(SKDS) - Nhắc tới sự ra đời của ngành phẫu thuật trong y học, không thể không nhắc tới tên tuổi của một bác sĩ người Anh đã có đóng góp rất lớn vào sự thành công của lĩnh vực này. Ông là Joseph Lister – người được mệnh danh là cha đẻ của phương pháp chống nhiễm khuẩn vết thương trong phẫu thuật hiện đại.
Từ ý tưởng làm sạch dụng cụ mổ...
Sinh ngày 5/4/1827, mất ngày 10/2/1912, trong toàn bộ cuộc đời nghiên cứu và cống hiến cho y học của mình, BS. Joseph Lister đã từng giữ nhiều chức vụ và kinh qua nhiều trường đại học nổi tiếng của Anh, từ Đại học Glasgow, Đại học Edinburgh cho tới Đại học London, Anh.
Thời trẻ, Lister từng theo học hội họa sau đó theo học y học và tốt nghiệp Khoa Phẫu thuật đại học Hoàng gia Anh khi mới 26 tuổi. Năm 1854, Lister trở thành trợ lý của bác sĩ phẫu thuật James Syme tại Đại học Edinburgh, Scotland.
Từ năm 1883 - 1897, Joseph Lister làm việc với vai trò của một bác sĩ phẫu thuật chống lại sự nhiễm khuẩn. Lister đã thành công trong việc đưa ra ý tưởng về sử dụng axit carbolic hay còn gọi là phenol vào việc khử trùng và làm sạch các thiết bị phẫu thuật. Ứng dụng này của BS. Lister đã mở đường cho việc hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩn trong phẫu thuật - vốn là nguyên nhân chính khiến bệnh nhân tử vong và dẫn tới thất bại của các ca phẫu thuật thời kỳ đó.
 Nhà khoa học Joseph Lister. |
Trong thời gian học chuyên ngành phẫu thuật tại Trường đại học Glasgow, Lister rất quan tâm tới lý thuyết của nhà hóa học nổi tiếng người Pháp Louis Pasteur. Dựa trên những nghiên cứu của Pasteur, Lister đã tìm ra nguyên lý và hóa chất giúp chống lại nhiễm trùng vết thương. Ông đã tìm ra chất axit mang tên gọi carbolic acid.
...Đến giải “bài toán khó” cho phẫu thuật
Tháng 8/1865, BS. Lister đã sử dụng carbolic acid để chống nhiễm trùng cho vết thương của một bệnh nhi 11 tuổi bị thương do bánh xe chở gia súc chèn qua chân và đã đạt được thành công. 4 ngày sau đó, cậu bé được tiến hành phẫu thuật thay bàn chân và điều kỳ diệu là với một ca phẫu thuật khó như vậy vào thời kỳ ấy, không một nhiễm trùng nào xảy ra. Không lâu sau, phương pháp khử trùng trước phẫu thuật của BS. Lister đã được ứng dụng rộng rãi. BS. Lister là người đầu tiên hướng dẫn việc đeo găng tay và khử trùng bằng axit carbolic 5% trước khi phẫu thuật. Các thiết bị và dụng cụ phẫu thuật cũng được khử trùng bằng phương pháp này và đã giúp giảm tỉ lệ nhiễm trùng trong phẫu thuật xuống tỉ lệ thấp so với những năm trước đó.
BS.Lister rời Glasgow vào năm 1869 và đến giảng dạy tại Trường đại học Edinburgh, Anh quốc. Tại đây, ông đã hoàn chỉnh lý thuyết về chống nhiễm khuẩn và đưa vào giảng dạy cho sinh viên ngành y. Sau này, BS. Lister được giới y học mệnh danh là cha đẻ của phương pháp chống nhiễm khuẩn trong y học hiện đại.
Không lâu sau đó, BS. Lister chuyển từ Scotland đến Bệnh viện trường đại học King, London, Anh và trở thành vị bác sĩ thứ hai trong lịch sử nước Anh tiến hành thành công ca phẫu thuật loại trừ khối u trong não. Ông cũng là người phát triển phương pháp cố định xương khớp bằng kim loại và cải tiến kỹ thuật mổ ung thư vú.
Lister nghỉ hưu và tạm dừng công việc, sau khi vợ ông - người luôn sát cánh cùng ông trong mọi nghiên cứu y học qua đời năm 1892 tại Italy. Không lâu sau đó, BS. Lister bị một cơn đột quỵ, song điều đó vẫn không thể khiến niềm đam mê y học của ông bị khuất phục. BS. Lister vẫn tiếp tục làm việc và tiếp tục công việc nghiên cứu còn dang dở. Tháng 1/1901, BS. Lister tiếp tục tiến hành ca phẫu thuật viêm ruột thừa thành công cho Vua Edward VII chỉ hai ngày trước khi Edward lên ngôi.
Vào thời điểm đó, giống như mọi loại phẫu thuật ngoại khoa khác, phẫu thuật cho các bệnh nhân viêm ruột thừa cũng được liệt vào danh sách các loại phẫu thuật nguy hiểm, với tỉ lệ tử vong cao do nguy cơ nhiễm trùng bên trong ổ bụng là rất lớn. Tuy nhiên, với BS. Lister, có thể nói ông đã làm được một điều ấn tượng đối với khả năng của y học khi đó. Song quan trọng hơn cả là sự nghiên cứu của ông về chống nhiễm khuẩn đã giải quyết được một bài toán khó đối với ngành phẫu thuật và cả nền y học thời đó. Nó đã giúp mở ra một thời kỳ mới, tạo nên một bước ngoặt lớn trong lịch sử ngành phẫu thuật mà trước đó chưa ai tìm ra.
BS. Lister mất ngày 10/2/1912 tại quê nhà, thọ 84 tuổi. Với những đóng góp của mình trong ngành phẫu thuật chống nhiễm khuẩn nói riêng và y học nói chung, BS. Lister đã được vinh danh trong lịch sử y học nhân loại. ông được bầu làm Chủ tịch Hiệp hội hoàng gia từ năm 1895 - 1900. Sau khi ông mất, để tưởng nhớ đến công lao của BS. Lister, Quỹ Memorial hàng năm đã tổ chức trao giải thưởng mang tên Lister Medal – được biết đến là một trong những giải thưởng danh giá nhằm vinh danh các bác sĩ phẫu thuật có nhiều cống hiến. Bản thân ông là một trong hai vị bác sĩ phẫu thuật duy nhất tại Anh được dựng đài tưởng niệm tại Portland Place, Anh quốc. Các bức tượng tưởng nhớ BS. Lister cũng được dựng tại các công viên ở Kelvingrove, Glasgow, nước Anh.
Minh Ngọc(Theo The medical)