Cần thành lập Quỹ PCTH thuốc lá và nâng cao sức khoẻ cộng đồng

Quỹ Phòng chống tác hại thuốc lá và Nâng cao sức khỏe là phương tiên để đảm bảo nguồn kinh phí giúp việt Nam thực hiện cam kết khi tham gia Công ước Khung về Kiểm soát Thuốc lá và để thực hiện Luật phòng chống tác hại thuốc lá (PCTHTL). Trong hơn 10 năm qua, kinh phí do Nhà nước cấp cho hoạt động PCTHTL có tăng dần, xong không tương xứng với mức độ trầm trọng của tình hình sử dụng thuốc lá tại Việt Nam cũng như các hậu quả của nó. Kinh phí nhiều nhất được cấp là năm 2010: 53.000 USD. Khoản kinh phí này chỉ bằng 0,5% kinh phí dành cho PCTHTL của chính phủ Thái Lan, trong khi số người hút thuốc lá ở Việt Nam nhiều gấp rưỡi ở Thái Lan. Trong thời gian qua, hoạt động PCTHTL tại Việt Nam chủ yếu dựa vào tài trợ của các tổ chức nước ngoài (chiếm hơn 90% kinh phí hoạt động). Khoản tài trợ này sẽ giảm đi nhanh chóng trong vài ba năm tới do Việt Nam đã vươn lên thành nước có thu nhập trung bình, hơn 1000 USD/người/năm. Trong khi đó, Việt Nam vẫn là 1 trong 15 nước có số người hút thuốc nhiều nhất thế giới, vì thế Việt Nam đang và sẽ gánh chịu những hậu quả nặng nề đối với sức khỏe và phát triển kinh tế xã hội trong dài hạn.

Để có nguồn lực bền vững cho công tác phòng chống tác hại thuốc lá, trên 30 nước đã thành lập các Quỹ PCTHTL và/hoặc nâng cao sức khỏe.

Hút thuốc lá gây nhiều bệnh tật. Do đó rất cần có kinh phí bền vững để nâng cao hiệu quả công tác phòng chống tác hại thuốc lá.

Hiện nay tổng số nộp ngân sách nhà nước của ngành thuốc lá là 11.719 tỷ đồng. Trong đó, thuế NK là 538,5 tỷ, thuế thu nhập doanh nghiệp là 175 tỷ đồng (Tổng lợi nhuận xấp xỉ 700 tỷ đồng) thì tổng doanh thu là 13.503 tỷ đồng, số thuế tiêu thụ đặc biệt khoảng 8.780 tỷ đồng. Như vậy, với tỷ lệ đóng góp bắt buộc đối với người sử dụng thuốc lá 2% thì mức nộp khoảng 270 tỷ đồng. Hơn nữa, theo thông lệ các nước và khuyến nghị của Tổ chức Y tế thế giới, các tổ chức quốc tế khác, thì mức đóng góp bắt buộc đối với người sử dụng thuốc lá vào Quỹ quốc gia về phòng, chống tác hại của thuốc lá để nâng cao sức khỏe cộng đồng chiếm khoảng 2% tổng thu từ thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá, tức là với thuế suất 65% của Việt Nam thì tỷ lệ này là khoảng 1,3% giá bán thuốc lá chưa có thuế tiêu thụ đặc biệt. Với tỷ lệ này, tổng mức đóng góp mới tương đương khoảng 175,5 tỷ đồng. Trong khi nhu cầu hàng năm của Quỹ theo tính toán của Bộ Y tế khoảng 400 tỷ đồng, tức là đáp ứng được 44% nhu cầu đề xuất. Do đó, dự thảo Luật quy định mức trần 2% là phù hợp trong giai đoạn hiện nay.

Trên cơ sở kinh nghiệm của các nước trên thế giới và trong khu vực như Thái Lan, các chuyên gia tham gia soạn thảo Luật Ban soạn thảo Luật PCTHTL quy định khoản trích nộp 2% trên giá bán chưa tính thuế tiêu thụ đặc biệt, lý do vì những người sử dụng thuốc lá đang gây ra những gánh nặng lớn về chi phí y tế, tổn thất năng suất lao động, không chỉ họ mà cho toàn xã hội phải gánh chịu. Khoản trích nộp này sẽ được sử dụng để thực hiện các biện pháp PCTHTL, làm giảm thiếu các tác hại do thuốc lá gây ra cho xã hội.

Quỹ PCTHTL và nâng cao sức khỏe cộng đồng góp phần làm giảm tỷ lệ mắc bệnh và tử vong sớm do các bệnh liên quan đến thuốc lá; cải thiện sức khỏe của người dân trong dài hạn; tiết kiệm chi phí chăm sóc sức khỏe của cá nhân, xã hội; tăng năng suất lao động của toàn xã hội…

Hương Nguyễn