Lời bình: Đoàn Lê xuất hiện lần đầu (những năm 60 thế kỷ trước) bằng bài thơ tứ tuyệt nổi tiếng Bói hoa, nhưng sau đó chị dành tâm huyết cho ngành Điện ảnh (biên kịch và đạo diễn). Đến lúc tuổi đời chín chắn nhất, chị lại xuất hiện như một nhà văn với nhiều tiểu thuyết, truyện ngắn được xuất bản và được giải thưởng cho đến nay. Nhưng thơ vẫn là mối tình đầu của chị. Cái thể loại bí ẩn này có cả tính thơ ngây con trẻ và trải nghiệm của người già. Phải vậy chăng mà ta lại được đọc bài thơ này? Chị đã dùng thể loại mối tình đầu để ghi nhận câu chuyện mối tình đầu của mình chăng?
Câu chuyện có đầy đủ cấu trúc của một truyện ngắn, mang hiện thực chiến tranh. Nhưng có một nét rất hư ảo là: đôi mắt anh chiến sĩ không nhìn được nữa, anh chỉ còn thấy một nửa hiện thực là nửa của ngày xưa.
Hẳn là những năm tháng chiến trường, giấc đêm của anh lúc nào cũng vằng vặc khuôn mặt người con gái ấy, những kỷ niệm vô giá ấy, dưới hàng cây ngày ấy... Khuôn mặt ấy không hề thay đổi, và không được phép thay đổi, dẫu trời có sụp!
Nếu khi anh trở về sau hai mươi năm mà còn đôi mắt, thì bất hạnh hơn (hay đỡ bất hạnh hơn?), bởi anh đã được làm quen dần với những thay đổi từ hoàn cảnh đến những người thân khác của anh đều già đi, thì người tình cũ của anh sao có thể trẻ mãi như xưa! Lúc này anh chỉ còn biết ngậm ngùi xót xa nhìn khóe mắt đã rạn những vết chân chim, thân hình khô xác vì chờ đợi hay sung mãn phát phì vì người trong mộng đã thành một bà chủ gia đình hạnh phúc đủ đầy. Không! Anh lính mù của chúng ta không thế, anh vẫn nhìn thấy gương mặt tươi mởn, đôi gò má ửng hồng mà chẳng đợi phấn son... nhất là vẫn giọng nói ấy càng làm anh tin như vậy!
Con trai tôi đã lên đường nhập ngũ
Con gái tôi thành cô giáo trường xưa.
Hiện thực ấy anh bất biết, đó là điều nhảm nhí, hư tưởng! Anh chỉ cần nhận biết một điều:
Nghe tiếng tôi cười
Anh tin tôi vẫn còn thiếu nữ.
Thôi hãy để anh lính sống nốt giấc mơ của mình cho đến lúc anh hiểu ra sự thật. Người đọc hãy trở về với tâm trạng người phụ nữ, xưa là một cô gái (tác giả bài thơ?). Chị gặp lại anh, xót xa khi mình không đủ sức đợi chờ, càng xa xót hơn khi anh tin mọi sự vẫn y nguyên! Tình yêu trong anh phải mạnh mẽ lắm, tha thiết lắm, anh mới ngây thơ đến vậy! trong khi... chị đành phải đay lại lần thứ hai:
Mà con trai tôi đã lên đường nhập ngũ
Con gái tôi thành cô giáo trường xưa.
Với người phụ nữ, có lẽ chỉ còn nước mắt thay lời!
Nhưng người phụ nữ này lại là một nghệ sĩ, chị muốn phân tích đến tận cùng nỗi xót xa này:
Tôi bỗng khóc vì vô cùng bé nhỏ
Chị muốn nói đến nỗi đau khổ to lớn của anh thương binh hỏng mắt, mà thân phận, cương vị người phụ nữ đã có chồng của chị hoàn toàn bất lực! Còn vì gì nữa? Vì... vì...
trời mới trong chưa!
Nắng mới vàng chưa!
Cuộc sống cứ thản nhiên mà sinh sôi, trời đất cứ thản nhiên mà tươi đẹp, chẳng quan tâm gì đến số phận người thương binh đang hạnh phúc và bất hạnh trong ảo tưởng...