Kế hoạch cứu thị trường Mỹ ra khỏi cuộc khủng hoảng đã nhận được sự đồng thuận của cả 2 viện Quốc hội, đánh dấu chấm hết cho những nghi ngờ và đồn đoán bấy lâu về khả năng của Chính phủ Mỹ trong cam kết vực dậy thị trường tài chính Mỹ đang điêu đứng, tác động mạnh tới thị trường chứng khoán và tài chính toàn cầu. Với tỷ lệ áp đảo 263 phiếu ủng hộ, Hạ viện Mỹ đã thông qua bản kế hoạch giải cứu thị trường. Không chậm trễ, Tổng thống G.Bush cũng đặt bút ký thông qua bản kế hoạch này.
Kinh tế và chính trị
Không phải ngẫu nhiên kế hoạch giải cứu thị trường trị giá 700 tỷ USD của Chính phủ Mỹ gặp phải “chướng ngại vật” từ phía Hạ viện và cũng không phải “tự nhiên” mà nó được thông qua trong cuộc bầu cử lần thứ 2. Điều này đã được các nhà phân tích chính trị tiên đoán rõ ràng. Những mối lợi cá nhân trước mắt cũng như những áp lực từ phía cử tri đã khiến các đại biểu của Hạ viện phải hành động “trái khoáy” như vậy. Họ nhận được nhiều lợi ích hơn từ việc bỏ phiếu phủ quyết kế hoạch này mặc dù sau đó chắc chắn rằng họ sẽ lại ủng hộ trong cuộc bỏ phiếu lần 2. Ngày 4/11 tới là ngày bầu cử Mỹ, các cử tri Mỹ sẽ đi thực hiện quyền công dân của mình bằng việc bầu tổng thống, một số thống đốc các bang, 1/3 số Thượng nghị sĩ và bầu mới hoàn toàn Hạ viện. Những người nói “không” với kế hoạch 700 tỷ USD cho rằng chính phủ đang lợi dụng tiền đóng thuế của hàng triệu người Mỹ, trong đó có rất nhiều người nghèo để cứu nguy cho những ông chủ của các tập đoàn tài chính lớn. Như vậy những vị đại biểu của Hạ viện đã bằng “một mũi tên trúng hai đích”, họ vừa xoa dịu được những cử tri của mình trước cuộc bầu cử, mặt khác cũng đã làm vừa lòng những người trong 2 viện Quốc hội khi nói “đồng ý” trong cuộc bỏ phiếu vừa diễn ra.
Vướng mắc trong bản kế hoạch đã được khai thông
Về bản chất, cuộc khủng hoảng tài chính của Mỹ không bắt nguồn từ hoạt động của ngân hàng mà là cuộc khủng hoảng những biến tướng hoạt động của hệ thống ngân hàng. Các tổ chức tài chính đã huy động tiền cho người dân vay mua nhà, rồi lại dùng chính các hợp đồng đó bán cho các nhà đầu tư dưới dạng chứng khoán. Với các tầng lớp ăn chênh lệch như vậy, rủi ro cũng nhân lên nhiều lần. Và bài học phải trả thật quá đắt!
Bản kế hoạch dài hơn 3 trang đã được sửa đổi lên tới 110 trang giấy với những ràng buộc khắt khe hơn. Trong gói giải pháp 700 tỷ USD, 250 tỷ sẽ được giải ngân ngay lập tức, 100 tỷ do Tổng thống quyết định và số tiền còn lại sẽ do Quốc hội quyết định thời điểm.
Sửa đổi căn bản trong bản kế hoạch trị giá 700 tỷ USD là việc giảm thuế cho doanh nghiệp và cá nhân, theo đó trong vòng 10 năm Bộ Tài chính Mỹ sẽ phải chi thêm một khoản tiền trị giá 110 tỷ USD để bù lỗ cho khoản thu này. Tập đoàn bảo hiểm Liên bang sẽ tăng thêm bảo đảm tiền gửi cho các khoản tiết kiệm gửi ở ngân hàng, nó sẽ tạo tâm lý chủ quan cho các “đại gia” tiếp tục đổ tiền vào những bất động sản hoặc những giấy tờ có giá nhưng giá trị thực của nó lại không phản ánh đúng thực tế... Như vậy liệu công cuộc cứu thị trường có hiệu quả hay nó chỉ nhằm kéo dài quãng thời gian sụp đổ của kinh tế Mỹ?
Những hệ lụy của khoản tiền trị giá 700 tỷ USD
Cho dù được thông qua vào lần 2, song nhiều nhà phân tích kinh tế cho rằng bản kế hoạch này chỉ giải quyết được vết thương đang nhức nhối của nền tài chính Mỹ. Bởi 700 tỷ USD là một con số quá nhỏ so với hàng nghìn tỷ USD mà thị trường Mỹ đã để mất trong thời gian vừa qua. Trước mắt nó sẽ là khoản tiền để xoa dịu các nhà đầu tư, vực dậy lòng tin của người dân Mỹ, và của thị trường toàn cầu bởi mối liên thông của nền kinh tế lớn nhất thế giới này với các thị trường trên thế giới.
Tuy nhiên bản đại kế hoạch này không phải mang lại hoàn toàn lợi ích, nó cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ cho nền kinh tế Mỹ. Đơn cử, nó sẽ làm gia tăng tình trạng lạm phát ở Mỹ bởi Chính phủ đã bơm ra một khoản tín dụng khổng lồ cho thị trường. Nó tác động mạnh nhất đến tầng lớp người dân nghèo và trung lưu ở Mỹ, đẩy họ vào cảnh khốn khổ trong nghèo đói. Người ta đã hình dung đến một viễn cảnh của một cuộc đại suy thoái những năm 30. Trong tình hình lạm phát tăng cao, Mỹ sẽ phải tăng lãi suất và nó sẽ khiến nền kinh tế Mỹ ngày càng tụt dốc.
Cùng với việc giảm thuế, đổ thêm tiền ra thị trường, ngân sách của Chính phủ Mỹ sẽ bị thu hẹp lại, trong dài hạn nếu không có sự thay đổi thì những tiềm lực kinh tế quân sự của Mỹ sẽ bị sút giảm. Cuộc khủng hoảng tài chính lần này của cường quốc kinh tế số 1 thế giới chưa biết được khắc phục đến đâu song Bộ trưởng Tài chính Đức Peer Steinbrueck đã nhận định: “Mỹ sẽ đánh mất vị thế siêu cường trong hệ thống tài chính thế giới. Hệ thống này sẽ trở nên đa cực hơn”. Và một mặt bằng của các nền kinh tế mới sẽ được xác lập trong nay mai.