Mụn nội tiết là tình trạng mụn liên quan đến sự thay đổi hormon trong cơ thể đặc biệt là Androgen. Khi nồng độ Androgen tăng cao, tuyến bã nhờn bị kích thích sản xuất quá mức dầu thừa, lượng dầu thừa này kết hợp với tế bào chết gây bít tắc lỗ chân lông tạo môi trường cho vi khuẩn Cutibacterium acnes phát triển, dẫn đến tình trạng viêm và hình thành mụn. Mụn nội tiết không chỉ đơn thuần là vấn đề nội tiết mà còn là vấn đề của tình trạng viêm trong cơ thể; khả năng chống oxy hoá và hệ vi sinh đường ruột. Chế độ ăn uống là chìa khoá tác động đến các yếu tố này.
Sự gia tăng đột ngột của Androgen ở cả nam và nữ trong giai đoạn dậy thì khiến tuyến bã nhờn mở rộng và sản xuất dầu gấp nhiều lần bình thường. Các chất dinh dưỡng như chất béo, chất đạm, kẽm, magie, vitamin D, vitamin nhóm B tham gia vào quá trình tổng hợp và điều hoà Androgen ở tuổi dậy thì, trong khi chế độ ăn nhiều đường và tình trạng thừa cân, béo phì có thể làm tăng nồng độ Androgen bất thường.

Tình trạng mụn nội tiết là nỗi ám ảnh kéo dài, thường xuất hiện ở tuổi dậy thì. Ảnh minh họa (AI)
Ngoài ra trong giai đoạn này, thói quen ăn uống của thanh thiếu niên thường có xu hướng ăn các thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn nhanh, đồ ngọt, nước ngọt, nước ngọt có ga… Điều đó khiến làn da vừa chịu tác động từ nội tiết nội sinh, vừa chịu tác động từ yếu tố ngoại sinh là thực phẩm - thúc đẩy quá trình viêm và tăng tiết bã nhờn. Do đó nếu không có một chế độ dinh dưỡng đúng đắn để làm giảm các đợt bùng phát nội tiết, mụn tuổi dậy thì rất dễ để lại sẹo rỗ và vết thâm vĩnh viễn, gây ảnh hưởng lớn đến tâm lý và sự tự tin của các bạn trẻ.
Hiện nay, nhiều bằng chứng khoa học cho thấy chế độ ăn chứa nhiều thực phẩm có chỉ số đường huyết cao, thức ăn nhanh, thực phẩm nhiều chất béo hay sữa động vật là yếu tố làm trầm trọng hơn tình trạng bệnh trứng cá. Các loại thực phẩm như bánh mì trắng, đồ uống có đường, kẹo, và tinh bột tinh chế khiến đường huyết tăng nhanh đột ngột. Khi đó, cơ thể tiết ra một lượng lớn Insulin - làm tăng nồng độ yếu tố tăng trưởng giống insulin-1 (IGF-1) và tăng sản xuất Androgen, từ đó thúc đẩy tuyến bã nhờn tiết dầu và đẩy nhanh quá trình sừng hóa cổ nang lông, khiến mụn mọc lên ồ ạt. Chế độ ăn nhiều đường còn làm tăng stress oxy hoá, phá huỷ collagen, khiến làn da dễ lão hoá, xỉn màu và lâu phục hồi sau mụn. Một chế độ ăn có tải lượng đường huyết thấp sẽ giúp cải thiện tình trạng mụn tốt hơn nhiều so với nhóm ăn nhiều thực phẩm tinh chế.
Sữa mặc dù là nguồn chất dinh dưỡng, nguồn canxi tốt, nhưng sữa bò chứa các hormone tăng trưởng tự nhiên và đạm whey, chúng làm tăng nồng độ IGF-1 trong máu. Ngoài ra, trong sữa còn chứa các axit amin kích thích cơ thể sản xuất nhiều insulin hơn. Nhiều nghiên cứu dịch tễ học chỉ ra rằng những người tiêu thụ nhiều sữa có tỷ lệ bị mụn trứng cá cao hơn đáng kể so với những người hạn chế sữa. Tuy nhiên, không phải ai uống sữa cũng bị nổi mụn, mức độ ảnh hưởng còn phụ thuộc vào mỗi cơ thể, chế độ ăn và lối sống của mỗi người.
