Kỷ lục nhiệt độ và lượng mưa thiết lập trong tháng 8
Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, Tháng 8 có ba cơn bão, áp thấp nhiệt đới hoạt động trên Biển Đông. Dù không đổ bộ trực tiếp vào đất liền Việt Nam, các hình thái này cùng những hệ thống thời tiết liên quan gây nhiều đợt mưa lớn, dông lốc.
Bắc Bộ trải qua hai đợt mưa diện rộng. Đợt đáng chú ý nhất kéo dài từ ngày 19 đến 24/8, với lượng mưa phổ biến 130-330 mm, có nơi trên 500 mm. Mẫu Sơn (Lạng Sơn) ghi nhận 734 mm, Bãi Cháy (Quảng Ninh) 731 mm.
Trung Bộ có bốn đợt mưa diện rộng. Riêng khu vực từ Thanh Hóa đến TP Huế xảy ra hai đợt mưa lớn ngày 19-21/8 và 24-25/8, phổ biến 100-200 mm, có nơi trên 250 mm.
Theo cơ quan khí tượng, 13 trạm có tổng lượng mưa tháng 8 cao nhất trong chuỗi số liệu cùng kỳ. Mẫu Sơn đạt 939 mm, vượt kỷ lục 782,4 mm năm 2018; Bãi Cháy 992,1 mm, vượt mức 894,2 mm năm 1972. Đình Lập (Lạng Sơn) ghi nhận 878,4 mm, Thanh Hóa 728 mm, Khê Sanh (Quảng Trị) 757,8 mm.
Thiên tai trong tháng 8 diễn biến phức tạp. Ảnh: PV
Kỷ lục lượng mưa ngày cũng bị phá tại 5 trạm. Ngày 20/8, Vinh (Nghệ An) ghi nhận 362,9 mm, vượt mức 328,7 mm năm 2010; Hương Sơn (Hà Tĩnh) đạt 267,6 mm, trong khi kỷ lục cũ là 173,4 mm năm 2007. Hai ngày sau, Mẫu Sơn ghi nhận 359,7 mm, vượt mức 315,9 mm năm 2018.
Cùng với mưa lớn, Bắc Bộ và Trung Bộ trải qua nhiều ngày nắng nóng, nhiệt độ cao nhất phổ biến 35-38 độ C, có nơi trên 39 độ C. Cam Ranh (Khánh Hòa) lên 40,4 độ C ngày 27/8, vượt kỷ lục cũ 39 độ C. Bắc Mê (Tuyên Quang) đạt 40 độ C ngày 13/8, cao hơn mức 39,5 độ C năm 2021. Các trạm Tuyên Quang, Văn Lý (Ninh Bình), Cô Tô (Quảng Ninh) và Phan Rí (Lâm Đồng) cũng ghi nhận nhiệt độ cao nhất vượt kỷ lục cùng kỳ.
Không chỉ nhiệt độ ngày, nền nhiệt trung bình tháng cũng ở mức cao. Có 32 trạm đạt hoặc vượt kỷ lục tháng 8, trong đó Cam Ranh 31,7 độ C, Đà Nẵng 31,6 độ C, Quảng Ngãi và Hoài Nhơn (Gia Lai) cùng 31,3 độ C. Tính chung cả nước, nhiệt độ trung bình tháng 8 cao hơn trung bình nhiều năm 0,5-1 độ C; riêng Duyên hải Nam Trung Bộ và Nam Bộ cao hơn 1-2 độ C.
Mưa phân bố không đều giữa các vùng. Bắc Bộ, khu vực từ Thanh Hóa đến Quảng Trị và Gia Lai có lượng mưa cao hơn trung bình nhiều năm 50-100%, một số nơi 150-250%. Ngược lại, ven biển từ Quảng Ngãi đến Khánh Hòa thiếu hụt 50-80%, có nơi trên 90%.
Ông Hoàng Phúc Lâm, Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia cho biết, thời tiết trong tháng 9 có nhiều điểm đáng lưu ý. Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ là khu vực được dự báo mưa giảm đáng kể so với tháng 8 (mưa nhiều hơn trung bình, có nơi nhiều hơn tới 150-250% - tức 1,5 đến 2,5 lần so với trung bình). Tháng 9 Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ sẽ có ít mưa hơn mọi năm, đặc biệt là nửa đầu tháng.
Trong tháng 9 sẽ có khoảng 1-2 cơn bão trên Biển Đông. Cùng với hoạt động của dải hội tụ nhiệt đới đi qua khu vực Trung Bộ, gió mùa tây nam ở phía Nam, bão/áp thấp nhiệt đới thời gian này sẽ gây mưa chủ yếu cho miền Trung và miền Nam, bao gồm cả Tây Nguyên.
