Chỉ thị số 25-CT/TW của Ban Bí thư đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ phương thức hoạt động của y tế cơ sở, chuyển trọng tâm từ điều trị khi người dân đã mắc bệnh sang phòng bệnh, phát hiện sớm và quản lý sức khỏe lâu dài. Từ thực tiễn tại Bệnh viện Đa khoa Nghi Sơn (Thanh Hóa) chuyển đổi này đang được thể hiện qua quản lý bệnh mạn tính, sàng lọc, ứng dụng Sổ sức khỏe điện tử và tăng cường kết nối giữa các tuyến.
Không chờ người dân có bệnh mới điều trị
Theo tinh thần của Chỉ thị số 25-CT/TW, y tế cơ sở không chỉ là nơi tiếp nhận người dân khi xuất hiện triệu chứng mà cần chủ động nắm bắt tình trạng sức khỏe của cộng đồng, phát hiện các yếu tố nguy cơ và theo dõi người bệnh trong suốt quá trình điều trị.
Đây là sự thay đổi quan trọng trong bối cảnh bệnh không lây nhiễm đang chiếm tỷ trọng lớn trong gánh nặng bệnh tật. Với tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch hay nhiều bệnh mạn tính khác, việc phát hiện sớm và duy trì quản lý liên tục có ý nghĩa quyết định trong hạn chế biến chứng.
Thực tế tại Bệnh viện Đa khoa Nghi Sơn cho thấy tư duy này đang từng bước được đưa vào hoạt động chuyên môn. Hệ thống bệnh viện đã chuyển trọng tâm từ chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh và quản lý sức khỏe toàn dân.
Theo bệnh viện, thay đổi này thể hiện trước hết ở việc chuyển từ tư duy “chữa bệnh khi có triệu chứng” sang khám định kỳ, sàng lọc sớm và quản lý bệnh mạn tính liên tục. Y tế cơ sở, trạm y tế và bệnh viện cùng tham gia quản lý sức khỏe theo từng giai đoạn, qua đó phát huy vai trò “gác cổng” của tuyến đầu.
Đây cũng chính là định hướng được Chỉ thị số 25-CT/TW xác định khi yêu cầu hoạt động của trạm y tế xã, phường phải gắn với quản lý toàn diện sức khỏe cá nhân, quản lý bệnh không lây nhiễm, bệnh mạn tính và thực hiện chăm sóc sức khỏe tại gia đình, cộng đồng.
Người dân thăm khám tại Bệnh viện Đa khoa Nghi Sơn. Ảnh BVCC.
Không chỉ điều trị bệnh, cơ sở y tế còn cần chủ động tìm kiếm những trường hợp có nguy cơ. Việc khám định kỳ, sàng lọc nhóm nguy cơ cao, phát hiện tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc những bất thường sức khỏe từ sớm giúp người dân được can thiệp trước khi bệnh tiến triển nặng. Theo định hướng của Chỉ thị 25-CT/TW đến năm 2030 phấn đấu trên 95% dân số được quản lý sức khỏe và người có nguy cơ cao mắc bệnh được kiểm tra sức khỏe ít nhất mỗi năm một lần, hướng tới kiểm tra sức khỏe định kỳ cho toàn dân.
Sổ sức khỏe điện tử mở rộng khả năng quản lý liên tục
Một trong những công cụ hỗ trợ quá trình chuyển đổi từ điều trị sang quản lý sức khỏe là dữ liệu số.
Theo thông tin từ Bệnh viện Đa khoa Nghi Sơn, việc sử dụng Sổ sức khỏe điện tử giúp người dân từng bước hình thành hồ sơ sức khỏe được cập nhật trong quá trình khám, chữa bệnh. Dữ liệu được tích hợp với VNeID và các hệ thống dữ liệu liên quan, giúp việc tra cứu thông tin thuận tiện hơn. Tại địa phương, người dân đã có nhiều chuyển biến, được quan tâm đến sức khỏe chủ động hơn, cập nhật thông tin nhanh hơn và tra cứu thuận tiện hơn.
Việc sử dụng Sổ sức khỏe điện tử cũng mở ra khả năng thay đổi cách người dân tiếp cận dịch vụ y tế. Thay vì mỗi lần đi khám lại mang theo hồ sơ giấy, các thông tin khám chữa bệnh có thể từng bước được lưu trữ và sử dụng trong những lần tiếp theo.
Bộ Y tế hiện đặt mục tiêu đến năm 2030 triển khai bệnh án điện tử không sử dụng bệnh án giấy tại 100% cơ sở khám, chữa bệnh trên toàn quốc. Hồ sơ bệnh án điện tử được xác định là một thành phần quan trọng để kết nối, quản lý dữ liệu sức khỏe người dân theo vòng đời.
Với tuyến cơ sở, ý nghĩa của dữ liệu số không chỉ nằm ở việc giảm thủ tục hành chính. Khi thông tin sức khỏe được cập nhật đầy đủ, cơ sở y tế có thể thuận lợi hơn trong việc lập danh sách người mắc bệnh mạn tính, theo dõi lịch tái khám, phát hiện người bỏ điều trị hoặc cần được kiểm tra lại.