Một chế độ ăn hỗ trợ kiểm soát mụn không có nghĩa là kiêng khem cực đoan, mà là xây dựng khẩu phần ăn cân đối, đa dạng và ưu tiên các thực phẩm có lợi cho quá trình chống viêm và phục hồi da.

Bổ sung kẽm từ thực phẩm tự nhiên thường an toàn và giúp cải thiện sức khoẻ làn da. Ảnh minh họa (AI)
Kẽm là khoáng chất đóng vai trò trong việc điều chỉnh nồng độ hormone và hỗ trợ chữa lành vết thương. Kẽm giúp kiểm soát lượng dầu trên da và tiêu diệt vi khuẩn gây mụn - "Kháng sinh" tự nhiên cho da. Thực phẩm chứa nhiều kẽm bao gồm hàu, thịt nạc, hải sản, trứng, các loại đậu, hạt điều, hạt bí… Bổ sung kẽm từ thực phẩm tự nhiên thường an toàn và giúp cải thiện sức khoẻ làn da.
Axit béo Omega-3 (đặc biệt là EPA và DHA) có khả năng ức chế các cytokin gây viêm và leukotriene B4 (chất trung gian gây viêm trong tổn thương mụn) - kháng viêm cực mạnh - Chất dập lửa cho các ổ viêm. Chúng giúp làm giảm sự sản sinh các phân tử gây viêm, từ đó làm dịu các nốt mụn sưng đỏ. Nguồn thực phẩm chứa nhiều Omega-3 là cá hồi, cá thu, cá mòi, hạt chia và quả óc chó. Nên ăn ít nhất 2 bữa cá béo mỗi tuần để duy trì độ ẩm và độ đàn hồi cho da. Ngược lại, chế độ ăn nhiều chất béo chuyển hoá, dầu chiên đi chiên lại nhiều lần có thể làm tăng phản ứng viêm trong cơ thể.
Các chất chống oxy hóa - Lá chắn bảo vệ tế bào - như Vitamin C, Vitamin E, các hợp chất thực vật (polyphenol) giúp bảo vệ da khỏi tổn thương do gốc tự do và hỗ trợ quá trình tái tạo da. Vitamin C - có nhiều trong cam, quýt, ổi, ớt chuông, giúp tăng sinh collagen và mờ thâm mụn. Vitamin E - có trong hạnh nhân, bơ, dầu hướng dương, giúp giữ ẩm và phục hồi màng bảo vệ da.
Kiểm soát mụn nội tiết không phải chỉ tác động từ bên ngoài còn là việc thay đổi chế độ dinh dưỡng để có thể xây dựng một nền móng vững chắc cho làn da. Không có một chế độ ăn thần kỳ nào phù hợp cho tất cả mọi người, hãy lắng nghe cơ thể để xây dựng một chế độ dinh dưỡng khoa học, phù hợp với sức khoẻ làn da của mình - đó là sự kiên nhẫn trên hành trình để có làn da đẹp.
Chế độ dinh dưỡng để duy trì làn da khoẻ mạnh và hạn chế mụn nội tiết có thể áp dụng một số nguyên tác đơn giản:
- Ăn đa dạng thực phẩm, cân đối các nhóm chất.
- Hạn chế đồ ngọt, nước ngọt và thức ăn chế biến sẵn.
- Hạn chế dầu mỡ Ưu tiên ngũ cốc nguyên hạt thay cho tinh bột tinh chế.
- Tăng rau xanh và trái cây tươi. Uống đủ nước mỗi ngày.
- Ngủ đủ giấc và giảm căng thẳng. Không tự ý dùng thực phẩm chức năng liều cao kéo dài.