1. Cần tây dại là cây gì?
Cần tây dại có tên tiếng Anh là lovage, tên khoa học Levisticum officinale, thuộc họ Hoa tán (Apiaceae).
Tên khác: Cần tây châu Âu, cần tây núi…
Đây là cây thân thảo lâu năm, có thể cao tới 2m, thân mọc thẳng, rỗng và phân nhánh. Lá màu xanh đậm, bóng, có mùi thơm đặc trưng, chia thành nhiều lá chét. Cây có nguồn gốc từ châu Âu và một số vùng châu Á, hiện được trồng ở nhiều nơi để làm gia vị, cây cảnh và nguyên liệu thảo dược.
Hầu hết các bộ phận của cây như lá, thân non và rễ đều có thể sử dụng trong chế biến thực phẩm. Lá tươi hoặc khô thường được thêm vào súp, salad và các món ăn để tạo hương vị. Rễ khô là bộ phận được sử dụng trong một số chế phẩm thảo dược truyền thống.
Cần phân biệt cần tây dại (Levisticum officinale) với cần tây thông thường (Apium graveolens). Mặc dù cùng thuộc họ Hoa tán và có mùi thơm tương tự, đây là hai loài thực vật khác nhau.
Các bộ phận được sử dụng làm thuốc gồm:
Rễ (Radix Levistici): Là bộ phận dùng làm thuốc phổ biến, thường được thu hái vào mùa thu, phơi hoặc sấy khô. Theo y học cổ truyền châu Âu, rễ được dùng với mục đích lợi tiểu, hỗ trợ làm dịu các khó chịu nhẹ ở đường tiết niệu và rối loạn tiêu hóa.
Quả (Fructus Levistici): Còn gọi là hạt cần tây dại trong cách gọi thông thường, thực chất là quả khô. Quả chứa tinh dầu và được sử dụng trong một số chế phẩm dược liệu.
Lá (Folium Levistici): Chủ yếu dùng làm rau gia vị; đôi khi được sử dụng theo kinh nghiệm dân gian, nhưng ít phổ biến hơn rễ và quả trong các chế phẩm dược liệu.
Hình ảnh cây cần tây dại (Levisticum officinale).
2. Công dụng tiềm năng của cây cần tây dại
Cây cần tây dại (Levisticum officinale) từ lâu được sử dụng làm gia vị và trong y học cổ truyền ở một số quốc gia châu Âu. Cây chứa nhiều hợp chất thực vật như phthalide, coumarin, polyphenol và các hợp chất có hoạt tính sinh học khác, đang được nghiên cứu về tác dụng đối với sức khỏe.
Theo kinh nghiệm sử dụng truyền thống, cây cần tây dại được dùng với mục đích lợi tiểu và hỗ trợ một số vấn đề sức khỏe như nhiễm trùng đường tiết niệu, sỏi thận, rối loạn tiêu hóa, đau họng, gout và thấp khớp.
Trong số các công dụng được nghiên cứu, tác dụng lợi tiểu của rễ cây cần tây dại được Cơ quan Dược phẩm châu Âu (EMA) ghi nhận trong chuyên luận về dược liệu. Theo đó, rễ cây được sử dụng theo kinh nghiệm truyền thống nhằm tăng lượng nước tiểu, hỗ trợ làm sạch đường tiết niệu trong những trường hợp khó chịu nhẹ. Một số nghiên cứu sơ bộ trong phòng thí nghiệm cũng ghi nhận các chiết xuất từ cây có tiềm năng kháng khuẩn, chống viêm và tác động đến sự phát triển của tế bào ung thư.
3. Liều lượng sử dụng
Liều dùng rễ cần tây dại phụ thuộc vào dạng chế phẩm và mục đích sử dụng. Một số tài liệu về y học thảo dược ghi nhận mức 4 - 8 g rễ khô mỗi ngày; dạng cồn thuốc được đề cập với liều 0,5 - 2 ml, ngày 3 lần. Tuy nhiên, liều cồn thuốc cần căn cứ vào tỷ lệ chiết xuất và nồng độ của từng sản phẩm, không nên áp dụng đồng nhất cho mọi chế phẩm.
Theo bản dự thảo chuyên luận của Cơ quan Dược phẩm châu Âu (EMA), trà thuốc có thể được pha từ 2 - 3 g rễ cần tây dại đã nghiền nhỏ với 150 ml nước sôi, uống ngày 2 lần, tương ứng liều trung bình 4 - 6 g mỗi ngày. Thời gian sử dụng không quá 2 - 4 tuần; nếu triệu chứng vẫn kéo dài, người dùng cần tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc nhân viên y tế.
4. Những tác dụng phụ và nguy cơ cần lưu ý
Mặc dù cần tây dại được sử dụng làm thực phẩm và gia vị, việc dùng các chế phẩm thảo dược với lượng tập trung cần thận trọng.
Phụ nữ mang thai và cho con bú: EMA khuyến cáo không sử dụng chế phẩm từ rễ cần tây dại trong thai kỳ và thời kỳ cho con bú do chưa có đủ dữ liệu an toàn, đồng thời có những quan ngại liên quan đến hoạt tính nội tiết và ảnh hưởng đến sinh sản.
Người mắc bệnh thận hoặc tim: Do chế phẩm rễ cây được sử dụng với mục đích tăng lượng nước tiểu, người suy giảm chức năng thận, mắc bệnh tim hoặc có tình trạng phù do suy tim, suy thận cần tránh tự ý sử dụng. Việc tăng bài tiết nước tiểu không phù hợp với mọi trường hợp.
Người dị ứng với họ Hoa tán: Những người có tiền sử dị ứng với các cây thuộc họ Apiaceae cần thận trọng khi tiếp xúc hoặc sử dụng loại cây này.
Nguy cơ phản ứng với ánh sáng: Cần tây dại chứa furanocoumarin, những hợp chất có thể tham gia phản ứng quang độc khi tiếp xúc với tia cực tím; đã có báo cáo viêm da sau khi tiếp xúc với cây và ánh nắng mạnh. Tuy nhiên, EMA nhận định chưa có bằng chứng lâm sàng cho thấy nguy cơ quang độc đáng kể khi uống rễ cây theo cách sử dụng truyền thống được đánh giá.
Tương tác thuốc: Người đang sử dụng thuốc chống đông máu, thuốc lợi tiểu hoặc chuẩn bị phẫu thuật nên trao đổi với bác sĩ trước khi dùng chế phẩm từ cây này.
Cần tây dại có thể được sử dụng như một loại gia vị trong chế biến thực phẩm. Tuy nhiên, việc ăn cây với lượng thông thường không đồng nghĩa với việc sử dụng rễ, cao chiết, trà đậm đặc hoặc tinh dầu với mục đích hỗ trợ điều trị bệnh. Người dân không nên tự áp dụng liều dùng từ các tài liệu trên mạng hoặc sử dụng chế phẩm thảo dược kéo dài. Đặc biệt, người có bệnh nền, đang dùng thuốc và phụ nữ mang thai cần tham khảo ý kiến nhân viên y tế trước khi sử dụng.
Bài viết mang tính chất tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.
Mời bạn xem thêm video:
Tiểu đêm nhiều có phải mắc bệnh thận?
