể tới 20 -30%, thậm chí là 50%, đặc biệt là những bệnh lý lo âu, trầm cảm, mất ngủ, rối loạn liên quan đến stress. Xã hội cũng cần phải có cách nhìn khác về sức khỏe tâm thần và hiện nay, việc dùng từ để chỉ bệnh lý này cũng cần phải xem xét, để tránh tạo ra một sự miệt thị đối với người bệnh. Ở nhiều cơ sở chuyên về tâm thần, các nhà chuyên môn đã dùng từ “sức khỏe tâm trí”. Đây là một từ hay, làm cho người bệnh cảm giác được tôn trọng hơn, đỡ cảm giác bị xã hội xa lánh. Nhiều bệnh nhân vì sự mặc cảm này mà không khám và chữa đúng chuyên khoa, dẫn đến bệnh không khỏi, ngày càng nặng hơn, khi đến được với bác sĩ chuyên khoa tâm thần thì đã quá muộn. Nhưng để thay đổi được một quan niệm của cả cộng đồng cần phải có sự hợp tác của nhiều người và cũng cần có thời gian. Nhiều bệnh nhân đều muốn nói mình có bệnh thần kinh chứ không chịu nhận là mình có bệnh tâm thần và điều này khiến nhiều khi bác sĩ chuyên khoa tâm thần cũng còn mặc cảm! Là những nhà chuyên môn, chắc chúng ta cũng phải xem xét vấn đề này để đem lại sự công bằng cho người bệnh!
BS. Trịnh Thị Bích Huyền
Tư vấn cho bệnh nhân tâm bệnh.