Đưa AI, sinh trắc học kiểm soát việc bán thuốc lá
Tại phiên thảo luận tại nghị trường Quốc hội chiều 9/11 về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, đại biểu Bùi Thanh Toàn – Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk đã nêu 4 nhóm kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định pháp luật, thích ứng với sự phát triển của công nghệ và nâng cao hiệu quả thực thi.
Đề cập khoảng trống trong định nghĩa các sản phẩm thuốc lá mới, đại biểu cho rằng dự thảo đã định nghĩa khá cụ thể thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, nhưng cần tính đến sự xuất hiện của các thiết bị lai (hybrid), vừa sử dụng tinh dầu, vừa đốt nóng sợi thuốc.
Đại biểu đề nghị bổ sung định nghĩa về thiết bị, dụng cụ hoặc hỗn hợp chất lỏng, thảo mộc được thiết kế để tạo khói, hơi dùng để hít, mô phỏng hành vi hút thuốc, bất kể có chứa nicotine hay không.
ĐBQH Bùi Thanh Toàn – Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk. Ảnh: Thủy Nguyên
Về quy định cấm bán thuốc lá qua máy bán hàng tự động, đại biểu cho rằng cần cân nhắc sự phát triển của công nghệ AI và nhận diện sinh trắc học. Theo ông, các thiết bị tích hợp công nghệ xác thực độ tuổi có thể hỗ trợ kiểm soát người mua, hạn chế tình trạng người chưa đủ tuổi tiếp cận thuốc lá.
Đại biểu đề xuất sửa quy định theo hướng chỉ cấm máy bán hàng tự động không tích hợp công nghệ xác thực độ tuổi; đồng thời giao Chính phủ nghiên cứu lộ trình thí điểm tại một số địa điểm công cộng được kiểm soát, sử dụng công nghệ sinh trắc học như VNeID.
Xử lý người trẻ theo hướng giáo dục, tăng trách nhiệm tiêu hủy tang vật
Đối với thanh thiếu niên sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, đại biểu Bùi Thanh Toàn cho rằng việc chỉ áp dụng phạt tiền có thể thiếu tính khả thi, trong khi hình thức kỷ luật đuổi học có thể ảnh hưởng đến tâm lý và tương lai của các em.
Các ĐBQH tham dự phiên thảo luận chiều 9/11. Ảnh: Thủy Nguyên
Từ kinh nghiệm một số nước như Singapore, đại biểu đề xuất bổ sung nguyên tắc ưu tiên biện pháp lao động công ích cộng đồng, tư vấn, tham gia chương trình cai nghiện thay vì chỉ áp dụng phạt tiền đối với người dưới 18 tuổi.
Một vấn đề khác được đại biểu đặt ra là xử lý thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và linh kiện bị thu giữ. Theo ông, việc tiêu hủy các sản phẩm này cần được thực hiện theo quy trình xử lý chất thải nguy hại, tránh ô nhiễm môi trường do pin lithium và hóa chất độc hại.
Đại biểu kiến nghị quy định rõ người vi phạm phải chịu toàn bộ chi phí kiểm định, tiêu hủy tang vật. Trường hợp không xác định được người vi phạm, chi phí tiêu hủy được trích từ Quỹ phòng bệnh.
Kết thúc phần phát biểu, đại biểu Bùi Thanh Toàn nhấn mạnh yêu cầu kết hợp sự nghiêm minh của pháp luật, tính linh hoạt của công nghệ và tính nhân văn trong giáo dục, qua đó giúp các quy định của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đi vào thực tiễn.
ĐBQH Vũ Văn Tiến - Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng. Ảnh: Thủy Nguyên
Còn ĐBQH Vũ Văn Tiến (Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng) nhấn mạnh, sau hơn 13 năm thi hành luật, việc sửa đổi cần đặt trọng tâm vào phòng ngừa, nhất là ngăn chặn thanh thiếu niên bắt đầu hút thuốc.
Theo đại biểu, tăng diện tích và đổi mới hình ảnh cảnh báo trên bao bì là giải pháp quan trọng để nâng cao nhận thức về nguy cơ, giảm sức hấp dẫn của thuốc lá.
So sánh với bao thuốc lá tại Pháp, đại biểu cho rằng cảnh báo cần trực diện hơn, thể hiện cụ thể những hậu quả như tăng nguy cơ mù lòa, ung thư phổi, đột quỵ, bệnh tim mạch và ảnh hưởng đến khả năng sinh sản. Hình ảnh bệnh tật cũng cần được sử dụng để tăng sức cảnh báo, kèm thông tin hỗ trợ cai thuốc.
Đại biểu nhấn mạnh, mỗi năm Việt Nam có gần 100.000 ca tử vong liên quan đến thuốc lá, thiệt hại kinh tế ước tính khoảng 108.000 tỷ đồng.
Từ đó, ông đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo cân nhắc bổ sung vào Điều 15 quy định cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh chiếm ít nhất 85% diện tích mỗi mặt chính trước và sau của bao thuốc lá, tiến tới bao bì trơn.
Theo đại biểu, quy định này sẽ tạo cơ sở pháp lý rõ ràng, bảo đảm tính bắt buộc trong thực thi và thể hiện quyết tâm bảo vệ sức khỏe nhân dân theo tinh thần Nghị quyết 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị.
