1. Nguy cơ ô nhiễm không khí với sức khỏe
Những năm gần đây, nhiều đô thị tại Việt Nam thường xuyên ghi nhận chỉ số chất lượng không khí (AQI) ở mức "kém", "xấu", thậm chí "rất xấu", đặc biệt vào mùa đông - xuân hoặc trong các đợt nghịch nhiệt. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ô nhiễm không khí là một trong những nguy cơ môi trường lớn nhất đối với sức khỏe con người, liên quan đến khoảng 7 triệu ca tử vong sớm mỗi năm trên toàn cầu.
Trong các chất ô nhiễm, bụi mịn PM2.5 được quan tâm nhiều nhất vì có kích thước rất nhỏ, có thể đi sâu vào tận phế nang, thậm chí đi vào máu, làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, đột quỵ, hen phế quản, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) và nhiều vấn đề sức khỏe khác.
AQI được xây dựng nhằm giúp người dân biết khi nào cần thay đổi hoạt động hằng ngày để giảm tiếp xúc với không khí ô nhiễm. AQI càng cao, nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe càng lớn. Khi AQI đạt mức 151 - 200 (mức không tốt cho sức khỏe/Unhealthy), mọi người đều có thể bắt đầu chịu ảnh hưởng sức khỏe; nhóm nhạy cảm có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng hơn. Vì vậy, nên giảm thời gian tiếp xúc với không khí ô nhiễm, đặc biệt tránh vận động mạnh hoặc kéo dài ngoài trời.
2. Những việc nên làm khi chất lượng không khí ở mức xấu
2.1. Theo dõi AQI trước khi ra ngoài
Đây là bước đơn giản nhưng rất quan trọng đối với người dân. WHO cho biết AQI được thiết kế để chuyển những số liệu kỹ thuật thành thông tin dễ hiểu, giúp người dân quyết định có nên ra ngoài hay điều chỉnh hoạt động trong ngày hay không.
Nếu AQI ở mức xấu:
- Hạn chế các hoạt động ngoài trời không cần thiết.
- Nếu phải ra ngoài, nên rút ngắn thời gian tiếp xúc.
- Theo dõi dự báo AQI vì chất lượng không khí có thể thay đổi theo từng giờ.
Nhiều người chỉ quan tâm thời tiết mà quên kiểm tra AQI. Tuy nhiên, một ngày trời trong xanh vẫn có thể tồn tại nồng độ bụi mịn cao.
2.2. Giảm tối đa vận động mạnh ngoài trời
Khi AQI tăng cao, việc tập luyện cường độ mạnh ngoài trời khiến cơ thể hít nhiều không khí hơn, từ đó làm tăng lượng chất ô nhiễm đi vào phổi. Nếu AQI ở mức xấu:
- Không nên chạy bộ ngoài trời.
- Tạm hoãn đạp xe đường dài.
- Hạn chế chơi thể thao ngoài trời.
- Nếu cần tập luyện, nên chuyển sang không gian trong nhà có chất lượng không khí tốt.
Không nên chạy bộ ngoài trời khi AQI ở mức xấu.
2.3. Đóng cửa sổ và giữ không khí trong nhà sạch hơn
WHO khuyến cáo giảm sự xâm nhập của ô nhiễm ngoài trời vào trong nhà trong những thời điểm chất lượng không khí xấu. Có thể thực hiện bằng cách:
- Đóng cửa sổ khi ô nhiễm ngoài trời tăng cao.
- Hạn chế mở cửa lâu.
- Nếu sử dụng điều hòa, ưu tiên chế độ tuần hoàn không khí trong nhà khi phù hợp.
- Tránh tạo thêm nguồn ô nhiễm trong nhà như hút thuốc lá, đốt nhang, đốt than hoặc nến thơm.
Nếu có điều kiện, máy lọc không khí sử dụng màng lọc HEPA có thể giúp giảm nồng độ bụi mịn trong phòng, nhưng không thay thế việc giảm nguồn ô nhiễm.
2.4. Đeo khẩu trang đúng loại khi phải ra ngoài
WHO cho rằng khẩu trang có thể giúp giảm hít phải bụi mịn nếu sử dụng đúng loại và đeo kín; nên lựa chọn: N95, KN95, KF94 hoặc các loại có khả năng lọc hạt bụi mịn đạt tiêu chuẩn tương đương. Khẩu trang vải hoặc khẩu trang y tế thông thường chủ yếu ngăn giọt bắn, hiệu quả lọc bụi mịn thấp hơn nhiều so với khẩu trang lọc chuyên dụng.
2.5. Bảo vệ những người dễ bị tổn thương
Theo CDC Hoa Kỳ, các nhóm sau chịu ảnh hưởng nhiều hơn khi AQI tăng cao: Trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người mắc hen, người bị COPD, người mắc bệnh tim mạch, người đái tháo đường, người lao động ngoài trời…
Với các nhóm này, nên giảm tối đa thời gian ở ngoài trời, chuẩn bị đầy đủ thuốc điều trị theo chỉ định, theo dõi các triệu chứng bất thường.
2.6. Uống đủ nước và duy trì lối sống lành mạnh
Mặc dù uống nước không thể "thải bụi mịn" khỏi phổi, việc duy trì đủ nước giúp niêm mạc đường hô hấp hoạt động hiệu quả hơn và hỗ trợ sức khỏe tổng thể; đồng thời nên ăn nhiều rau xanh và trái cây, ngủ đủ giấc, không hút thuốc và tránh khói thuốc lá thụ động.
2.7. Biết khi nào cần đi khám
Phần lớn người khỏe mạnh chỉ gặp triệu chứng nhẹ khi tiếp xúc ngắn với không khí ô nhiễm. Tuy nhiên, cần đến cơ sở y tế nếu xuất hiện: Khó thở tăng dần, đau tức ngực, ho kéo dài, thở khò khè, cơn hen không đáp ứng thuốc, chóng mặt hoặc ngất… Người có bệnh tim hoặc bệnh phổi mạn tính cần liên hệ bác sĩ sớm nếu triệu chứng nặng hơn bình thường.
3. AQI ở mức xấu có nên ở trong nhà cả ngày?
Theo CDC, các biện pháp ứng phó cần dựa trên mức AQI, thời gian tiếp xúc và tình trạng sức khỏe từng người. Khi AQI ở mức xấu, điều quan trọng là giảm thời gian tiếp xúc, hạn chế vận động mạnh và bảo vệ đường hô hấp, thay vì tuyệt đối không được ra ngoài.
Đối với người khỏe mạnh, việc ra ngoài trong thời gian ngắn để thực hiện các hoạt động cần thiết thường không gây ảnh hưởng nghiêm trọng, nhưng nên tránh ở ngoài trời lâu hoặc tập luyện cường độ cao.
Ô nhiễm không khí là yếu tố nguy cơ có thể phòng tránh được nếu người dân chủ động theo dõi AQI và điều chỉnh sinh hoạt phù hợp. Chỉ vài thay đổi nhỏ như kiểm tra AQI trước khi ra ngoài, hạn chế vận động mạnh khi chất lượng không khí xấu, sử dụng khẩu trang đạt chuẩn và giữ không khí trong nhà sạch hơn cũng có thể giúp giảm đáng kể lượng chất ô nhiễm hít phải. Điều quan trọng là không nên chủ quan với những ngày AQI ở mức xấu, đặc biệt nếu bạn thuộc nhóm có nguy cơ cao hoặc đang mắc bệnh tim mạch, hô hấp.
Xem thêm bài đang được quan tâm:
