Tạo ra giá trị lớn trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu
Điều gì khiến NVIDIA - hãng sản xuất chip AI - tăng giá trị từ khoảng 1.000 tỷ USD cuối năm 2023 lên gần 5.000 tỷ USD chỉ sau chưa đầy ba năm? Nhiều người cho rằng câu trả lời nằm ở những bộ xử lý GPU cực mạnh phục vụ trí tuệ nhân tạo. Nhưng theo các chuyên gia bán dẫn, phía sau những con chip đó còn có một công nghệ ít được nhắc đến hơn nhưng quyết định phần lớn hiệu năng của sản phẩm: đóng gói chip tiên tiến (Advanced Packaging).
Đây cũng chính là lĩnh vực mà một nhóm chuyên gia người Việt đang lựa chọn để đưa Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu.
Tại Đà Nẵng, VSAP Lab - dự án do các chuyên gia Việt Nam từng làm việc tại Synopsys, Samsung, Intel, Motorola... sáng lập - đang đầu tư xây dựng dây chuyền đóng gói chip tiên tiến với kỳ vọng tạo ra những sản phẩm "Made in Vietnam" phục vụ AI, thiết bị thông minh và nhiều ngành công nghiệp công nghệ cao.
Theo đại diện VSAP Lab, nếu như trước đây Việt Nam chủ yếu tham gia công đoạn đóng gói truyền thống thì công nghệ đóng gói tiên tiến lại tạo ra giá trị gia tăng cao hơn rất nhiều. Trong một chip AI hiện đại, riêng phần đế nền (substrate) và công nghệ đóng gói đã chiếm hơn 20% giá trị sản phẩm, quyết định khả năng xử lý, tốc độ truyền dữ liệu và mức tiêu thụ năng lượng.
Ông Lê Hoàng Phúc giới thiệu chip tiên tiến nhỏ gọn cải tiến rõ rệt so với chip công nghệ cũ.
Chính vì vậy, thay vì cạnh tranh ở khâu sản xuất wafer vốn đòi hỏi nguồn vốn hàng chục tỷ USD, VSAP Lab lựa chọn hướng đi tập trung vào công nghệ đóng gói tiên tiến - lĩnh vực được đánh giá phù hợp hơn với năng lực của Việt Nam nhưng vẫn có thể tạo ra giá trị lớn trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu.
Từ định hướng đó, nhóm chuyên gia người Việt đã thành lập VSAP Lab sau khi Chính phủ ban hành Chiến lược phát triển ngành công nghiệp bán dẫn vào năm 2024, với mục tiêu đào tạo 50.000 nhân lực và hình thành các trung tâm nghiên cứu trọng điểm trên cả nước.
Ông Lê Hoàng Phúc, Giám đốc đối ngoại và phát triển kinh doanh VSAP Lab cho biết, sau khoảng một năm triển khai, VSAP Lab đã huy động thành công khoảng 1.800 tỷ đồng hoàn toàn từ nguồn vốn tư nhân. Công trình được khởi công giữa năm 2025 và hiện đang bước vào giai đoạn hoàn thiện để đưa dây chuyền đầu tiên vào hoạt động.
Công nghệ chip bán dẫn của Việt Nam đang có những phát triển vượt bậc.
Theo ông Phúc, trong khi nhiều dự án bán dẫn lớn trong nước vẫn đang trong giai đoạn chuẩn bị hoặc dự kiến đến năm 2028 mới đi vào vận hành, VSAP Lab đặt mục tiêu đưa dây chuyền đóng gói chip đầu tiên vào hoạt động ngay trong quý III/2026. Một trong những điểm nổi bật của VSAP Lab là đội ngũ sáng lập đều là các chuyên gia người Việt đang làm việc tại những tập đoàn bán dẫn hàng đầu thế giới.
Ngay cả khi chưa hoàn thiện dây chuyền sản xuất, nhóm nghiên cứu đã thiết kế thành công những sản phẩm đầu tiên bằng cách hợp tác với các phòng thí nghiệm tại Khu Công nghệ cao TP Hồ Chí Minh và Đại học Quốc gia Singapore để kiểm chứng công nghệ. Sau khi nhà máy hoàn thành, toàn bộ quy trình sẽ được chuyển giao về Việt Nam để sản xuất hàng loạt. Theo kế hoạch, dây chuyền đầu tiên sẽ hoàn thành trong năm 2026, tiếp theo là hai dây chuyền mới trong năm 2027 nhằm mở rộng năng lực sản xuất.
Bà Đào Thị Thanh Thảo, Phó giám đốc Trung tâm Nghiên cứu, Đào tạo thiết kế vi mạch và trí tuệ nhân tạo, Ban quản lý khu công nghiệp cao và các khu công nghiệp Đà Nẵng cho biết, Sau hơn hai năm triển khai Đề án phát triển vi mạch bán dẫn và trí tuệ nhân tạo (AI), Đà Nẵng đang từng bước hình thành hệ sinh thái tương đối hoàn chỉnh với Trung tâm Nghiên cứu, đào tạo thiết kế vi mạch và AI (DSAC) đóng vai trò là đầu mối kết nối giữa Nhà nước, doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo.
