Hoa nở trái vụ tác động thế nào đến chu trình sinh học?
Những ngày cuối tháng 10, hoa đào đã nở tại Lào Cai, Nghệ An. Vườn mai Yên Tử, Quảng Ninh đã có sắc vàng. Trên đường phố Hà Nội, dọc các con đường Nguyễn Khang, Khương Đình, Yên Lãng vẫn có thể tìm thấy hoa phượng và bằng lăng.
Liệu việc hoa nở trái vụ có ảnh hưởng gì đến chu trình sinh trường? PGS.TS. Đặng Văn Đông, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu rau quả, Học viện Nông nghiệp Việt Nam) cho biết, về mặt sinh lý thực vật, quá trình ra hoa và phát triển các cơ quan sinh sản đều cần sử dụng năng lượng và các chất dinh dưỡng do cây tạo ra, tích lũy được thông qua quá trình quang hợp.
Trong cây luôn tồn tại mối quan hệ giữa sinh trưởng sinh dưỡng, tức là phát triển thân, cành, lá, rễ, với sinh trưởng sinh sản, tức là hình thành hoa, quả và hạt.
Không thể khẳng định rằng cây đã ra hoa vào mùa thu thì mùa hè năm sau sẽ ít hoa. Ảnh: PV
Khi cây ra hoa, một phần sản phẩm quang hợp và nguồn dinh dưỡng dự trữ sẽ được huy động để nuôi nụ và hoa. Nếu quá trình này diễn ra với cường độ lớn hoặc kéo dài trong điều kiện cây đang thiếu dinh dưỡng, thiếu nước hay bị sâu bệnh, cây có thể bị giảm nguồn dự trữ phục vụ cho những giai đoạn sinh trưởng tiếp theo.
Tuy nhiên, cần phân biệt hai trường hợp.
Trường hợp thứ nhất, cây chỉ ra một số chùm hoa trái mùa. Nếu cây có bộ lá khỏe, khả năng quang hợp tốt và điều kiện dinh dưỡng bình thường, lượng chất dự trữ sử dụng cho đợt hoa này thường không lớn. Vì vậy, chưa có cơ sở để cho rằng hiện tượng đó sẽ làm cây suy yếu hoặc giảm đáng kể khả năng ra hoa vào năm sau.
Trường hợp thứ hai, cây ra hoa trái mùa với cường độ lớn, kéo dài hoặc đồng thời chịu các điều kiện bất lợi. Khi đó, việc huy động chất dinh dưỡng cho hoa, đặc biệt nếu tiếp tục phát triển quả và hạt, có thể làm gia tăng cạnh tranh nguồn dinh dưỡng với các cơ quan sinh trưởng khác.
Nếu hiện tượng này đi kèm với giảm diện tích lá, suy giảm quang hợp, thiếu nước hoặc sâu bệnh, cây có nguy cơ giảm tích lũy chất dự trữ, ảnh hưởng đến khả năng phục hồi và sinh trưởng trong giai đoạn tiếp theo.
Về khả năng ra hoa vào mùa hè năm sau, PGS.TS Đặng Văn Đông cho rằng tác động còn phụ thuộc vào đặc điểm hình thành mầm hoa của từng loài, số lượng mầm đã sử dụng trong đợt hoa trái mùa và điều kiện sinh trưởng sau đó.
"Không thể khẳng định rằng cây đã ra hoa vào mùa thu thì mùa hè năm sau sẽ ít hoa. Để kết luận, cần theo dõi số lượng chùm hoa, khả năng phát triển chồi mới, diện tích lá và mức độ ra hoa của cùng một cây qua các mùa.
Theo tôi, bản thân hiện tượng ra hoa trái mùa không đáng lo ngại bằng tình trạng suy giảm sức sinh trưởng kéo dài của cây. Nếu cây vẫn xanh tốt, bộ lá khỏe mạnh, cành phát triển bình thường thì việc xuất hiện một số chùm hoa ngoài mùa chính chưa phải là dấu hiệu đáng báo động", PGS.TS Đặng Văn Đông nhận định.
Chọn giống cây xanh thích nghi với điều kiện khí hậu
Theo PGS.TS Đặng Văn Đông, trong điều kiện khí hậu tiếp tục biến động, khả năng thay đổi thời điểm ra hoa của cây xanh đô thị là vấn đề cần được quan tâm nhiều hơn. Đặc biệt, tại các đô thị lớn như Hà Nội, cây xanh không chỉ chịu tác động của khí hậu khu vực mà còn chịu ảnh hưởng của môi trường đô thị, trong đó có hiệu ứng đảo nhiệt, bề mặt bê tông hóa, sự hạn chế không gian phát triển bộ rễ, thay đổi chế độ thoát nước và các hoạt động cắt tỉa, chăm sóc cây.
