Khi Tòa án tối cao Mỹ từ chối thụ lý và khép lại vụ kiện của các nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam đối với các công ty hóa chất Mỹ cung cấp chất độc da cam/dioxin cho quân đội Mỹ sử dụng trong chiến tranh Việt Nam thì phiên tòa do Tòa án Lương tâm Nhân dân Quốc tế theo sáng kiến của Hội Luật gia dân chủ quốc tế đã được mở ra tại Paris để thắp lên ngọn lửa niềm tin vào công lý.
 Trực thăng Mỹ phun thuốc diệt cỏ chứa chất dioxin (chất độc da cam) tại đồng bằng sông Cửu Long năm xưa...Ảnh: Wikipedia |
Vụ kiện các công ty hóa chất Mỹ trước đó của các nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam theo đuổi hơn 5 năm đã kết thúc về mặt pháp lý. Nhưng những chiến dịch đấu tranh đòi công lý giải quyết vấn đề da cam ở Việt Nam vẫn tiếp diễn. Phiên tòa công luận của Tòa án Lương tâm Nhân dân Quốc tế tiếp tục đề cập trách nhiệm của các công ty hóa chất Mỹ, bỏ thêm một lá phiếu khẳng định trách nhiệm cần thiết trong việc giải quyết hậu quả nặng nề và kéo dài do cuộc chiến tranh hóa học ở Việt Nam. Vụ kiện đã thắng lợi về mặt nhân văn trong việc đánh động dư luận quốc tế, trong đó có dư luận Mỹ, về tác hại của chất độc dioxin đối với môi trường và con người ở Việt Nam.
Trong hành trình đi tìm công lý ấy, những nạn nhân chất độc da cam không hề đơn độc. Đại tướng Võ Nguyên Giáp sống trọn gần thế kỷ cũng đã gửi thư đến tòa án và chỉ rõ: "Nạn nhân chất độc da cam/dioxin là "những người đau khổ nhất trong những người đau khổ" khi từ 1961-1971, quân đội Mỹ đã rải 80 triệu lít chất độc hóa học, có 366 kg dioxin xuống miền Nam Việt Nam... Đã có 4,8 triệu người Việt Nam bị phơi nhiễm chất độc, trong đó có 3 triệu người là nạn nhân".
 ... và di hại của hoạt động này là những nạn nhân chất độc da cam. |
Tội ác gây đau khổ cho người lương thiện nhưng cũng giáng tai họa vào chính cả những người từng đứng bên phía gây ra tội ác. Tư lệnh các lực lượng hải quân Mỹ từ 1970 - 1974 và là thành viên Hội đồng tham mưu trưởng quân đội Mỹ dưới thời Nixon cũng có con trai - một sĩ quan hải quân Mỹ trong cuộc chiến tại Việt Nam đã chết vào năm 1988 ở tuổi 44 vì nhiễm chất độc da cam và cháu nội của ông sinh ra bị chậm phát triển và mắc bệnh Down do bố đã bị nhiễm chất độc da cam! Sự cắn rứt lương tâm đã khiến ngài cựu đô đốc ấy trở thành một trong những người dẫn đầu các cựu chiến binh trong vụ kiện da cam những năm 1980 ở Mỹ. Đoàn Việt Nam tham dự phiên tòa có 3 nạn nhân chất độc da cam/dioxin, 3 chuyên gia khoa học, 2 luật sư. Đáng chú ý, 2 trong 3 nạn nhân dự phiên tòa là hai người lính từng đứng ở hai chiến tuyến đối lập nhạu: Ông Hồ Ngọc Chu tham gia kháng chiến ở chiến trường Khu 5 từ năm 1960 đến 1964, từng trực tiếp đứng dưới tầm máy bay rải chất độc 4 lần và 1 lần nặng nhất bị chất độc phun ướt cả thân người và ông Mai Giảng Vũ tham gia quân đội Việt Nam Cộng hòa từ tháng 6/1968 đến tháng 2/1974, từng đã tham gia thả các hóa chất khai quang xuống Lộc Ninh, Phước Long, Quảng Ngãi, Long An. Cả hai ông đều mang trong mình di chứng của chất độc da cam và dẫu xưa đứng ở hai chiến tuyến, nay lại sát cánh bên nhau trong hành trình đi tìm công lý. Quả thật chất độc khủng khiếp do máy bay Mỹ rải xuống đã không hề phân biệt người ở bên này hay ở bên kia chiến hào, không phân biệt ý thức hệ, tín ngưỡng tôn giáo, vùng miền cũng đều gánh chịu những thảm họa khủng khiếp như nhau. Và lương tâm đang gắn kết họ lại để đấu tranh chống lại sự vô lương tâm, sự lấp liếm và bao che cho tội ác.
Khi cái ác còn tồn tại và chưa phải trả giá thì hành trình tìm công lý còn tiếp tục. Trên hành trình ấy, chúng ta không chỉ tìm công lý cho các nạn nhân mà lớn hơn là qua đó, ngăn chặn tội ác có thể tiếp tục xảy ra cho đồng loại. Trên hành trình ấy, lương tâm và trách nhiệm của một dân tộc chịu quá nhiều đau khổ vì chiến tranh xâm lược cùng với lương tri nhân loại sẽ thành ngọn đuốc soi tỏ công lý...
Thanh Hà