(SKDS) - Công tác chăm sóc, bảo vệ sức khỏe học sinh, sinh viên là nhiệm vụ quan trọng góp phần đảm bảo cho sự phát triển toàn diện về thể chất, tinh thần cho học sinh, sinh viên, những chủ nhân tương lai của đất nước. Vậy thực trạng của công tác y tế trường học (YTTH) hiện nay ra sao? Cần phải có những giải pháp nào? Nhân dịp đầu năm học mới, phóng viên Báo Sức khoẻ & Đời sống có cuộc trao đổi với TS. Nguyễn Văn Bình - Cục trưởng Cục Y tế Dự phòng Bộ Y tế xung quanh vấn đề này.
PV: Sức khỏe là điều kiện quan trọng, cần thiết để đảm bảo cho kết quả học tập của học sinh, sinh viên. Vậy theo TS. ở lứa tuổi này các em đang gặp những vấn đề gì về sức khỏe? Vấn đề nào cần đặc biệt quan tâm?
 TS. Nguyễn Văn Bình |
Tật khúc xạ: có khoảng 10-15% ở học sinh nông thôn và 30-35% ở học sinh thành phố mắc tật khúc xạ (chủ yếu là cận thị), ước tính ở nước ta có 3 triệu học sinh (từ 6 - 15 tuổi) bị tật khúc xạ cần đeo kính.
Cong vẹo cột sống: Ở Việt Nam, tỷ lệ học sinh bị cong vẹo cột sống ở mức cao. Nghiên cứu tại Hà Nội năm 2001, tỷ lệ học sinh bị cong vẹo cột sống là 17,0% đến năm 2005 là 18,9%.
Bệnh răng miệng ở học sinh: Các bệnh viêm lợi và viêm quanh răng ở lứa tuổi 6 - 8 là 25,5%, tuổi 12 - 14 là 78,4%, tuổi 15 - 17 là 83,3%. Các điều tra ở nhiều địa phương đều cho thấy có từ 80,0% đến trên 90,0% trẻ em có lệch lạc răng.
Chế độ dinh dưỡng ở lứa tuổi học sinh: Theo kết quả của cuộc điều tra trên 11.917 trẻ từ 0-15 tuổi ở các vùng nông thôn trong cả nước và 9.410 học sinh Hà Nội cho thấy chiều cao và cân nặng trẻ em luôn thấp hơn theo khuyến nghị của WHO. Bên cạnh vấn đề suy dinh dưỡng hiện nay là hiện tượng gia tăng nhanh chóng của tình trạng thừa cân, béo phì ở lứa tuổi học đường ở khu vực đô thị như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Hải Phòng...
Bệnh giun sán: Theo Viện Sốt rét-Ký sinh trùng và Côn trùng Trung ương tình hình nhiễm giun truyền qua đất ở học sinh tiểu học là 66,2%, trong đó chủ yếu là giun đũa, giun tóc và giun móc.
Rối loạn tâm thần học đường: Nghiên cứu của Bệnh viện Tâm thần Mai Hương tại các trường học trên địa bàn Hà Nội, tỷ lệ học sinh có vấn đề về sức khỏe tâm thần chiếm tới 19,5%, trong đó rối loạn tăng động giảm chú ý là 14,1%; rối loạn cảm xúc 11,5%; rối loạn ứng xử 9,2%.
PV: Thưa TS, nguyên nhân của những vấn đề sức khỏe học sinh là gì?
TS. Nguyễn Văn Bình: Trước hết là do nhận thức về tầm quan trọng của hoạt động YTTH trong công tác bảo vệ và chăm sóc sức khỏe học sinh trong các cơ sở giáo dục chưa đầy đủ cho nên chưa có sự quan tâm đầu tư đúng mức của nhà trường, gia đình và xã hội.
Hệ thống các văn bản chỉ đạo phần nào đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ, tuy nhiên việc triển khai các văn bản còn nhiều bất cập, thiếu kiểm tra giám sát đánh giá thực hiện các quy định về bảo vệ, giáo dục, chăm sóc sức khỏe học sinh sinh viên trong các cơ sở giáo dục.
Đội ngũ cán bộ YTTH (đặc biệt tuyến huyện, xã và trong các cơ sở giáo dục) thiếu về số lượng chưa đáp ứng được chuyên môn nghiệp vụ. Chưa có chính sách để thu hút cán bộ làm công tác YTTH. Hiện mới chỉ có 36,7% các cơ sở giáo dục thuộc bậc học phổ thông và mầm non có cán bộ y tế trường học chuyên trách.
Cơ sở vật chất trường học chưa đảm bảo (đặc biệt là bàn ghế, đèn chiếu sáng, bảng, phòng học, sân chơi, bãi tập, cấp nước vệ sinh môi trường, bếp ăn tập thể, chăm sóc y tế... ) do thiếu kinh phí, không tuân thủ các quy định vệ sinh trong thiết kế, xây dựng và lắp đặt.
Thiếu sự phối hợp liên ngành giữa các ngành y tế, giáo dục và các ban, ngành, đoàn thể có liên quan trong việc triển khai và chỉ đạo công tác giáo dục, chăm sóc, bảo vệ sức khỏe cho học sinh, sinh viên.
