Hen phế quản là một bệnh viêm mạn tính đường hô hấp, gây tắc nghẽn đường thở từng cơn, thường gặp ở trẻ em. Biểu hiện bằng những cơn khò khè, khó thở, tức ngực và ho kéo dài dai dẳng, thường xuất hiện về đêm và sáng sớm. Bệnh cần được kiểm soát kịp thời để tránh các biến chứng nguy hiểm.
Nhận diện tác nhân gây bệnh hen ở trẻ
Bệnh hen không phải là bệnh lây lan, truyền nhiễm. Tỷ lệ trẻ em mắc bệnh hen cao gấp đôi người lớn. Thế nhưng, trên thực tế, việc chẩn đoán hen ở trẻ em thường bị chậm trễ, nhất là ở trẻ dưới 2 tuổi. Điều này tất yếu đã hạn chế hiệu quả điều trị: trẻ thường xuyên bị lên cơn hen cấp, phải nhập viện, thậm chí có thể nguy kịch.
Bệnh hen là tình trạng viêm mạn tính của đường thở. Tình trạng viêm này làm cho đường thở trở nên rất nhạy cảm. Khi tiếp xúc với các chất kích thích như: thay đổi thời tiết, dị vật đường thở, khói bụi, phấn hoa, lông súc vật, nấm mốc..., phế quản sẽ phù nề, co thắt, chứa đầy chất nhầy nên bị tắc nghẽn khiến bệnh nhân có cơn ho, khò khè, khó thở. Các yếu tố thuận lợi hoặc là căn nguyên chính gây bệnh hen có thể kể đến như:
Di truyền: Yếu tố di truyền chiếm tỷ lệ cao trong các nguyên nhân gây bệnh hen. Trẻ có thể mắc hen nếu trong gia đình cũng có người mắc các bệnh dị ứng như mề đay, mẩn ngứa, dị ứng thời tiết, viêm mũi dị ứng theo mùa, đặc biệt là bố, mẹ hoặc cả hai mắc bệnh hen thì tỷ lệ con cái bị hen cũng cao.
Do cơ địa: Nhiều trường hợp trẻ bị bệnh hen là do cơ địa. Có khoảng từ 30-60% trẻ em bị chàm sữa sau này có thể bị hen suyễn. Các trẻ đã bị viêm mũi dị ứng, viêm phế quản co thắt, thể tạng tăng tiết dịch cũng nhiều khả năng bị mắc bệnh hen.
Tiếp xúc với dị nguyên: Các dị nguyên như bụi, lông chó, mèo, phấn hoa, khói bếp, khói thuốc, thay đổi thời tiết, trời lạnh... gây kích thích đường thở, khởi phát cơn hen. Việc dùng một số thuốc chữa bệnh (Đông y, Tây y) cũng có tác dụng phụ gây kích phát cơn hen. Các vi sinh vật có trong không khí (vi khuẩn, virus, nấm mốc) là các yếu tố nguy cơ gây hen hoặc làm tái phát bệnh hen.
Sử dụng thực phẩm: Một số loại thực phẩm cũng được nhắc đến trong nguy cơ gây hen suyễn tái phát như: tôm, cua, ốc, ếch...
Bệnh hen là tình trạng viêm mạn tính của đường thở.
Dấu hiệu bệnh hen ở trẻ em
Để biết trẻ mắc bệnh hen, chẩn đoán thường dễ dàng khi trẻ đang lên cơn: trẻ ho, có cảm giác nặng ngực, thở khò khè, khó thở (thở nhanh, thở co kéo lồng ngực, co kéo cơ vùng cổ, cánh mũi phập phồng...).