Đà Nẵng là địa phương đầu tiên của Việt Nam áp dụng chính sách miễn thuế thu nhập cá nhân và thuế thu nhập doanh nghiệp trong 5 năm đối với lĩnh vực vi mạch bán dẫn và AI. Thành phố cũng hỗ trợ doanh nghiệp chi phí đầu tư thiết bị, chuyển giao công nghệ, thuê mặt bằng tại Công viên phần mềm số 2, hỗ trợ chi phí thuê chuyên gia và nhân lực chất lượng cao.
Đối với chuyên gia, nhà khoa học, thành phố hỗ trợ một lần 100 triệu đồng khi đến làm việc; hỗ trợ chi phí lưu trú tối đa 240 triệu đồng trong năm đầu và hỗ trợ tiền lương đối với các chuyên gia làm việc theo chương trình, dự án nghiên cứu.
Hướng tới các sản phẩm AI và thiết bị thông minh
Ông Lê Hoàng Phúc cho biết, nhóm startup không đặt mục tiêu sản xuất đại trà mà tập trung vào những lĩnh vực có giá trị gia tăng cao như thiết bị AI đeo thông minh, camera AI, thiết bị mạng, ô tô thông minh, UAV và robot.
Công nghệ đóng gói tiên tiến giúp giảm kích thước chip, tiết kiệm điện năng và tăng hiệu suất xử lý, qua đó đáp ứng yêu cầu của các thiết bị nhỏ gọn như kính AI, đồng hồ thông minh, nhẫn thông minh hay thiết bị đeo dành cho thú cưng.
Đối với lĩnh vực UAV, công nghệ này giúp giảm trọng lượng, tăng thời lượng pin và nâng cao khả năng xử lý của hệ thống điều khiển bay. Đây được xem là nền tảng quan trọng để Việt Nam từng bước làm chủ các thiết bị bay không người lái trong tương lai.
Mục tiêu cuối cùng không chỉ là xây dựng một phòng thí nghiệm hay một nhà máy, mà là tạo ra những công nghệ lõi do người Việt làm chủ, hình thành hệ sinh thái bán dẫn hoàn chỉnh và góp phần đưa Việt Nam từng bước hiện thực hóa mục tiêu sở hữu các nhà máy sản xuất chip "Made in Vietnam" trong tương lai.
Bà Phạm Thị Ngọc Quyên, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Đà Nẵng, cho biết Đà Nẵng xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực phát triển. Thành phố đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách theo các nghị quyết của Quốc hội và thành phố để thúc đẩy phát triển các ngành công nghệ cao. Đến nay, Đà Nẵng đã hình thành hệ thống khu công nghệ cao, công viên phần mềm, trung tâm đổi mới sáng tạo và nghiên cứu, qua đó thu hút nhiều doanh nghiệp công nghệ lớn đến đầu tư.
Theo mục tiêu đến năm 2030, Đà Nẵng tập trung phát triển hai lĩnh vực chính là thiết kế vi mạch và đóng gói, kiểm thử chip; ưu tiên nghiên cứu các dòng chip chuyên dụng cho Internet vạn vật (IoT) và AI. Thành phố đặt mục tiêu có 20 doanh nghiệp thiết kế vi mạch, 1-2 doanh nghiệp đóng gói, kiểm thử, 5 doanh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực bán dẫn, phát triển 20 sản phẩm ứng dụng AI; đồng thời đào tạo khoảng 5.000 nhân lực bán dẫn, gồm 2.000 kỹ sư thiết kế, 3.000 kỹ sư đóng gói - kiểm thử và khoảng 3.000 kỹ sư AI.
Đến nay, hệ sinh thái bán dẫn của Đà Nẵng đã có 24 doanh nghiệp hoạt động, trong đó 23 doanh nghiệp thiết kế vi mạch và một doanh nghiệp đóng gói, kiểm thử; cùng với 7 dự án khởi nghiệp và 11 trường đại học tham gia đào tạo. Trong lĩnh vực AI, thành phố có 38 doanh nghiệp phát triển và ứng dụng AI.
Về đào tạo, đến năm 2026, Trung tâm đã tổ chức 12 khóa đào tạo chuyên sâu với gần 700 học viên, đồng thời hợp tác với các tập đoàn lớn như Synopsys, Google và Nvidia để triển khai các chương trình đào tạo chuyên ngành.
Hiện có 9.580 sinh viên theo học các ngành vi mạch bán dẫn và ngành liên quan tại các trường đại học trên địa bàn; khoảng 4.695 sinh viên đang học các ngành AI. Các cơ sở đào tạo cũng phối hợp chặt chẽ với doanh nghiệp để xây dựng chương trình đào tạo phù hợp nhu cầu thực tế.