Thiếu kinh phí cho hoạt động YTTH ở hầu hết các địa phương. Năm 2011 chỉ có 22/63 tỉnh thành báo cáo có được cấp kinh phí cho hoạt động YTTH nên nhiều địa phương không thực hiện tốt công tác khám sức khỏe định kỳ, chăm sóc, quản lý sức khỏe học sinh sinh viên trong thời gian học tập tại trường.
PV: Thực trạng công tác y tế học đường hiện nay như thế nào? Mức độ đáp ứng đối với công tác chăm sóc sức khỏe học sinh, sinh viên đến đâu? Cần có những giải pháp gì để nâng cao chất lượng công tác y tế học đường, thưa TS?
TS. Nguyễn Văn Bình: Trong những năm qua nhờ sự đầu tư của Nhà nước trong việc thực hiện kiên cố hóa trường học, xây dựng trường chuẩn quốc gia… cơ sở vật chất của nhiều trường được cải thiện đáng kể, nhất là các điểm trường chính. Tuy nhiên, ở những điểm trường lẻ, vùng sâu, vùng xa điều kiện vệ sinh trường học chưa đảm bảo, tình trạng thiếu trường, lớp, thiếu bàn ghế, không đủ ánh sáng, không có nhà vệ sinh, không có nước uống và nước sinh hoạt còn khá phổ biến. Đến nay mới có 61,9% trường học có địa điểm xây dựng trường đạt yêu cầu; gần 60% số phòng học đạt yêu cầu thông gió và chiếu sáng; dưới 50% học sinh sử dụng bàn ghế phù hợp với nhân trắc.
Ngành y tế và giáo dục cũng đã có nhiều nỗ lực trong việc triển khai các hoạt động truyền thông giáo dục sức khỏe nhằm nâng cao nhận thức của các cấp chính quyền, các nhà hoạch định chính sách, các bậc cha mẹ học sinh, giáo viên và bản thân học sinh. Tuy nhiên, mới chỉ có khoảng 13% học sinh được truyền thông về phòng chống một số bệnh tật học đường trong một số bài giảng, triển khai lồng ghép vào các hoạt động ngoại khóa và sinh hoạt dưới cờ... và trên 50% số trường học chưa thực hiện tốt công tác truyền thông giáo dục sức khỏe.
Hiểu biết của học sinh về các nguyên nhân và phòng chống bệnh tật học đường còn hạn chế. Chỉ có 18% học sinh biết được nguyên nhân cận thị.
Hiện mới chỉ có 37,7 % trường học tổ chức khám sức khỏe định kỳ, 42,3% học sinh được tư vấn, điều trị và chỉ có 5% được can thiệp phòng bệnh và điều trị theo chuyên khoa.
Công tác tổ chức khám sức khỏe còn nhiều bất cập do đó việc phát hiện các bệnh tật liên quan đến học đường còn nhiều hạn chế. Chỉ 32,2% số trường thực hiện việc quản lý và lưu hồ sơ học sinh và 24,4% học sinh có sổ theo dõi sức khỏe, tập trung chủ yếu ở khối tiểu học.
 Chăm sóc răng miệng tại Trường tiểu học Gia Lộc, Hải Dương |
Còn về các giải pháp nào để phục vụ cho công tác chăm sóc sức khỏe.
Ngành Y tế cần tiếp tục tham mưu với Đảng, Nhà nước chỉ đạo các Bộ, ban, ngành tăng cường lãnh đạo và triển khai công tác y tế trường học ở các địa phương.
Đề nghị Chính phủ: Tiếp tục quan tâm đầu tư nguồn lực thỏa đáng cho công tác y tế trường học thông qua các Chương trình dự án của Nhà nước tạo điều kiện cho ngành Y tế và ngành Giáo dục thực hiện tốt công tác chăm sóc sức khỏe học sinh, sinh viên, phòng chống dịch bệnh và các bệnh tật học đường.
Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; Xây dựng và phê duyệt Chương trình phòng chống bệnh tật học đường theo Quyết định 401/2009/QĐ-TTg ngày 27/3/2009 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Chương trình phòng chống bệnh tật học đường trong các cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân; chủ động đầu tư kinh phí, nguồn nhân lực, cơ sở vật chất đảm bảo tổ chức thực hiện tốt công tác y tế trường học ở địa phương; Kiện toàn và hoàn thiện hệ thống Ban chỉ đạo công tác y tế trường học các cấp, tuyển dụng cán bộ làm y tế trường học, có chế độ đãi ngộ để thu hút đội ngũ cán bộ làm công tác y tế trường học để họ yên tâm phục vụ lâu dài.
Đặc biệt, phụ huynh đóng vai trò quan trọng trong công tác truyền thông giáo dục sức khỏe cho con em, tích cực cùng với nhà trường theo dõi tình trạng sức khỏe, cần phát hiện, khám, tư vấn và điều trị kịp thời thì sức khỏe học sinh mới được đảm bảo, tạo điều kiện cho học sinh phát triển toàn diện về thể chất, tinh thần và xã hội, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục.
Xin cảm ơn TS!
Song Anh (thực hiện)