Khu vực Trung Trung Bộ trở vào đến Nam Bộ trong nửa đầu tháng 9 sẽ mưa nhiều, nhưng nửa cuối tháng mưa giảm khiến tổng lượng mưa tháng 9 vẫn có khả năng thiếu hụt so với trung bình.
El Nino tiếp tục kéo dài, thiết lập kỷ lục nhiệt độ
Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) cảnh báo hiện tượng El Nino có khả năng tăng lên mức đặc biệt mạnh trong những tháng tới và kéo dài đến đầu năm 2027, làm gia tăng nguy cơ hạn hán, lũ lụt và nắng nóng cực đoan trên toàn cầu.
WMO cho biết các dự báo mới cho thấy xác suất El Nino tiếp diễn đến tháng 2/2027 lên tới gần 100%. Đây là mức độ chắc chắn cao nhất mà cơ quan thời tiết của Liên hợp quốc từng đưa ra trong một bản cập nhật về El Nino và La Nina.
El Nino là hiện tượng khí hậu tự nhiên xảy ra khi nhiệt độ bề mặt nước biển tại khu vực trung tâm và phía đông vùng xích đạo Thái Bình Dương tăng cao bất thường. Sự thay đổi này có thể làm xáo trộn hệ thống gió, áp suất khí quyển và lượng mưa ở nhiều khu vực cách xa Thái Bình Dương hàng nghìn km.
WMO dự báo El Nino sẽ đạt đỉnh vào cuối năm nay. Tuy nhiên, những tác động của hiện tượng này đối với khí hậu có thể tiếp tục kéo dài sang năm 2027. Nhiệt lượng tích tụ trong đại dương thường giải phóng vào khí quyển với tốc độ chậm hơn, qua đó có thể góp phần đẩy nhiệt độ trung bình toàn cầu lên cao trong năm tiếp theo.
Đợt El Nino mạnh trong giai đoạn 2023-2024 đã góp phần khiến năm 2024 trở thành năm nóng nhất từng được ghi nhận trên Trái Đất. Theo bà Celeste Saulo, Tổng thư ký WMO, thế giới không nên bất ngờ nếu kỷ lục này tiếp tục bị phá vỡ.
WMO nhận định El Nino hiện đã hình thành rõ rệt và sẽ tiếp tục mạnh lên, có khả năng đạt cường độ "rất mạnh" trong những tháng tới. Hệ quả là các mô hình nhiệt độ và lượng mưa sẽ bị xáo trộn đáng kể, kéo theo nguy cơ lũ lụt, hạn hán và nắng nóng cực đoan.
El Nino thường xuất hiện với chu kỳ từ 2 đến 7 năm và kéo dài khoảng 9 tháng đến một năm. Hiện tượng này luân phiên với La Nina, trạng thái khí hậu có những tác động trái ngược, và giữa hai hiện tượng là giai đoạn điều kiện trung tính.
Dù mỗi đợt El Nino có diễn biến khác nhau, những đợt mạnh thường tạo ra các mô hình thời tiết tương đối quen thuộc. Một số khu vực Amazon, Indonesia và Australia có thể hứng chịu hạn hán, trong khi gió mùa tại Ấn Độ bị xáo trộn và lượng mưa thay đổi trên phạm vi rộng ở các vùng nhiệt đới.
Cơ quan này đặc biệt lưu ý các cơ quan quản lý thiên tai và những lĩnh vực nhạy cảm với khí hậu như nông nghiệp, y tế, năng lượng và tài nguyên nước cần sớm chuẩn bị các phương án ứng phó. Bà Saulo nhấn mạnh "không còn thời gian để trì hoãn".
Dự báo của WMO cho giai đoạn từ tháng 9 đến tháng 11 cho thấy nhiệt độ có khả năng cao hơn mức trung bình tại gần như tất cả các khu vực đất liền. Trong khi đó, các mô hình mưa được dự báo sẽ thể hiện rõ phản ứng khí quyển điển hình của một đợt El Nino mạnh tại Thái Bình Dương.
Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres cũng cảnh báo El Nino đang trở nên nghiêm trọng hơn trong bối cảnh Trái Đất vốn đã nóng lên do hoạt động đốt nhiên liệu hóa thạch. "El Nino đang được khuếch đại ngay trước mắt chúng ta".
Tổng thư ký Liên hợp quốc nhấn mạnh, nhiệt độ bề mặt biển tiếp tục tăng, nhiệt độ toàn cầu không ngừng leo thang và thế giới đang bước vào vùng nguy hiểm với các hiện tượng thời tiết cực đoan. Vì thế cuộc chạy đua hiện nay là giữa tốc độ gia tăng rủi ro khí hậu và nỗ lực của các quốc gia nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu, bảo vệ người dân.
