Việc giữ ấm cơ thể, kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết và nhận biết sớm dấu hiệu cảnh báo là những biện pháp quan trọng giúp phòng ngừa, hạn chế hậu quả nguy hiểm của đột quỵ.
1. Vì sao thời tiết chuyển lạnh làm tăng nguy cơ đột quỵ?
Đột quỵ là tình trạng tổn thương não cấp tính xảy ra khi mạch máu não bị tắc nghẽn hoặc vỡ, khiến một vùng não không được cung cấp đủ máu và oxy. Đây là tình trạng cấp cứu nguy hiểm, có thể gây tử vong hoặc để lại di chứng nặng nề như liệt, rối loạn ngôn ngữ, suy giảm nhận thức và mất khả năng tự chăm sóc.
Khi vào đông, nhiệt độ môi trường giảm, cơ thể phải tăng cường các cơ chế điều hòa thân nhiệt để duy trì nhiệt độ ổn định. Trong đó, các mạch máu ngoại vi co lại nhằm hạn chế mất nhiệt. Quá trình này có thể làm tăng sức cản mạch máu và khiến huyết áp tăng, đặc biệt ở người vốn đã mắc tăng huyết áp hoặc có bệnh lý tim mạch.
Huyết áp tăng cao có thể làm gia tăng áp lực lên thành mạch, góp phần làm tăng nguy cơ xuất huyết não ở những người có mạch máu bị tổn thương. Bên cạnh đó, thời tiết lạnh còn có thể làm tăng độ nhớt của máu và thúc đẩy một số yếu tố liên quan đến đông máu, từ đó góp phần làm tăng nguy cơ hình thành huyết khối ở người có sẵn yếu tố nguy cơ tim mạch.
Một yếu tố đáng chú ý khác là sự thay đổi nhiệt độ đột ngột. Khi đang ở trong phòng ấm rồi bất ngờ bước ra môi trường lạnh, cơ thể có thể chưa kịp thích nghi, khiến mạch máu co lại và huyết áp biến động. Tình trạng này đặc biệt đáng lưu ý ở người cao tuổi, người có bệnh tim mạch hoặc tăng huyết áp.
Nhiệt độ giảm trong mùa lạnh có thể làm tăng nguy cơ mắc các biến cố tim mạch, đột quỵ. Ảnh AI
Ngoài ra, buổi sáng sớm cũng là thời điểm cần thận trọng. Sau khi thức dậy, huyết áp thường có xu hướng tăng theo nhịp sinh học tự nhiên. Nếu người bệnh đột ngột vận động mạnh, ra ngoài trời lạnh hoặc không giữ ấm đầy đủ, nguy cơ xuất hiện biến cố tim mạch có thể tăng lên.
2. Những ai có nguy cơ đột quỵ cao trong mùa lạnh?
Mặc dù đột quỵ có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, một số nhóm đối tượng có nguy cơ cao hơn khi thời tiết chuyển lạnh, gồm:
- Người cao tuổi: Khả năng điều hòa thân nhiệt và thích nghi với sự thay đổi của môi trường suy giảm theo tuổi. Các bệnh lý tim mạch, mạch máu cũng thường gặp hơn ở nhóm này.
- Người bị tăng huyết áp: Huyết áp có thể tăng thêm khi trời lạnh, làm gia tăng áp lực lên thành mạch và nguy cơ xảy ra biến cố mạch máu não.
- Người mắc đái tháo đường, rối loạn lipid máu: Đây là những yếu tố nguy cơ quan trọng gây tổn thương mạch máu, xơ vữa động mạch và làm tăng nguy cơ đột quỵ.
- Người mắc bệnh tim mạch: Đặc biệt là người bị rung nhĩ, bệnh mạch vành hoặc suy tim. Rung nhĩ có thể làm hình thành cục máu đông trong tim, sau đó di chuyển lên não gây tắc mạch.
- Người hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia: Những thói quen này làm tăng nguy cơ tổn thương mạch máu, tăng huyết áp và các biến cố tim mạch.
- Người thường xuyên làm việc ngoài trời lạnh: Việc tiếp xúc kéo dài với nhiệt độ thấp, nhất là khi không được giữ ấm đầy đủ, có thể gây thêm áp lực cho hệ tim mạch.
3. Nhận biết sớm dấu hiệu đột quỵ theo quy tắc FAST
Đột quỵ thường xảy ra đột ngột và có thể diễn biến rất nhanh. Nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo giúp người bệnh được cấp cứu kịp thời, tăng cơ hội điều trị và hạn chế di chứng.
Người dân có thể ghi nhớ quy tắc FAST để nhận diện những biểu hiện điển hình:
F - (Mặt): Người bệnh đột ngột méo miệng, lệch mặt, nhân trung lệch khi cười.
A - (Tay): Yếu hoặc liệt đột ngột một bên tay, chân; không thể nâng đều hai tay hoặc một bên tay bị rơi xuống.
S - (Lời nói): Nói khó, nói ngọng, phát âm không rõ, không hiểu lời người khác hoặc không diễn đạt được ý muốn.
T - (Thời gian): Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào kể trên, cần gọi cấp cứu ngay lập tức. Không chờ các triệu chứng tự hết hoặc trì hoãn việc đưa người bệnh đến bệnh viện.
Ngoài các dấu hiệu trong quy tắc FAST, đột quỵ còn có thể biểu hiện bằng nhìn mờ hoặc mất thị lực đột ngột, chóng mặt, mất thăng bằng, đau đầu dữ dội bất thường, đi lại khó khăn. Đặc biệt, ngay cả khi triệu chứng chỉ xuất hiện trong thời gian ngắn rồi tự hết, người bệnh vẫn cần được thăm khám khẩn cấp vì có thể đó là cơn thiếu máu não thoáng qua, dấu hiệu cảnh báo nguy cơ đột quỵ.
Cần lưu ý, thời gian cấp cứu càng sớm thì cơ hội điều trị hiệu quả càng cao. Không nên mặc định phải chờ đủ một khoảng thời gian nhất định mới đưa người bệnh đi viện. Một số phương pháp điều trị tái thông mạch máu có thể được thực hiện trong những khoảng thời gian khác nhau tùy tình trạng người bệnh và kết quả chẩn đoán hình ảnh.
