Khởi nguồn từ đại ngàn và lựa chọn lội ngược dòng
Tuổi thơ của anh Nguyễn Quốc Hoàng gắn liền với những lần theo chân ông và bố lên rừng tìm cây thuốc. Cả gia đình là một kho tàng sống về y học cổ truyền, nơi những người đi trước tỉ mỉ chỉ dạy cho đứa trẻ người Tày cách nhận biết từng loài cây, phân biệt từng bộ phận và ghi nhớ thời điểm hái lượm chuẩn xác nhất. Trong ký ức của anh, những chuyến đi rừng không chỉ để hái một loài cây quen thuộc, mà ở đó gieo vào tâm trí cậu thanh niên niềm tò mò tự nhiên đối với thế giới cỏ cây quanh mình. Sự dung dị của cha ông cứ thế ngấm vào máu thịt anh lúc nào không hay, nuôi lớn khát vọng bảo tồn và biến dược liệu bản địa thành giá trị kinh tế thiết thực cho quê hương.

Tốt nghiệp Trường Đại học Công nghiệp Thái Nguyên, Hoàng có cơ hội bám trụ lại thành phố lớn để phát triển sự nghiệp. Thế nhưng, đô thị phồn hoa không khỏa lấp được những trăn trở về tiềm năng cây thuốc tại quê nhà Yên Trạch (Phú Lương) - nơi có điều kiện tự nhiên ưu đãi cùng kho tàng kinh nghiệm dân gian đang đứng trước nguy cơ mai một.
Quyết định rẽ ngang, gom nhặt kiến thức từ lớp y học cổ truyền cùng vốn sống gia đình để trở về quê khởi nghiệp lập tức vấp phải những lo âu từ gia đình và xóm giềng. Ai cũng hiểu con đường nông nghiệp, đặc biệt là dược liệu, vốn chứa đựng vô vàn rủi ro. Nhưng với niềm đam mê và trách nhiệm với cộng đồng, anh chấp nhận lội ngược dòng. Mục tiêu của anh không đơn thuần là tạo dựng sự nghiệp cho riêng mình, mà lớn hơn là tạo ra việc làm, thu nhập và đánh thức tiềm năng trên chính mảnh đất chôn nhau cắt rốn.
Vượt qua bão giông và lửa dữ để chuẩn hóa nông sản bản địa
Những ngày đầu thành lập Hợp tác xã Nông nghiệp Tiên Phong, khó khăn lớn nhất không chỉ là thiếu vốn hay thiếu kinh nghiệm tổ chức sản xuất, mà là bài toán tìm đầu ra và sự hoài nghi từ người dân. Cây dược liệu cần thời gian đầu tư, chăm sóc dài ngày, trong khi thị trường tiêu thụ chưa có gì đảm bảo.
Thế nhưng, thử thách khắc nghiệt nhất lại ập xuống từ thiên tai và biến cố. Tháng 9 năm 2024, cơn bão Yagi dữ tợn quét qua, cuốn phăng hơn 3 ha dược liệu, bóp nghẹt vùng nguyên liệu gây thiệt hại nặng nề. Vết thương chưa kịp lành, đầu năm 2025, một vụ hỏa hoạn bất ngờ bùng lên thiêu rụi xưởng sản xuất, đẩy toàn bộ hệ thống máy móc và nguyên liệu về lại con số không.
Giữa thời điểm tưởng chừng mọi nỗ lực sụp đổ hoàn toàn, trách nhiệm với những hộ dân gắn bó, các thành viên HTX và những người dõi theo hành trình ấy đã vực anh đứng dậy. Không buông xuôi, anh chọn cách tái thiết ngay lập tức. Chỉ sau hơn một tháng khẩn trương khôi phục, hơn 6.000 sản phẩm trà đã được xuất bán trở lại, chứng minh sức sống mãnh liệt của một mô hình sản xuất nông nghiệp tử tế.

Xác định mướp đắng rừng là cây chủ lực, anh Hoàng hiểu rằng muốn đưa một vị thuốc từ vườn trồng ra thị trường lớn thì khâu kiểm soát chất lượng phải được đặt lên hàng đầu. HTX chủ động quản lý toàn bộ chuỗi giá trị: tự tay trồng trọt, chăm sóc, thu hái cho đến lựa chọn nguyên liệu, sơ chế, thái lát, sấy khô và chế biến thành trà túi lọc tiện dụng. Sự kiên định với chất lượng sạch và minh bạch nguồn gốc đã giúp sản phẩm Trà mướp đắng rừng Phú Lương đạt chứng nhận OCOP 3 sao, được vinh danh là sản phẩm nông nghiệp tiêu biểu của tỉnh năm 2024 và sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu năm 2025. Đối với anh, xây dựng thương hiệu chưa bao giờ là việc tạo ra vẻ bề ngoài hào nhoáng, mà nằm ở chất lượng ổn định và niềm tin vững chắc trao gửi đến tay người tiêu dùng.
Sinh kế bền vững và hồn cốt người Tày trên đất Yên Trạch
Thành công với anh Nguyễn Quốc Hoàng chưa bao giờ đo bằng những con số khô khan, mà nằm ở hình ảnh người dân địa phương có thể bám đất, sống khỏe trên chính quê hương mình. Thông qua HTX, bà con có thêm cơ hội tham gia trực tiếp vào các khâu trồng, chăm sóc, thu hái và sơ chế dược liệu, từng bước hình thành vùng nguyên liệu gắn kết chặt chẽ với tiêu thụ sản phẩm. Mô hình không chỉ giải quyết bài toán việc làm lúc nông nhàn mà còn thay đổi tư duy sản xuất của bà con từ tự cung tự cấp sang làm kinh tế hàng hóa.

Nhìn về chặng đường dài phía trước, chàng giám đốc trẻ vẫn ấp ủ hoài bão kết hợp tri thức thuốc Nam của đồng bào Tày với quy trình khoa học hiện đại. Định hướng của Hợp tác xã Nông nghiệp Tiên Phong là tiếp tục mở rộng vùng trồng theo hướng hữu cơ, đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản địa phương và tạo thêm nhiều việc làm ổn định.
Anh kỳ vọng trong tương lai, khi nhắc đến Yên Trạch, mọi người không chỉ nhớ về một vùng núi cao với những thăng trầm giông bão, mà còn biết đến một vùng đất tràn đầy sức sống cùng những sản phẩm dược liệu xanh, sạch, mang đậm linh hồn và bản sắc của người Tày trên đất Thái Nguyên.