Trong kỳ nghỉ Tết vừa qua, liên tiếp xảy ra các vụ ngộ độc thực phẩm liên quan đến thủy hải sản lại một lần nữa gióng lên hồi chuông cảnh báo. Mới nhất là vụ việc 13 người tại Thanh Hóa phải nhập viện cấp cứu trong tình trạng nôn mửa, đau bụng dữ dội sau khi ăn trứng cá cảnh. Trước đó, ngày 19/2, Bộ Y tế cũng khẩn trương chỉ đạo làm rõ vụ nghi ngộ độc do ăn cá nóc tại Quảng Ninh khiến 2 nạn nhân phải cấp cứu và đang được điều trị tích cực.
Những sự việc đáng tiếc này một lần nữa nhắc nhở chúng ta về mức độ nguy hiểm ẩn sau những loại thực phẩm lạ miệng này.
1. Những độc tố tiềm ẩn trong cá nóc, trứng cá cảnh và hải sản lạ
Không nên ăn các loại trứng cá cảnh để phòng nguy cơ ngộ độc.
Nhiều loại cá và hải sản mang trong mình những độc tố sinh học cực mạnh. Điều nguy hiểm nhất là các chất này không màu, không mùi và không bị phân hủy khi đun nấu. Dưới đây là một số loại độc tố tiềm ẩn trong các loại hải sản lạ:
Độc tố tetrodotoxin: Đây là loại chất độc thần kinh cực mạnh có mặt trong cá nóc (và một số sinh vật khác như bạch tuộc vòng xanh). Chúng tập trung nhiều ở gan, trứng, ruột và da cá. Độc tố này không tan trong nước và không bị phá hủy dù được đun sôi ở nhiệt độ cao, phơi khô hay ủ mắm. Chỉ một lượng rất nhỏ (vài miligam) cũng đủ gây tử vong.
Các độc tố sinh học trong trứng cá lạ: Một số loài cá thường được nuôi làm cảnh nhưng vẫn có thể ăn thịt. Tuy nhiên gan và trứng cá lại rất độc nên không được sử dụng trong chế biến thực phẩm. Trứng của một số loài như cá rồng, cá sấu hỏa tiễn, cá nhám... thường chứa lượng lớn độc tố (như ichthyootoxin) như một "vũ khí tự vệ" bảo vệ trứng trong tự nhiên. Lượng độc này đặc biệt cao vào mùa sinh sản và tác động trực tiếp lên hệ tiêu hóa của con người.
Độc tố tetrodotoxin có trong cá nóc là chất độc cực mạnh do vậy tuyệt đối không nên ăn cá nóc.
2. Hậu quả khôn lường khi bị ngộ độc
Cá nóc được coi là loại sinh vật có xương sống độc thứ 2 trên thế giới, chỉ đứng sau ếch độc phi tiêu vàng. Độc tố tetrodotoxin có trong cá nóc là chất độc cực mạnh, gấp hằng trăm lần so với xyanua.
Các nghiên cứu khoa học chỉ ra rằng, khoảng 10 gram thịt cá nóc chứa độc tố tetrodotoxin khiến người từ khỏe mạnh rơi vào tình trạng ngộ độc. Khoảng từ 1-2 mg chất độc tetrodotoxin gây tử vong cho con người nếu không được cấp cứu, chữa trị kịp thời.
Khi ăn phải cá nóc hoặc trứng cá lạ chứa độc tố, thời gian phát tác rất nhanh, thường chỉ từ 10 phút đến vài giờ với những hệ lụy nghiêm trọng:
Hệ thần kinh tê liệt: Nạn nhân bắt đầu thấy tê bì ở đầu lưỡi, môi, sau đó lan nhanh ra đầu ngón tay, ngón chân. Cơ thể rơi vào trạng thái hoa mắt, chóng mặt, vã mồ hôi và mất dần khả năng đi lại.
Suy hô hấp, tuần hoàn: Chất độc tấn công làm liệt cơ hô hấp khiến người bệnh khó thở, tím tái. Nếu lượng độc lớn, nạn nhân có thể lơ mơ, co giật, suy hô hấp, ngừng tim và tử vong nhanh chóng.
Tàn phá hệ tiêu hóa: Biểu hiện phổ biến là đau bụng dữ dội, nôn thốc nôn tháo và tiêu chảy liên tục, dẫn đến cơ thể mất nước và suy kiệt trầm trọng.
Độc tố tetrodotoxin trong cá nóc chỉ giảm một nửa khi đun sôi ở 100 độ C trong 6 giờ và bị phá hủy hoàn toàn khi đun ở 200 độ C trong 10 phút. Vì vậy, cách xử lý, sơ chế và chế biến thông thường (nấu, nướng chín) hay phơi khô, độc tố này chưa bị phá hủy.
3. Ba nguyên tắc đảm bảo an toàn khi ăn hải sản
Để bảo vệ tính mạng cho bản thân và gia đình, tuyệt đối không được chủ quan trong việc lựa chọn và chế biến hải sản:
- Nói "KHÔNG" với cá nóc: Tuyệt đối không đánh bắt, mua bán hay tự ý chế biến cá nóc dưới bất kỳ hình thức nào. Có nhiều loài cá nóc, cá nóc độc chủ yếu là cá nóc hòm, cá nóc gai và cá nóc hoa. Tuy nhiên, việc phân biệt các loại cá nóc khác nhau là rất khó. Hơn nữa, không có cách chế biến tại nhà nào có thể loại bỏ được hoàn toàn độc tố của cá nóc.
- Tránh xa thực phẩm "lạ": Không ăn thử trứng của các loài cá cảnh, cá lạ chưa từng biết. Bỏ qua các loại hải sản có màu sắc sặc sỡ hoặc hình thù kỳ dị.
- Chỉ chọn hải sản thông dụng, tươi sống: Ưu tiên các loại cá, mực, tôm quen thuộc và còn tươi mới. Tuyệt đối không ăn hải sản đã ươn, có mùi hôi, vì lúc này vi khuẩn đã phân hủy đạm thành các chất độc (như histamine) gây ngộ độc và dị ứng nặng.
Ngay khi có bất kỳ dấu hiệu tê môi, nôn mửa sau bữa ăn, cần nhanh chóng gây nôn (nếu còn tỉnh táo) và đưa ngay nạn nhân đến cơ sở y tế gần nhất để được cấp cứu, tuyệt đối không tự ý chữa bằng các mẹo dân gian.
Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) lưu ý người dân không ăn các loài động vật hoang dã, các loài hải sản lạ khi không biết rõ cách chế biến hoặc nguồn gốc xuất xứ. Trường hợp sau khi ăn hải sản xuất hiện biểu hiện ngộ độc như tê ở môi, lưỡi lan dần xuống chân tay hoặc nôn, đau bụng, đi ngoài, cần liên hệ ngay với cơ sở y tế gần nhất để được hỗ trợ cấp cứu kịp thời.
Bên cạnh đó, Cục An toàn thực phẩm yêu cầu đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục người dân về kiến thức, kỹ năng bảo đảm an toàn thực phẩm đối với các thực phẩm truyền thống hoặc theo tập quán địa phương; nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi, thói quen không bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm trong lựa chọn, chế biến, bảo quản và sử dụng thực phẩm.
