Tuy nhiên, thay vì đầu tư trọn gói từ ngân sách Trung ương hoặc hợp đồng BOT toàn tuyến, Bộ Xây dựng vừa đề nghị UBND TP Hà Nội chủ động bố trí nguồn lực để nâng cấp đoạn hơn 5 km đi trùng Vành đai 3 (từ cầu Phù Đổng đến nút giao Ninh Hiệp). Đề xuất này xuất phát từ những căn cứ pháp lý rõ ràng cùng bài toán cân đối nguồn lực hạ tầng quốc gia.
Căn cứ pháp lý cốt lõi đầu tiên trong đề xuất của Bộ Xây dựng là việc tuân thủ quy định phân cấp quản lý hạ tầng giao thông.
Theo quy hoạch mạng lưới đường bộ thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, trục cao tốc Hà Nội (Phù Đổng) - Bắc Giang dài khoảng 46 km, có quy mô thiết kế 8 làn xe và dự kiến đầu tư hoàn thành trước năm 2030. Hiện tuyến đường này đang được khai thác theo hợp đồng BOT.
Để chuẩn bị cho lộ trình mở rộng, toàn tuyến được định vị thành hai đoạn rõ rệt: Đoạn từ nút giao Ninh Hiệp đến Quốc lộ 31 (chiếm phần lớn chiều dài tuyến) và đoạn từ cầu Phù Đổng đến nút giao Ninh Hiệp dài hơn 5 km, nằm trọn trên địa bàn Hà Nội và đi trùng hướng tuyến Vành đai 3 Thủ đô.
Theo quy định của Luật Đường bộ hiện hành, sau khi kết thúc hợp đồng BOT đang vận hành, các đoạn tuyến nằm trong địa giới hành chính địa phương và có tính chất mạng lưới đô thị - như đoạn cầu Phù Đổng - nút giao Ninh Hiệp - sẽ chính thức được chuyển giao cho chính quyền TP Hà Nội trực tiếp quản lý, vận hành và thực hiện nghĩa vụ đầu tư nâng cấp. Việc đề nghị Hà Nội chủ động bố trí nguồn lực chính là bước chuẩn bị đồng bộ về trách nhiệm quản lý nhà nước sau khi hợp đồng dự án cũ khép lại.
Bộ Xây dựng vừa đề nghị UBND TP Hà Nội chủ động bố trí nguồn lực để nâng cấp đoạn hơn 5 km đi trùng Vành đai 3 (từ cầu Phù Đổng đến nút giao Ninh Hiệp).
Lý do trực tiếp khiến Bộ Xây dựng không thể cân đối vốn hỗ trợ toàn tuyến nằm ở việc thắt chặt và ưu tiên tuyệt đối cho danh mục hạ tầng chiến lược quốc gia trong giai đoạn tới.
Cụ thể, nguồn vốn thuộc kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 của Bộ hiện phải tập trung tối đa cho các công trình đường sắt quốc gia trọng điểm và các tuyến đường bộ cao tốc lớn thuộc chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Với quy mô danh mục vốn đã được phân bổ trọn vẹn cho các trục huyết mạch liên vùng, Bộ không còn dư địa tài chính để bố trí ngân sách tham gia đối ứng cho dự án mở rộng toàn tuyến cao tốc Hà Nội - Bắc Giang.
Khi không có vốn hỗ trợ từ ngân sách Trung ương, phương án nghiên cứu sơ bộ của nhà đầu tư đề xuất dự án (Công ty cổ phần Đông Sơn Holdings) theo hình thức đối tác công tư (PPP, hợp đồng BOT) sẽ phải tự cân đối tài chính.
Để bảo đảm tính khả thi về phương án hoàn vốn, nhà đầu tư dự kiến chỉ triển khai đoạn dài khoảng 38,5 km - tính từ nút giao Quốc lộ 31 đến vị trí tiếp giáp nút giao Ninh Hiệp (không bao gồm khoảng 1,45 km thuộc phạm vi nút giao này).
Nếu không có sự vào cuộc kịp thời từ phía Hà Nội, đoạn hơn 5 km qua cầu Phù Đổng sẽ đứng trước nguy cơ bị loại khỏi phạm vi mở rộng đợt này.
Theo Bộ Xây dựng, việc mở rộng hơn 5 km cao tốc Hà Nội - Bắc Giang sẽ ngăn chặn triệt để nguy cơ xuất hiện "nút thắt cổ chai" ngay tại cửa ngõ giao thương nhộn nhịp bậc nhất phía Bắc Thủ đô.
Tuyến cao tốc Hà Nội - Bắc Giang không chỉ phục vụ vận tải liên tỉnh đơn thuần mà là mắt xích thuộc hành lang kinh tế kết nối quốc tế Bắc - Nam, đón nhận lưu lượng khổng lồ phương tiện chở hàng hóa, nguyên vật liệu từ chuỗi nhà máy, khu công nghiệp tại Bắc Ninh, Bắc Giang về cảng biển và trung tâm Hà Nội. Hiện nay, nút giao Ninh Hiệp và khu vực cầu Phù Đổng vốn đã chịu áp lực giao thông rất lớn trong các khung giờ cao điểm.
Nếu đoạn tuyến ngoài địa phận Hà Nội được mở rộng lên quy mô cao tốc chuẩn hóa, trong khi đoạn hơn 5 km cửa ngõ (nơi lưu lượng xe nhập cùng tuyến Vành đai 3) vẫn giữ nguyên hiện trạng hẹp, toàn bộ hiệu quả lưu thông của tuyến đường sẽ bị triệt tiêu tại đây. Ùn tắc cục bộ sẽ lập tức chuyển thành điểm nghẽn của toàn bộ hành lang kinh tế phía Đông Bắc.
Chính vì vậy, việc kiến nghị Hà Nội tự bố trí vốn không chỉ là bài toán tuân thủ phân cấp, mà là giải pháp then chốt để thành phố chủ động bảo vệ tính đồng bộ, thông suốt của mạng lưới hạ tầng khung trên địa bàn Thủ đô.