Hơn 2 triệu người Việt Nam mù và suy giảm thị lực
Chiều 8/10, Bệnh viện Mắt Trung ương tổ chức Lễ hưởng ứng Ngày Thị giác thế giới năm 2026 với chủ đề "Love your eyes – Hãy yêu đôi mắt của bạn" và Tuần lễ Chăm sóc mắt Châu Á – Thái Bình Dương lần thứ 16.
Hoạt động nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về chăm sóc, bảo vệ đôi mắt và chủ động phòng ngừa các nguyên nhân gây suy giảm thị lực, mù lòa.
Đây là năm thứ 24 Bệnh viện Mắt Trung ương tổ chức các hoạt động hưởng ứng Ngày Thị giác thế giới, góp phần lan tỏa thông điệp về quyền được nhìn thấy và kêu gọi cộng đồng cùng chung tay chăm sóc, bảo vệ thị lực.
PGS.TS Phạm Ngọc Đông, Giám đốc Bệnh viện Mắt Trung ương phát biểu. Ảnh: BVCC
Ngày Thị giác thế giới được Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và Tổ chức Quốc tế về Phòng chống mù lòa (IAPB) lựa chọn vào thứ Năm của tuần thứ hai tháng 10 hằng năm. Đây là dịp nhằm nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của thị lực, thúc đẩy chăm sóc mắt và phòng ngừa các bệnh lý gây mù lòa có thể tránh được.
Trên thế giới hiện có khoảng 2,2 tỷ người đang sống chung với suy giảm thị lực nhìn xa hoặc nhìn gần. Trong đó, nhiều trường hợp có thể phòng ngừa hoặc điều trị được nếu được phát hiện và can thiệp kịp thời.
Gánh nặng suy giảm thị lực không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống mà còn tác động trực tiếp đến khả năng học tập, lao động và phát triển kinh tế - xã hội.
Tại Việt Nam, kết quả điều tra RAAB 2026 cho thấy có hơn 2 triệu người mù và suy giảm thị lực từ trung bình đến nặng. Trên 80% các trường hợp mù lòa có thể phòng ngừa hoặc điều trị.
Đục thể thủy tinh vẫn là nguyên nhân chủ yếu gây mù, chiếm 66,7%. Bên cạnh đó, các bệnh lý bán phần sau và thị thần kinh chiếm 16,8%.
Cận thị học đường gia tăng, trẻ cần được khám mắt sớm
Một trong những vấn đề đáng quan tâm hiện nay là tật khúc xạ ở trẻ em và thanh thiếu niên đang có xu hướng gia tăng, đặc biệt là cận thị.
Theo BS Trần Khánh Sâm, Khoa Khúc xạ, Bệnh viện Mắt Trung ương, một số khảo sát tại Hà Nội cho thấy khoảng 50% trẻ trong lứa tuổi học sinh mắc tật khúc xạ, trong đó tỷ lệ cận thị xấp xỉ 37,5%. Tại TP Hồ Chí Minh, tỷ lệ tật khúc xạ ở một số nơi được ghi nhận lên tới 75% học sinh, với tỷ lệ cận thị khoảng 37%.
Những con số này cho thấy cận thị học đường đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về tăng cường khám sàng lọc, phát hiện sớm và quản lý tật khúc xạ cho trẻ em.
Tật khúc xạ ở trẻ em ngày càng gia tăng. Ảnh: BVCC
Theo các chuyên gia, sự gia tăng cận thị có liên quan đến nhiều yếu tố trong môi trường sống và học tập hiện nay. Trẻ dành ngày càng nhiều thời gian cho các thiết bị điện tử như điện thoại, máy tính; gia tăng các hoạt động nhìn gần, áp lực học tập cao, trong khi thời gian vui chơi và hoạt động ngoài trời giảm.
Điều kiện ánh sáng không phù hợp trong quá trình học tập, đọc sách hoặc sử dụng thiết bị điện tử cũng có thể góp phần làm gia tăng nguy cơ.
Đại dịch COVID-19 càng làm rõ những yếu tố này khi trẻ phải dành nhiều thời gian học trực tuyến, giảm hoạt động ngoài trời và tăng các hoạt động nhìn gần như đọc sách, sử dụng máy tính, điện thoại, xem tivi hoặc chơi game.
"Một trong những thách thức lớn hiện nay là tỷ lệ cận thị ở trẻ em cao trong khi các yếu tố nguy cơ ngày càng phổ biến. Sự phát triển nhanh chóng của các thiết bị điện tử, thời gian nhìn gần kéo dài, áp lực học tập và thiếu hoạt động ngoài trời đang tạo ra môi trường thuận lợi cho cận thị gia tăng", BS Sâm nói.
