Tuổi tác là một trong những yếu tố nguy cơ chính của bệnh động mạch chi dưới. Quá trình lão hóa làm suy giảm chức năng mạch máu, thúc đẩy sự hình thành mảng xơ vữa tại thành động mạch. Bên cạnh đó, các bệnh lý nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu cùng lối sống không lành mạnh cũng góp phần khiến bệnh tiến triển nặng hơn.
Đau chân tưởng bệnh tuổi già, cụ ông phải cắt cụt chi
Bệnh nhân T.V.T. (80 tuổi, trú tại xã Phùng Nguyên, tỉnh Phú Thọ) nhập viện trong tình trạng bàn chân phải sưng nề, hoại tử lan rộng, chảy dịch mủ và có mùi hôi. Khai thác bệnh sử cho thấy, trước đó bệnh nhân bị đau nhức và sưng nhẹ bàn chân khi đi lại, nghỉ ngơi thì đỡ nên chủ quan cho rằng đây là biểu hiện của tuổi già, không đi khám.
Khi cơn đau tăng dần, các ngón chân và bàn chân bắt đầu hoại tử, bệnh nhân tự ý dùng thuốc tại nhà nhưng không cải thiện. Chỉ đến khi nhiễm trùng nặng, bệnh nhân mới đến cơ sở y tế.
Kết quả thăm khám lâm sàng và cận lâm sàng xác định bệnh nhân bị xơ vữa động mạch chi dưới kèm hội chứng mạch tận, khiến lưu lượng máu nuôi chi suy giảm nghiêm trọng. Tình trạng thiếu oxy kéo dài dẫn đến hoại tử mô và bội nhiễm nặng. Do tổn thương lan rộng, nguy cơ nhiễm trùng huyết cao và không còn khả năng bảo tồn chi, các bác sĩ buộc phải phẫu thuật cắt bỏ bàn chân phải và một phần cẳng chân để bảo toàn tính mạng cho bệnh nhân.
Tuổi cao, bệnh nền và thói quen sinh hoạt không lành mạnh khiến bệnh động mạch chi dưới dễ bị bỏ sót.
Các yếu tố nguy cơ của bệnh động mạch chi dưới
Trong đa số trường hợp, mảng xơ vữa gây hẹp lòng mạch là nguyên nhân chính làm tiến triển bệnh động mạch chi dưới. Ngoài ra, một số yếu tố nguy cơ quan trọng khác gồm:
- Hút thuốc lá: Đây là yếu tố nguy cơ nguy hiểm nhất đối với bệnh động mạch ngoại biên và các biến chứng liên quan. Thực tế, khoảng 80% người mắc bệnh động mạch ngoại biên là người đang hút thuốc hoặc đã từng hút thuốc. Hút thuốc làm tăng nguy cơ mắc bệnh lên tới 400% và khiến các triệu chứng xuất hiện sớm hơn gần 10 năm.
- Đái tháo đường: Làm gia tăng đáng kể nguy cơ mắc bệnh động mạch ngoại biên.
- Các yếu tố khác: Tiền sử gia đình mắc bệnh động mạch ngoại biên, bệnh tim hoặc đột quỵ, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, nồng độ homocysteine cao, tuổi cao (đặc biệt sau 65 tuổi hoặc sau 50 tuổi nếu có yếu tố nguy cơ xơ vữa động mạch), béo phì.
Cách phát hiện bệnh động mạch chi dưới
Triệu chứng điển hình của bệnh là đau chân khi hoạt động thể chất, chẳng hạn như đi bộ và giảm khi nghỉ ngơi. Cảm giác đau, nhức hoặc chuột rút khi đi lại (đau cách hồi) có thể xuất hiện ở mông, hông, đùi hoặc bắp chân.
Các dấu hiệu thực thể ở chân gợi ý bệnh động mạch chi dưới gồm: teo cơ, rụng lông, da mỏng và sáng bóng, da lạnh khi chạm vào (đặc biệt khi kèm đau cách hồi), giảm hoặc mất mạch ở bàn chân, vết loét ở chân hoặc bàn chân lâu lành, các ngón chân lạnh hoặc tê bì.
Nếu không được điều trị, tình trạng tắc động mạch chi dưới có thể tiến triển cấp tính, gây đau liên tục, loét hoặc hoại tử mô. Nguyên nhân thường do huyết khối làm tắc mạch máu. Các triệu chứng của giai đoạn cấp tính thường xuất hiện trong vòng dưới hai tuần và đòi hỏi xử trí khẩn cấp, do nguy cơ phải cắt cụt chi lên tới khoảng 30% và nguy cơ tử vong khoảng 20%.
Biến chứng của bệnh có thể gây thiếu máu chi dưới, dẫn đến teo cơ, liệt, hoại tử chi, nặng nhất là phải cắt cụt chi. Tắc động mạch chi dưới là bệnh lý nguy hiểm, đặc biệt trong trường hợp tắc cấp, cần được điều trị trong "giờ vàng" đầu tiên để giảm tỷ lệ đoạn chi và tử vong.
Khi nhận thấy các biểu hiện bất thường, người bệnh không nên tự ý điều trị mà cần đến cơ sở y tế để được thăm khám lâm sàng, thực hiện các cận lâm sàng như siêu âm mạch máu, chụp CT mạch máu nhằm phát hiện và điều trị kịp thời, tránh biến chứng nặng nề.
Lời khuyên của thầy thuốc
Thực tế cho thấy, nhiều bệnh nhân mắc bệnh động mạch chi dưới đến bệnh viện ở giai đoạn muộn do nhầm lẫn triệu chứng với các bệnh lý khác như đau thần kinh tọa, thoái hóa khớp, bệnh lý bàn chân do đái tháo đường…
Do đó, những người có nguy cơ cao bị xơ vữa động mạch, bao gồm:
- Người dưới 50 tuổi có kèm đái tháo đường, hút thuốc lá, rối loạn mỡ máu hoặc tăng huyết áp.
- Người từ 50 - 64 tuổi có đái tháo đường, hút thuốc lá hoặc các yếu tố nguy cơ tim mạch khác.
- Người từ 65 tuổi trở lên.
- Người có đau chi dưới khi vận động (đau cách hồi), mắc bệnh động mạch vành hoặc có tiền sử đột quỵ do xơ vữa.
Những người nên đi khám và sàng lọc sớm bệnh động mạch chi dưới
Để dự phòng bệnh, ngoài việc khám sức khỏe định kỳ, cần quản lý và điều trị tốt các bệnh lý nền như rung nhĩ, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, xơ vữa động mạch, đái tháo đường, suy tim… Đồng thời, duy trì lối sống lành mạnh, tập thể dục thường xuyên, kiểm soát cân nặng và từ bỏ các thói quen xấu như hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia sẽ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và bảo vệ sức khỏe mạch máu lâu dài.
