Một trong những nhãn hiệu nổi tiếng về hoa quả nước ta có hồng xiêm Xuân Đỉnh, thời gian trước đây, hầu như nhà nào trong xã cũng trồng hồng xiêm với số lượng cây lên đến hàng vạn khiến xã trở thành một lãnh địa của hồng xiêm ngon nổi tiếng miền Bắc. Tuy nhiên, với tốc độ đô thị hóa quá nhanh hiện nay, hồng xiêm Xuân Đỉnh cũng đang thu hẹp diện tích và mất dần. Hợp tác xã Xuân Đỉnh, nơi còn vườn hồng cũng chỉ còn diện tích khoảng 8ha, nhưng hiện chỉ còn 7ha và sắp tới, khi 1 dự án xây dựng đi qua khu vườn của hợp tác xã này thì hồng xiêm Xuân Đỉnh có nguy cơ mất hẳn. Là một đặc sản nổi tiếng đất Hà thành nhưng khi được hỏi về việc hợp tác xã có biết đến việc đi đăng ký nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý cho đặc sản quê hương mình thì chưa ai ý thức được.
Câu chuyện của quả hồng xiêm Xuân Đỉnh có lẽ ko phải là duy nhất trong số nhiều đặc sản nổi tiếng trên cả nước. Khoai Lệ Phố, gạo nếp cái hoa vàng Liên Hà hay cam Canh là những đặc sản địa phương ngon nổi tiếng nhưng người trồng, người sản xuất ra những đặc sản này lại chưa hề biết đến việc đăng ký bảo hộ nhãn hiệu cho đặc sản quê hương mình, thậm chí nếu có biết cũng không xác định được phải đăng ký bảo hộ theo hình thức nào cho phù hợp, dẫn đến tình trạng cây đặc sản dần bị mai một trước khi nó kịp được bảo hộ và phát triển thương hiệu. Với một nước nông nghiệp như Việt Nam vốn có nhiều cây lương thực là đặc sản nhưng rất ít địa phương có định hướng phát triển, phục trồng giống cây nổi tiếng để có thể đem lại lợi ích cho người dân và địa phương dẫn đến việc có trường hợp chính loại đặc sản ấy bị công ty nước ngoài biết đến thương hiệu đó đi đăng ký trước mất
Theo Cục Sở hữu trí tuệ, cá nhân, tổ chức nước ngoài biết đến các thương hiệu, danh tiếng sản phẩm của chúng ta thì họ sử dụng ngay, lấy luôn chỉ dẫn địa lý của ta để đăng ký tại nước họ thì việc đòi lại quyền là rất khó khăn. Ví dụ như cà phê Buôn Mê Thuột đã bị đăng ký bất hợp pháp bởi Trung Quốc. Trong khi đó, gạo tám xoan Hải Hậu – Nam Định lại là một điển hình thành công khi địa phương này chủ động đi đăng ký Chỉ dẫn địa lý, quy hoạch vùng trồng và giống cây trồng, góp phần không nhỏ vào việc nâng cao thương hiệu gạo độc quyền tại tỉnh này. Phòng Sở hữu trí tuệ địa phương đã kết hợp cùng người nông dân sản xuất gạo thành lập Hiệp hội Gạo tám xoan Hải Hậu nhằm liên minh tổ chức bài bản vùng trồng, đồng thời bảo tồn và phát triển loại gạo này. Theo ghi nhận của chúng tôi, giá gạo tám xoan Hải Hậu hiện cao hơn các loại gạo của địa phương khác từ 3 - 4 nghìn đồng/1kg. Người nông dân được hưởng lợi từ giá trị sản phẩm ngày càng cao khi nhiều người tiêu dùng biết đến tên tuổi nhãn hiệu sản phẩm, ngày càng ưa chuộng và tìm mua, lợi ích của người nông dân cũng vì thế mà được đảm bảo
Việc bảo tồn, bảo hộ những sản phẩm đặc sản có thương hiệu trong nước bằng hình thức đăng ký bảo hộ nhãn hiệu hay Chỉ dẫn địa lý và phát triển thương hiệu nếu không làm quyết liệt thì sẽ có bao nhiêu đặc sản dần mất đi theo thời gian? Câu trả lời có lẽ nằm ở chính nhận thức của chính quyền địa phương, người sản xuất ra các loại đặc sản đó.
Lan Phương