Cây biển súc (nhiều địa phương gọi là xương cá) có tên khoa học Polygonum aviculare L., thuộc họ rau răm; là cây thân nhỏ, mềm nhưng khá dai, thường bò sát mặt đất và phân nhiều nhánh. Các cành mọc tỏa ra xung quanh, lá nhỏ hình bầu dục hoặc hình mũi mác, mọc so le dọc thân. Khi nhìn tổng thể, các cành và lá xếp thành hình giống bộ xương cá nên dân gian nhiều nơi gọi là rau xương cá.
Khác với nhiều loại rau dại được dùng làm thực phẩm, biển súc chủ yếu được thu hái toàn cây, phơi hoặc sấy khô để làm dược liệu.
1. Tác dụng của cây biển súc
Dưới góc nhìn y học cổ truyền: Theo các tài liệu Đông y, biển súc có vị đắng, tính hơi hàn, quy kinh bàng quang. Vị thuốc này thường được sử dụng với mục đích thanh nhiệt, lợi niệu, thông lâm (làm thông đường tiểu, giúp tiểu tiện dễ dàng hơn và cải thiện các chứng tiểu khó do thấp nhiệt hoặc tắc nghẽn ở hệ tiết niệu), trừ thấp, hỗ trợ cải thiện các triệu chứng tiểu buốt, tiểu rắt.
Trong dân gian, biển súc thường xuất hiện trong các bài thuốc hỗ trợ người gặp tình trạng tiểu khó, nóng rát khi đi tiểu hoặc cảm giác khó chịu ở đường tiết niệu.
Theo nghiên cứu y học hiện đại: Các nghiên cứu phân tích thành phần cho thấy biển súc chứa nhiều hợp chất thực vật như flavonoid, polyphenol, tannin, acid gallic và một số hoạt chất sinh học khác. Những hợp chất này được ghi nhận có khả năng chống oxy hóa và hỗ trợ bảo vệ tế bào trước tác động của các gốc tự do. Một số nghiên cứu thực nghiệm cũng ghi nhận dịch chiết từ cây biển súc có hoạt tính lợi tiểu và khả năng ức chế sự phát triển của một số chủng vi sinh vật trong điều kiện phòng thí nghiệm.
Cây biển súc.
2. Tác dụng hỗ trợ trị sỏi thận của biển súc
Mặc dù chưa được chứng minh có khả năng làm tan sỏi thận, biển súc vẫn được sử dụng trong nhiều bài thuốc cổ truyền dành cho người có các triệu chứng thuộc hệ tiết niệu. Tác dụng lợi tiểu của cây có thể giúp:
- Tăng lượng nước tiểu bài tiết.
- Hỗ trợ đào thải cặn lắng trong đường tiết niệu.
- Giúp nước tiểu lưu thông tốt hơn.
- Góp phần giảm nguy cơ ứ đọng khoáng chất trong hệ tiết niệu.
Đây cũng là lý do biển súc thường được phối hợp với các vị thuốc lợi niệu khác như mã đề, kim tiền thảo hoặc xa tiền tử trong các bài thuốc cổ truyền. Việc sử dụng các bài thuốc cần có sự hướng dẫn của người có chuyên môn, đặc biệt với người đang mắc bệnh thận hoặc có sỏi kích thước lớn.
Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng, các nghiên cứu trên người hiện còn hạn chế, chưa có đủ bằng chứng lâm sàng để khẳng định biển súc có thể làm tan sỏi thận; chưa có cơ sở khoa học đủ mạnh để xem đây là phương pháp điều trị thay thế cho viêm đường tiết niệu hoặc sỏi tiết niệu.
Do đó, những thông tin cho rằng rau biển súc (xương cá) có thể "chữa khỏi sỏi thận" hoặc "đào thải hoàn toàn sỏi" cần được nhìn nhận một cách thận trọng.
3. Một số ứng dụng khác trong dân gian
Ngoài việc hỗ trợ sức khỏe đường tiết niệu, biển súc còn được dân gian sử dụng trong một số trường hợp như:
- Hỗ trợ giảm cảm giác nóng trong: Tính mát của vị thuốc giúp biển súc thường được dùng trong các bài thuốc thanh nhiệt.
- Hỗ trợ sức khỏe đường tiêu hóa: Một số tài liệu cổ truyền ghi nhận biển súc được sử dụng trong các bài thuốc hỗ trợ tẩy giun. Tuy nhiên, hiện nay thuốc tẩy giun hiện đại vẫn là lựa chọn được khuyến cáo nhờ hiệu quả và độ an toàn đã được kiểm chứng.
- Hỗ trợ chăm sóc da ngoài da: Nước sắc biển súc đôi khi được dùng để rửa ngoài da khi bị ngứa hoặc kích ứng nhẹ. Tuy nhiên, đây chỉ là kinh nghiệm dân gian và không thay thế các phương pháp điều trị da liễu.
4. Cách sử dụng
Theo các tài liệu y học cổ truyền, biển súc thường được dùng dưới dạng thuốc sắc. Liều dùng phổ biến dao động từ khoảng 10–20g dược liệu khô mỗi ngày, tùy mục đích sử dụng và sự phối hợp với các vị thuốc khác để đun làm nước uống hoặc rửa ngoài da. Người dân không nên tự ý sử dụng liều cao hoặc kéo dài trong thời gian dài mà không có sự tư vấn của thầy thuốc.
Để đảm bảo an toàn, cần lưu ý:
- Không sử dụng biển súc thay thế thuốc điều trị do bác sĩ chỉ định.
- Người có sỏi thận gây đau quặn thận, tiểu ra máu, sốt hoặc tắc nghẽn đường tiết niệu cần đến cơ sở y tế để được điều trị kịp thời.
- Phụ nữ mang thai, phụ nữ đang cho con bú và người mắc bệnh mạn tính nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng.
- Chỉ nên dùng dược liệu có nguồn gốc rõ ràng, được sơ chế đúng cách.
Mời độc giả xem thêm video:
Có hay không nguy cơ mắc viêm đường tiết niệu khi trời nồm ẩm | SKĐS
