Chế độ ăn có liên quan như thế nào đến ung thư đại trực tràng?
Ung thư đại trực tràng là một trong những loại ung thư phổ biến trên thế giới và đang có xu hướng gia tăng ở nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Bệnh xảy ra khi các tế bào ở đại tràng hoặc trực tràng phát triển bất thường, mất kiểm soát và hình thành khối u ác tính.
Theo Quỹ nghiên cứu ung thư Thế giới (World Cancer Research Fund - WCRF) và Viện nghiên cứu ung thư Hoa Kỳ (AICR), bên cạnh tuổi tác, yếu tố di truyền, tiền sử polyp đại trực tràng hoặc bệnh viêm ruột mạn tính, lối sống và chế độ ăn uống có ảnh hưởng đáng kể đến nguy cơ mắc bệnh.
Các nghiên cứu cho thấy chế độ ăn không lành mạnh có thể thúc đẩy tình trạng viêm mạn tính, làm thay đổi hệ vi sinh đường ruột, gia tăng stress oxy hóa và tạo điều kiện hình thành các hợp chất có khả năng gây tổn thương DNA của tế bào. Những thay đổi này diễn ra âm thầm trong nhiều năm và có thể góp phần làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng.
Tuy nhiên, không có một loại thực phẩm đơn lẻ nào gây ung thư, mà nguy cơ chủ yếu đến từ thói quen ăn uống kéo dài kết hợp với các yếu tố nguy cơ khác.
Hình ảnh khối u trong đại trực tràng. Ảnh minh họa AI.
Những thực phẩm có nguy cơ gây ung thư đại trực tràng cần hạn chế
Thịt chế biến sẵn
Trong số các yếu tố liên quan đến chế độ ăn, thịt chế biến sẵn là nhóm thực phẩm có bằng chứng khoa học rõ ràng nhất về mối liên quan với ung thư đại trực tràng.
Từ năm 2015, Cơ quan nghiên cứu ung thư quốc tế (IARC) thuộc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã xếp thịt chế biến sẵn vào Nhóm 1 - tác nhân gây ung thư ở người, nghĩa là đã có đủ bằng chứng cho thấy việc tiêu thụ thường xuyên làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng.
Nhóm thực phẩm này bao gồm xúc xích, thịt nguội, giăm bông, thịt xông khói, lạp xưởng, thịt hộp và các sản phẩm thịt được bảo quản bằng phương pháp hun khói, ướp muối hoặc sử dụng nitrit, nitrat.
Theo IARC, tiêu thụ khoảng 50 g thịt chế biến sẵn mỗi ngày có thể làm tăng khoảng 18% nguy cơ ung thư đại trực tràng so với người không hoặc rất ít sử dụng.
Các chuyên gia cho rằng nguy cơ này liên quan đến các hợp chất N-nitroso có thể hình thành trong quá trình chế biến hoặc tiêu hóa, cùng với các chất sinh ra trong quá trình hun khói và bảo quản thực phẩm.
Ăn nhiều thịt đỏ
Thịt bò, thịt lợn, thịt cừu và thịt dê là nguồn cung cấp protein, sắt và vitamin B12 quan trọng. Tuy nhiên, ăn quá nhiều thịt đỏ trong thời gian dài cũng được xem là một yếu tố làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng.
IARC xếp thịt đỏ vào Nhóm 2A - có khả năng gây ung thư cho người, dựa trên các bằng chứng dịch tễ học và nghiên cứu cơ chế.
Một số giả thuyết cho rằng sắt heme trong thịt đỏ có thể thúc đẩy quá trình oxy hóa, làm tổn thương niêm mạc đại tràng và tạo điều kiện hình thành các hợp chất gây ung thư.
WCRF khuyến cáo người trưởng thành nên giới hạn lượng thịt đỏ ở mức khoảng 350 - 500 g thịt đã nấu chín mỗi tuần, đồng thời hạn chế tối đa thịt chế biến sẵn.
Thịt nướng cháy hoặc chiên ở nhiệt độ cao
Khi thịt được nướng trực tiếp trên than hoặc chiên ở nhiệt độ rất cao đến mức cháy xém, có thể hình thành các hợp chất như amin dị vòng (HCAs) và hydrocarbon thơm đa vòng (PAHs). Các chất này đã được chứng minh có khả năng gây đột biến DNA trong nhiều nghiên cứu thực nghiệm.
Mặc dù không cần loại bỏ hoàn toàn các món nướng nhưng nên hạn chế ăn thường xuyên, tránh sử dụng phần thịt bị cháy đen và ưu tiên các phương pháp chế biến như hấp, luộc, hầm hoặc nướng ở nhiệt độ vừa phải.
Chế độ ăn thiếu chất xơ
Một chế độ ăn ít rau xanh, trái cây, đậu và ngũ cốc nguyên hạt có thể làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng.
Chất xơ giúp tăng khối lượng phân, rút ngắn thời gian các chất cặn bã tiếp xúc với niêm mạc đại tràng, đồng thời là nguồn dinh dưỡng cho lợi khuẩn đường ruột. Khi lên men chất xơ, hệ vi sinh tạo ra các acid béo chuỗi ngắn như butyrate, có vai trò nuôi dưỡng tế bào niêm mạc đại tràng và góp phần giảm viêm.
Nhiều phân tích tổng hợp cho thấy chế độ ăn giàu chất xơ có liên quan đến nguy cơ ung thư đại trực tràng thấp hơn.
Người trưởng thành nên bổ sung khoảng 25 - 30 g chất xơ mỗi ngày thông qua rau xanh, trái cây tươi, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt thay vì lạm dụng thực phẩm bổ sung chất xơ.
Rượu bia
Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (ACS) cho biết uống rượu bia là một trong những yếu tố nguy cơ của nhiều loại ung thư, bao gồm ung thư đại trực tràng.
Sau khi vào cơ thể, ethanol được chuyển hóa thành acetaldehyde - một chất có khả năng gây tổn thương DNA và cản trở quá trình sửa chữa tế bào. Nguy cơ tăng lên theo lượng rượu bia tiêu thụ. Vì vậy, hạn chế hoặc không sử dụng đồ uống có cồn là một trong những biện pháp giúp giảm nguy cơ mắc ung thư.
Mặc dù có yếu tố nguy cơ nhưng các thực phẩm không phải chỉ ăn một lần là mắc ung thư hay cần kiêng tuyệt đối. Để phòng ngừa ung thư đại trực tràng, cần xây dựng một chế độ ăn cân đối và duy trì lâu dài. Bên cạnh chế độ ăn, việc duy trì cân nặng hợp lý, tập thể dục ít nhất 150 phút mỗi tuần, không hút thuốc và ngủ đủ giấc cũng góp phần giảm nguy cơ ung thư đại trực tràng.
Mời độc giả xem thêm video:
Hai loại thực phẩm bị nghi làm tăng đột biến số ca ung thư đại trực tràng.