Bệnh viện Đa khoa Nghi Sơn cho biết một số phần mềm quản lý y tế cơ sở đã hỗ trợ lọc danh sách bệnh nhân mắc bệnh mạn tính để phục vụ việc hẹn tái khám. Tuy nhiên, khả năng tự động nhắc lịch đồng bộ đến từng người dân qua ứng dụng vẫn chưa được triển khai thống nhất ở tất cả các tuyến, còn phụ thuộc vào mức độ hoàn thiện của hệ thống phần mềm tại từng đơn vị.
Điều này cho thấy chuyển đổi số trong y tế cơ sở không thể chỉ dừng ở việc đưa một phần mềm vào sử dụng. Quan trọng hơn là phải có hạ tầng, dữ liệu được chuẩn hóa, nhân lực đủ năng lực vận hành và khả năng kết nối giữa các hệ thống.
Tuyến dưới mạnh, tuyến trên giảm tải
Chỉ thị số 25-CT/TW cũng nhấn mạnh yêu cầu thiết lập hệ thống chuyển tuyến chuyên môn linh hoạt, tăng cường kết nối giữa y tế cơ sở với tuyến trên trong tư vấn, khám chữa bệnh từ xa và quản lý dữ liệu.
Từ thực tế tại Thanh Hóa, Bệnh viện Đa khoa Nghi Sơn cho biết dữ liệu khám chữa bệnh và kết quả cận lâm sàng đang được liên thông với các hệ thống dữ liệu phục vụ giám định bảo hiểm y tế và quản lý sức khỏe. Việc kết nối này giúp thông tin người bệnh có thể được tra cứu khi cần thiết.
Người dân đã được quan tâm đến sức khỏe chủ động hơn, cập nhật thông tin nhanh hơn và tra cứu thuận tiện hơn. Ảnh BVCC.
Trong tư vấn và hội chẩn chuyên sâu, bệnh viện cho biết việc kết nối tuyến dưới với tuyến trên hiện chủ yếu được thực hiện thông qua các nền tảng Telehealth của các bệnh viện hỗ trợ chuyên môn, thay vì toàn bộ quá trình được tự động hóa qua một kho dữ liệu quốc gia.
Cách làm này giúp vai trò của từng tuyến rõ hơn. Những bệnh lý có thể quản lý tại cơ sở được theo dõi lâu dài ở tuyến dưới; trường hợp vượt quá năng lực chuyên môn được chuyển lên tuyến trên. Khi tình trạng ổn định, người bệnh có thể tiếp tục được theo dõi tại địa phương.
Như vậy, mục tiêu của việc củng cố y tế cơ sở không phải là thay thế bệnh viện tuyến trên, mà tạo ra một mạng lưới trong đó mỗi tuyến thực hiện đúng vai trò, hỗ trợ lẫn nhau và cùng quản lý sức khỏe người dân.
Cần tháo gỡ điểm nghẽn về nhân lực và công nghệ
Thực tế triển khai cũng cho thấy để Chỉ thị số 25-CT/TW đi vào chiều sâu, bên cạnh định hướng chính sách cần tiếp tục giải quyết những khó khăn ngay tại cơ sở.
BSCKI Lê Văn Long (Phó trưởng khoa Phẫu thuật - Gây mê hồi sức) cho biết bệnh viện còn khó khăn về nhân lực công nghệ thông tin, chất lượng nhân lực công nghệ thông tin còn hạn chế, chưa thực sự phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số. Cơ sở vật chất phục vụ chuyển đổi số và hoạt động chuyên môn cũng còn những vướng mắc liên quan đến đấu thầu, bảo đảm vật tư; một số văn bản, quy định chưa thống nhất hoặc chưa thực sự phù hợp với đặc thù của từng tuyến bệnh viện. Trong khi đó, nhân lực thực hiện chăm sóc sức khỏe ban đầu vẫn thiếu và cần tiếp tục được đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ.
Đây cũng là những vấn đề được Chỉ thị số 25-CT/TW đặt ra khi nhấn mạnh yêu cầu tăng đầu tư cho y tế cơ sở, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, đồng thời có chính sách thu hút, giữ chân nhân lực và tăng cường luân phiên, luân chuyển nhân viên y tế để hỗ trợ tuyến cơ sở.
Từ câu chuyện của Bệnh viện Đa khoa Nghi Sơn có thể thấy, chuyển từ “chữa bệnh” sang “quản lý sức khỏe” không phải là thay đổi trong một ngày. Đó là quá trình đồng thời đổi mới tư duy chuyên môn, tổ chức lại cách quản lý người bệnh, tăng cường kết nối các tuyến và xây dựng hạ tầng dữ liệu.
Khi những yếu tố này được triển khai đồng bộ, y tế cơ sở sẽ không còn chỉ là nơi người dân tìm đến khi mắc bệnh, mà từng bước trở thành địa chỉ theo dõi sức khỏe thường xuyên, phát hiện nguy cơ từ sớm và đồng hành với người dân trong suốt quá trình chăm sóc sức khỏe. Đây cũng chính là mục tiêu cốt lõi mà Chỉ thị số 25-CT/TW hướng tới.
