Ông Nguyễn Hữu Lí, quê gốc Kim Bảng - Hà Nam, nay sống tại quận 8, thành phố Hồ Chí Minh. Sau chuyến trở lại chiến trường xưa Nam Lào, cười tít cả mắt rồi phấn khởi nói: "Vật báu đáng giá nhất đời lính chiến của tôi, đó là cậu con trai BunKhưu ở bản SenTậy, xã ThaPeng, huyện BắcXòn, tỉnh XaNaVan, điều mà tôi đào sâu chôn chặt gần 40 năm nay, giờ mới dám thổ lộ với những người thân”.
 Ông Lí và những bạn cùng chiến đấu năm xưa tại bản SenTậy. |
Mối tình bí mật
Trong đội quân tình nguyện của Việt Nam năm 1963 có mặt ở tỉnh XaNaVan, Nam Lào, anh lính Nguyễn Hữu Lí được đồng bào biết đến nhiều hơn cả bởi đọc thông viết thạo tiếng Lào. Chỉ huy đơn vị đã phân công cho anh làm công tác dân vận ở nơi đơn vị đóng quân, lúc nào có chiến dịch mới trở về đơn vị tham gia chiến đấu. Trải qua những năm tháng cùng ăn, cùng ở, cùng làm, đặc biệt là trận công đồn XaTeng giải phóng xã ThaPeng, đồng bào khắp xã đã coi anh là người con của mình. Đơn vị anh thiếu rau, người dân lên rừng kiếm rau cho các chiến sĩ.Thấy chiến sĩ ta sống trong rừng thèm thịt, bản SenTậy cũng bảo nhau thui bò, làm heo để cho các anh cải thiện ăn tươi. Trong những người tích cực nhường cơm, sẻ áo cho bộ đội ta ăn no để lo đánh Mỹ có má Ngết. Bà không chỉ nhường nhịn lương thực, thực phẩm của nhà mình, mà còn vận động họ hàng cùng ủng hộ hết lòng cho bộ đội ta. Má còn đùa rằng: “Nếu bộ đội Lí thích thì tôi cho cả cô con gái duy nhất là SuBăn sang làm con dâu bộ đội giải phóng”.
16 tuổi, SuBăn không những chăm chỉ chịu khó đi nương, làm rẫy mà cô còn được thừa hưởng vẻ đẹp thuần khiết như đóa hoa Chăm Pa buổi sớm. Nhiều chàng trai khắp làng xa, bản gần trong vùng đều thầm mong được SuBăn bắt về làm vợ, nhưng trái tim cô lại hướng về người chiến sĩ giải phóng: ăn nói có duyên, hát hay, dũng cảm lại chịu khó làm việc giúp đồng bào. SuBăn và anh Lí lúc nào cũng sóng đôi nhau, khi lên rừng tìm rau, lúc hội diễn văn nghệ hai người cũng song ca tình hữu nghị Việt - Lào. SuBăn làm cái chân Lí đi điệu lăm-vông uyển chuyển. Anh Lí dạy cô những bài hát cách mạng, câu dân ca quê hương Hà Nam của mình. Rồi như một lẽ tự nhiên, tình yêu đã đến với 2 người, như thể chiến tranh, chết chóc cũng không chia cắt được họ. SuBăn có thai. Đến lúc này, vì nhiệm vụ, anh Lí đi đến chiến trường mới, vào đường dây 559, để lại SuBăn và cái thai ngày một lớn, đến giữa năm 1969, cô sinh được một bé trai đặt tên là BunKhưu.
Chuyện SuBăn có con với ai thì chỉ mình cô và anh Lí biết. Cô tin rằng, nhất định sẽ có ngày cha, con có ngày đoàn tụ.
 Lễ buộc chỉ nhận con cháu của ông Lí. |
Đau đáu lòng riêng
Vẫn giữ tác phong bí mật, bất ngờ đến phút chót của anh lính hồi nào, đầu năm 2008, ông Lí mới tỉ tê thổ lộ lòng mình với bà vợ Nguyễn Thị Nụ nhân lúc bà vui vẻ. Ông thắp một nén nhang lên bàn thờ, rồi cởi lòng mình với bà: "Tôi nói thật với bà, từ ngày lấy bà, có với nhau 3 mặt con, hơn ba mươi năm nay, chưa một lần tôi phản bội bà. Nhưng hồi còn trai trẻ đi bộ đội, chưa lấy bà tôi đã có một cậu con trai ở bên Lào, bây giờ đã cuối đời, tôi muốn sang bên đó thăm lại chiến trường xưa và cũng để tìm con". Ông Lí cũng đưa cho bà Nụ xem rất nhiều lá thư mà hơn 20 năm qua ông viết cho con bên Lào, nhưng gửi đi lại bị bưu điện gửi lại. Nói ra điều bí mật nhất của đời mình với bà vợ, ông Lí cũng đã chuẩn bị tinh thần "hứng bão", nặng thì tan cửa nát nhà, nhẹ thì mặt nặng, mày nhẹ do biết "ớt nào mà ớt chẳng cay". Nhưng ông Lí đã nhầm, nghe hết đầu, đuôi câu chuyện, bà Nụ chỉ thủng thẳng tủm tỉm rồi nói: "Tôi nghe những người ở quê cùng chiến đấu với ông, họ kháo nhau từ khi tôi mới về làm bạn với ông cơ, nhưng chẳng thấy mình nói gì, nên tôi cũng nín lặng không hỏi". Nói rồi bà nhẩm đốt ngón tay, giục ông: "Năm nay con cũng 40 tuổi rồi, ông còn đợi đến bao giờ nữa mà không đi tìm con về, cho cha con ông, anh em chúng nó gặp nhau?". Được lời của vợ, ông Lí như cởi được gánh nặng đã đeo đẳng bấy lâu. Sợ ông muôn dặm đường xa, lại tuổi cao đi tìm con vất vả, bà Nụ phân công hẳn nhiệm vụ cho anh con trai út Nguyễn Hữu Tưởng xin nghỉ phép để tháp tùng cha đi tìm anh trai.