Trong khi đó, nhận thức của phụ huynh và học sinh về phòng ngừa, phát hiện và kiểm soát cận thị vẫn còn hạn chế. Nguồn lực dành cho công tác sàng lọc, theo dõi và quản lý tật khúc xạ học đường cũng là một thách thức.
Các chuyên gia nhãn khoa cho rằng việc kiểm soát cận thị cần được thực hiện từ sớm, thay vì chỉ chờ đến khi trẻ nhìn kém mới đưa đi khám.
Khám mắt định kỳ, phát hiện sớm tật khúc xạ, sử dụng kính phù hợp và xây dựng thói quen sinh hoạt lành mạnh cho trẻ có vai trò quan trọng trong quản lý cận thị.
Đặc biệt, trẻ cần được tăng cường thời gian hoạt động ngoài trời, hạn chế thời gian sử dụng thiết bị điện tử không cần thiết và tránh duy trì các hoạt động nhìn gần trong thời gian quá dài.
Quang cảnh lễ mít tinh. Ảnh: BVCC
Việt Nam đặt mục tiêu giảm tỷ lệ mù lòa đến năm 2030
Theo PGS.TS Phạm Ngọc Đông, Giám đốc Bệnh viện Mắt Trung ương, mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu giảm tỷ lệ mù lòa xuống dưới 4 người/1.000 dân, đồng thời giảm tỷ lệ mù lòa ở người trên 50 tuổi xuống dưới 12 người/1.000 dân.
Để thực hiện mục tiêu này, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp như nâng cao nhận thức cộng đồng về chăm sóc mắt; tăng cường phát hiện và điều trị sớm các bệnh lý gây mù; củng cố mạng lưới chăm sóc mắt; nâng cao năng lực chuyên môn cho tuyến dưới; đẩy mạnh chuyển giao kỹ thuật; đồng thời huy động sự tham gia của các tổ chức quốc tế, cộng đồng và toàn xã hội.
Hiện nay, Bệnh viện Mắt Trung ương đã phối hợp với các tổ chức quốc tế triển khai điều tra RAAB 2026. Kết quả chương trình điều tra sẽ được công bố tại Hội nghị ngành Nhãn khoa Việt Nam (VOS 2026) vào trung tuần tháng 11/2026.
Đây sẽ là cơ sở quan trọng để ngành Y tế và ngành Mắt có những đánh giá sát thực hơn về thực trạng mù lòa, suy giảm thị lực tại Việt Nam, từ đó xây dựng các chiến lược chăm sóc mắt phù hợp trong giai đoạn mới.
Kết quả điều tra RAAB 2026 được kỳ vọng cung cấp dữ liệu cập nhật phục vụ hoạch định chính sách, kiểm soát các nguyên nhân gây mù lòa, nâng cao năng lực chăm sóc mắt và phân bổ nguồn lực hiệu quả, góp phần thực hiện Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.
Theo PGS.TS Phạm Ngọc Đông, mù lòa không chỉ là vấn đề y tế. Mất thị lực có thể dẫn tới giảm khả năng học tập, lao động, gia tăng nghèo đói, ảnh hưởng chất lượng cuộc sống và tạo gánh nặng cho gia đình, xã hội.
"Phòng chống mù lòa và chăm sóc thị lực cần sự chung tay của ngành Y tế, chính quyền các cấp, các tổ chức xã hội, gia đình và người dân", PGS.TS Phạm Ngọc Đông nhấn mạnh.
"Hãy yêu đôi mắt của bạn" bằng những hành động cụ thể
Hưởng ứng Ngày Thị giác thế giới năm 2026 và Tuần lễ Chăm sóc mắt Châu Á – Thái Bình Dương lần thứ 16, Bệnh viện Mắt Trung ương kêu gọi mỗi người quan tâm hơn đến đôi mắt của mình, chủ động khám mắt định kỳ, phát hiện sớm và điều trị kịp thời các bệnh lý về mắt.
Ông Lại Đức Trường - Chuyên gia Tổ chức Y tế thế giới tại Việt Nam phát biểu. Ảnh: BVCC
Trong đó, cần đặc biệt quan tâm đến trẻ em, người cao tuổi và những nhóm có nguy cơ cao.
Thông điệp "Love your eyes – Hãy yêu đôi mắt của bạn" không chỉ hướng tới việc nâng cao nhận thức mà còn khuyến khích mỗi người biến sự quan tâm đến thị lực thành những hành động cụ thể: kiểm tra mắt định kỳ, phát hiện sớm bất thường về thị lực, bảo vệ mắt trong học tập và làm việc, đồng thời xây dựng lối sống phù hợp để duy trì đôi mắt khỏe mạnh.
Chủ động chăm sóc đôi mắt hôm nay cũng chính là góp phần bảo vệ khả năng học tập, lao động và chất lượng cuộc sống trong tương lai.
