2011 là năm mà các cơ quan thẩm định tài chính là “vua”, toàn quyền hạ điểm tín nhiệm kể cả của những nền kinh tế vững chắc nhất thế giới. Lần đầu tiên châu Âu đồng loạt áp dụng các biện pháp cắt giảm chi tiêu với hy vọng giải quyết khủng hoảng nợ công và duy trì được tín nhiệm với các cơ quan thẩm định tài chính. Tiềm năng tăng trưởng yếu kém của khu vực đồng euro gây lo ngại.
Giám đốc Quỹ Tiền tệ quốc tế IMF Lagarde đặc biệt quan ngại về khủng hoảng tại châu Âu. Theo bà: “Tình trạng đình đốn kinh tế tại khu vực này và khủng hoảng tài chính mà châu Âu đang phải đối phó đã dẫn tới một sự mất niềm tin ở quy mô quốc tế và châu Âu, có nguy cơ đẩy cỗ xe kinh tế toàn cầu vào vòng luẩn quẩn của suy thoái. Khủng hoảng nợ công của Hy Lạp kéo dài từ năm ngoái. Bước sang năm 2011 đã lan sang nhiều thành viên khác trong khối euro. Các chính phủ của Ai Len, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha và ngay cả Italy đã đổ cũng chỉ vì vấn đề “cơm áo gạo tiền”. Italy là nền kinh tế thứ ba của khối euro. Chính phủ của nhà tài phiệt Silvio Berlusconi đã vượt qua được nhiều sóng gió, vì những tai tiếng liên quan đến cá nhân ông Thủ tướng, nhưng cuối cùng đã phải “đầu hàng” khi nợ công của Italy lên tới 1.900 tỷ euro, tương đương với 120% tổng sản phẩm nội địa.
Các thành viên oằn lưng kéo “chàng lực sĩ tí hon euro”. |
Tệ hơn nữa là ngay cả những thành viên “gương mẫu” như Áo hay Đức cũng trở thành mục tiêu tấn công của các thị trường tài chính. Giáo sư người Mỹ, Paul Krugman - giải thưởng Nobel Kinh tế 2008 nêu lên một nghịch lý: “Vienna tới nay vừa duy trì chính sách chi tiêu chừng mực, vừa kìm hãm được tỷ lệ thất nghiệp ở mức thấp, vừa giữ được nợ công ở một mức trong giới hạn của các nước sử dụng đồng euro và Áo cũng là một trong những nước hiếm trong khối không bị thâm hụt cán cân thương mại. Dù vậy, Áo vẫn phải đi vay với lãi suất cao. Khác biệt về lãi suất spread khi các chủ nợ cho Áo vay so với nước Đức ngày càng cao.
Điều đó cho thấy là những gì đang diễn ra tại châu Âu, phần nào vượt qua khỏi những “logic” kinh tế. Còn nước Đức của Thủ tướng Merkel thì trong đợt phát hành công trái phiếu gần đây đã chật vật lắm mới huy động được vốn như ý muốn. Nhìn đến tình hình nước Pháp, mục tiêu kéo tỷ lệ thất nghiệp xuống còn 9% trong năm nay là nhiệm vụ bất khả thi. Chính phủ đã liên tục cho ra đời hai kế hoạch thắt lưng buộc bụng trong chưa đầy 6 tháng để hy vọng giữ được điểm tín nhiệm ở mức cao nhất là AAA, nhưng các nỗ lực của Paris đến giờ vẫn chưa đủ sức thuyết phục ba cơ quan thẩm định tài chính đầy quyền lực là Fitch, Standard & Poor's và Moody’s. Chỉ số chứng khoán CAC 40 của Pháp từ đầu năm tới nay giảm 20%. Rơi mạnh nhất là cổ phiếu của các ngân hàng.
Trở lại chính sách khắc khổ: “Đây là biện pháp mất lòng dân vì đồng nghĩa với việc cắt giảm chi tiêu công cộng, giảm trợ cấp xã hội, giảm lương hưu, tăng thuế. Tại Madrid hay Paris, Athènes, Roma hay Lisboa, người dân đã nhiều lần xuống đường bày tỏ phẫn nộ trước các chính sách khắc khổ”. Chuyên gia Nicolas Bouzou, sáng lập viên Cơ quan Tư vấn kinh tế Asterès giải thích về mục tiêu của chính sách này và không quên khuyến cáo đây là con dao hai lưỡi: “Áp dụng các biện pháp khắc khổ không phải là chuyện dễ làm và thường rất khó để thuyết phục dư luận vì Chính phủ hoặc là phải cắt giảm các khoản chi tiêu mà trước hết là các khoản trợ cấp xã hội hoặc là phải tăng thuế.
Đôi khi phải sử dụng đến cả hai phương tiện này cùng một lúc”. Một nhà nước phải áp dụng chính sách không được lòng dân này để giảm bội chi ngân sách và qua đó trấn an các chủ nợ (như là các tập đoàn đầu tư của Mỹ, của các nước Arập hay Trung Quốc). Đây là liều thuốc đắng cần thiết để có thể tiếp tục đi vay với lãi suất khoảng 2 hay 3% như hiện tại. Nếu không thì Pháp chẳng hạn sẽ phải đi vay với lãi suất cao hơn, có thể sẽ là 3,5 hay 4%.
Vấn đề đặt ra đối với một quốc gia là làm thế nào để mục tiêu giảm bội chi ngân sách nhà nước không đè nặng lên mục tiêu tăng trưởng kinh tế. Đối với châu Âu, chúng ta không nên vơ đũa cả nắm: “Có những nước cần nhanh chóng cắt giảm chi tiêu và giải quyết nợ công để lấy lại uy tín đối với các chủ nợ, như là trường hợp của các quốc gia vùng Địa Trung Hải. Bên cạnh đó thì có những nước chỉ cần giảm thâm hụt ngân sách nhà nước để phòng ngừa hậu họa. Đây là trường hợp của Pháp. Cuối cùng thì cũng có những quốc gia như Đức đã rất “triệt để” trên vấn đề nợ công”.
Song Minh