Ngày lên đường quay lại đất nước Triệu Voi, ông Lí quân phục nai nịt chỉnh tề, dậy từ sớm để từ biệt vợ. Bà Nụ sống lại cái cảm giác làm vợ lính, bịn rịn tiễn chồng. Cả đêm bà không ngủ được, chuẩn bị cho ông cái áo, cái quần và cả một con sâm Hàn Quốc để ông bồi bổ lúc đường xa. Trước khi ra khỏi nhà, bà chúc hai bố con đi đường mạnh khỏe, may mắn và giao nhiệm vụ cho ông Lí rõ ràng: "Không tìm được con thì về đây đừng hòng tôi tha cho lần nữa đấy".
 Ông Nguyễn Hữu Lí và con trai BunKhưu bên Lào. |
Cha con sum họp
Sau gần 40 năm, ông Lí dẫn cậu con trai út quay trở lại chiến trường xưa, nơi mình chiến đấu mong tìm lại mối tình đầu đã đơm hoa, kết trái với một lỗi lo mông lung, không biết sau bao nhiêu năm vật đổi sao dời, cảnh cũ người xưa có còn không? Liệu cái sinh linh ông gửi lại nơi người con gái Lào đằm thắm đó có còn sống không? Nhưng ông vẫn quyết định phải tới được bản SenTậy, xã ThaPeng, huyện BắcXòn, tỉnh XaNaVan để đối diện với sự thật.
Từ Sài Gòn tấp nập, ông vượt hơn 2.000km tới được huyện BắcXòn. Sau khi nghe ông Lí trình bày là mình đã từng là quân tình nguyện chiến đấu ở đây từ năm 1963 đến năm 1969, những vị lãnh đạo đều vui vẻ, cấp hẳn cho ông 1 chiếc xe hơi rồi cử người đưa đường tới bản SenTậy. Chẳng phải hỏi thăm ai, ông Lí tìm đúng ngay nhà má Ngết, bà đã hơn 80 tuổi, mái tóc đã trắng mầu sương. Sau một cái dụi mắt, bà nói: "Có phải anh Lí đó không? Sao bây giờ mới quay lại nhận con, tìm cháu? Tôi bảo với thằng BunKhưu rồi, thế nào cha nó cũng tới tìm mà". Rồi bà lập cập chống gậy đi thông báo với lũ làng, với SuBăn. Biết tin cha quay lại tìm mình, BunKhưu chạy ào tới như một đứa trẻ, ôm ghì lấy ông Lí rồi khóc như mưa và trách: "Sao bây giờ bố mới sang tìm con, để suốt từ hồi bé đến nay lúc nào cũng sống trong tủi hờn. Con đã có vợ và 5 con trai rồi, kinh tế đã có của ăn của để, mà mọi người cứ gọi con là con lai, xấu hổ lắm". Bà SuBăn biết tin ông Lí quay lại cũng dẫn cả chồng và các con của mình sang chung vui với cha con ông Lí. Ngay sáng hôm sau, lễ BunKhum, lễ buộc chỉ để nhận con cháu của đồng bào Lào, được tổ chức tại nhà BunKhưu, dưới sự chứng kiến của tất cả buôn làng và chính quyền làng, xã. Cây chỉ được dựng lên, con gà bị cắt tiết để cúng mời giàng, mời tổ tiên, thần rừng, thần suối về chứng kiến sự đoàn tụ hòa hợp giữa hai cha con ông Lí. Những sợi chỉ vàng, trắng và những đồng tiền may mắn được dân làng buộc vào tay ông Lí, cùng anh con trai BunKhưu. Họ chúc cho tình cha, con suốt đời bền chặt, có sức khỏe và may mắn để thường xuyên sang thăm nhau.
Được thấy cảnh cha con đoàn tụ, giải nỗi ấm ức trong lòng bao năm nay, bà SuBăn mừng khôn xiết. Bà giãi bày: "Từ nay con tôi không bị mang tiếng nữa và tôi cũng đã gột rửa được những điều tiếng bấy lâu phải gánh chịu mà không dám thanh minh". Chứng kiến cảnh bố mình nhận con trai, anh Nguyễn Hữu Tưởng, con út của ông Lí nói: "Trước khi đến đây, tôi cứ sợ bố con tôi bị phạt vạ, bị khinh thường. Nhưng thật không ngờ lại được đón tiếp như đi xa lâu ngày về quê thế này, vui vẻ không ngờ, đáng nhẽ gia đình tôi phải làm điều này từ nhiều năm rồi mới phải". Bốn cánh tay của anh BunKhưu và ông Lí đã thành những cánh tay hoa, với chỉ và tiền được buộc nặng trĩu. Ông Lí nói cám ơn đến lạc cả giọng cũng chưa hết người đến buộc chỉ và chung vui đánh dấu cho sự đoàn tụ của hai dòng máu Việt - Lào mà chiến tranh đã đưa đẩy đến với nhau rồi lại chia cắt họ, bây giờ mới đoàn tụ.
Bài và ảnh Khánh Gia