Hiệu ứng đảo nhiệt đô thị có thể khiến nhiệt độ tại một số khu vực cao hơn vùng ngoại thành, nhất là vào ban đêm. Điều này có thể làm thay đổi điều kiện nhiệt mà cây tiếp nhận trong quá trình sinh trưởng.
Tuy nhiên, việc hoa nở trái mùa có xuất hiện thường xuyên hơn hay không còn phụ thuộc vào đặc tính sinh học của từng loài. Không phải tất cả các loài cây đều phản ứng giống nhau trước sự gia tăng nhiệt độ hoặc thay đổi chế độ mưa.
Mục tiêu của quản lý cây xanh đô thị không phải là ngăn cản cây ra hoa trái mùa bằng mọi cách, mà là duy trì sức khỏe, tuổi thọ, khả năng thích ứng và giá trị cảnh quan của cây. Ảnh: PV
Theo PGS.TS Đặng Văn Đông, để chủ động thích ứng, công tác quản lý cây xanh đô thị cần chú trọng một số giải pháp. Trước hết, cần xây dựng hệ thống theo dõi vật hậu của các loài cây xanh chủ yếu. Không chỉ ghi nhận thời điểm ra hoa, mà còn theo dõi thời gian ra lá, rụng lá, hình thành nụ, nở hoa, kết quả và trạng thái sinh trưởng qua từng năm.
Thứ hai, cần kết hợp dữ liệu sinh trưởng của cây với số liệu khí tượng tại từng khu vực, đặc biệt là nhiệt độ, lượng mưa, độ ẩm đất và các đợt thời tiết cực đoan. Việc này giúp nhận diện những thay đổi có tính quy luật thay vì chỉ ghi nhận các hiện tượng riêng lẻ.
Thứ ba, cần nâng cao chất lượng chăm sóc cây xanh đô thị, nhất là quản lý nước tưới, cải thiện điều kiện đất và bộ rễ, bón phân cân đối, kiểm soát sâu bệnh và cắt tỉa đúng kỹ thuật. Tránh cắt tỉa quá mức hoặc gây tổn thương bộ rễ, bởi những tác động này có thể làm suy giảm sức sinh trưởng và thay đổi nhịp phát triển của cây.
Thứ tư, trong quy hoạch cây xanh đô thị, cần quan tâm hơn đến việc lựa chọn loài cây và nguồn giống có khả năng thích ứng tốt với điều kiện khí hậu địa phương, chịu được các đợt nóng, hạn hoặc mưa lớn, đồng thời duy trì khả năng sinh trưởng và tạo cảnh quan ổn định.
"Về lâu dài, tôi cho rằng các đô thị lớn nên xây dựng cơ sở dữ liệu số về cây xanh, trong đó tích hợp thông tin loài, tuổi cây, vị trí, tình trạng sinh trưởng, thời điểm ra hoa và lịch sử chăm sóc. Đây sẽ là nguồn dữ liệu rất có giá trị cho nghiên cứu khoa học cũng như quản lý cây xanh trong bối cảnh biến đổi khí hậu", PGS.TS Đặng Văn Đông nói.
Mục tiêu của quản lý cây xanh đô thị không phải là ngăn cản cây ra hoa trái mùa bằng mọi cách, mà là duy trì sức khỏe, tuổi thọ, khả năng thích ứng và giá trị cảnh quan của cây.
Nếu chúng ta theo dõi tốt các tín hiệu sinh học của cây, kết hợp với dữ liệu khí tượng và các biện pháp chăm sóc khoa học, hoàn toàn có thể chủ động hơn trong việc bảo vệ và phát triển hệ thống cây xanh đô thị trước những biến động của môi trường.
Như vậy, hiện tượng hoa phượng, hoa bằng lăng nở vào cuối thu, đầu đông cho thấy thời điểm ra hoa của thực vật có thể thay đổi dưới tác động của điều kiện môi trường. Đây chưa hẳn là biểu hiện cây bị rối loạn sinh lý hay suy yếu, nhưng là hiện tượng đáng quan tâm trong nghiên cứu sinh học và quản lý cây xanh đô thị.
Điều quan trọng là phải phân biệt những biến động thời tiết ngắn hạn với tác động lâu dài của biến đổi khí hậu, đồng thời theo dõi sức sinh trưởng của cây qua nhiều năm. Cây xanh không chỉ tạo cảnh quan, mà còn là những đối tượng sinh học có thể cung cấp thông tin về sự thay đổi của môi trường sống. Nghiên cứu và hiểu đúng những phản ứng đó sẽ giúp chúng ta xây dựng các đô thị xanh, bền vững và thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu.