Cần nghi ngờ trẻ mắc bệnh hen khi trẻ bị ho tái đi tái lại nhiều lần (đặc biệt là ho về đêm), khò khè, khó thở xuất hiện nặng hơn khi trẻ tiếp xúc với các yếu tố khởi phát (khi thay đổi thời tiết, khi trẻ gắng sức hay khi ăn phải một thức ăn nào đó...). Nếu như khò khè, khó thở là những gợi ý khá điển hình thì triệu chứng ho tái đi tái lại là triệu chứng khá đặc biệt nhưng lại thường bị bỏ sót vì mọi người nghĩ trẻ dễ bị ho hắng thoáng qua... Ở trẻ dưới 2 tuổi, cần nghĩ đến hen khi trẻ bị khò khè tái phát liên tục 3 lần, ngay cả khi trong gia đình không có ai bị hen, dị ứng. Thật ra, có khi trẻ mắc bệnh hen chỉ biểu hiện bằng những cơn ho về đêm (cơn ho có thể liên tục làm trẻ không thể ngủ được) mà không hề có triệu chứng gợi ý nào khác và ban ngày trẻ lại hoàn toàn bình thường. Một số nhà chuyên môn thường gọi đây là “hen dạng ho” - một thể khá đặc biệt của bệnh và thường bị bỏ sót.
Khi nào cần đưa trẻ đến bệnh viện cấp cứu?
Cần nhận biết sớm các dấu hiệu cho biết một cơn hen đang đến: ho, khò khè, nặng ngực, khó thở, thức giấc về đêm. Trong trường hợp này, nếu đã được thầy thuốc hướng dẫn, cần cho trẻ dùng thuốc cắt cơn tác dụng nhanh (dưới dạng hít hay xông). Cho trẻ nghỉ ngơi trong 1 giờ.
Thông thường, việc điều trị hen cho trẻ thường được thực hiện tại nhà, dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ. Tuy nhiên, khi việc dùng thuốc ít tác dụng hoặc trẻ mắc thêm chứng bệnh nào đó khiến cơn hen nặng hơn thì cần đưa trẻ đi cấp cứu trong những trường hợp sau: Khi trẻ liên tục có cơn hen cấp, gây khó thở nặng nề. Trẻ đã dùng thuốc cắt cơn mà không có tác dụng hoặc chỉ có tác dụng ngắn, trẻ vẫn còn khó thở, nói năng khó nhọc. Trẻ phải ngồi thở, co kéo vùng xung quanh xương sườn và cổ khi thở, cánh mũi phập phồng, tím tái môi hay đầu ngón tay - đây là dấu hiệu rất nguy kịch.
Chăm sóc trẻ đúng cách để giảm triệu chứng bệnh hen
Trong nhà có trẻ mắc hen, cần vệ sinh nhà cửa sạch sẽ. Nơi ngủ của trẻ cần được lau chùi dọn dẹp ngăn nắp, không nên trải thảm. Thường xuyên giặt khăn trải giường và chăn màn bằng nước nóng, phơi khô ngoài nắng. Không nên cho trẻ chơi thú nhồi bông cũng như không cho thú vật vào nơi trẻ ngủ. Nên mở cửa sổ để không khí trong phòng lưu thông và thoáng khí. Hàng ngày, nên cho trẻ vui chơi ngoài trời, nơi sạch sẽ, không khí trong lành.
Cần hạn chế cho trẻ ăn thực phẩm dễ gây dị ứng làm khởi phát cơn hen như: hải sản, cua, ốc, thịt thú rừng...
Điều cần nhất để phòng ngừa cơn hen cấp và giảm triệu chứng bệnh hen cho trẻ là tránh tác nhân có thể làm khởi phát cơn hen: không nuôi thú vật (chó, mèo...) trong nhà, thường xuyên diệt gián. Không hút thuốc lá trong nhà và ở nơi gần trẻ. Không để những chất nặng mùi (chất tẩy rửa) trong nhà. Tránh dùng các loại thuốc xịt như nước hoa xịt phòng, thuốc xịt muỗi, côn trùng. Hạn chế cho trẻ tiếp xúc nhang khói.
Cha mẹ và người chăm sóc cần lưu ý, khi trẻ có các dấu hiệu bệnh hen hoặc nghi ngờ mắc hen, cần được đưa đi khám chuyên khoa hô hấp để được chẩn đoán và điều trị phù hợp. Cần phải tuân thủ đúng hướng dẫn của thầy thuốc, tái khám đúng hẹn.