Theo logic thông thường thì những bệnh viện (BV), cơ sở y tế lớn, ở đô thị đông đúc sẽ dễ gặp nhiều khó khăn về xử lý rác thải, môi trường y tế hơn là đơn vị nhỏ. Thực tế thì các BV như Chợ Rẫy, Răng hàm mặt Trung ương TP.HCM, BV Thống Nhất vừa được khen vì làm tốt công tác này, trong khi một số BV tỉnh, huyện lại mới bị xử phạt vì gây ô nhiễm. Vậy vấn đề nằm ở đâu và giải pháp nào giúp xử lý tình trạng tưởng như bất “logic” này…
Nơi biểu dương, chỗ xử phạt
UBND tỉnh Đắc Lắc cho biết, từ đầu tháng 10/2016 đến nay, đã ban hành các quyết định xử phạt hành chính đối với BVĐK tỉnh Đắc Lắc và BVĐK các huyện, thành phố gồm: Cư Kuin, Cư M’gar, Ea Hleo, Lắc, M’Đrắc, TP. Buôn Ma Thuột và BV Tâm thần. Đồng thời, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Đắc Lắc cũng đã ra quyết định xử phạt BV Mắt tỉnh và BV Mắt Tây Nguyên. Tổng mức phạt đối với 10 bệnh viện trên là gần 1,7 tỷ đồng. Trong đó, đơn vị bị xử phạt nặng nhất là BVĐK tỉnh với số tiền gần 349 triệu đồng.
Nguyên nhân là các bệnh viện trên xả nước thải vượt quy chuẩn kỹ thuật về chất thải nhiều lần, ngoài ra, các bệnh viện còn vi phạm không thực hiện giám sát, quan trắc môi trường; xả bụi thải, khí thải vượt quy chuẩn kỹ thuật về chất thải.
Bên cạnh các giải pháp chi phí, công nghệ, vẫn cần sự chủ động, linh hoạt của các BV mới đảm bảo hiệu quả, phù hợp điều kiện của từng cơ sở.
Một hình ảnh khác, trong tháng 10/2016, đoàn công tác của Bộ Y tế do Thứ trưởng - GS.TS. Nguyễn Thanh Long dẫn đầu đã đến thăm và chỉ đạo việc triển khai hoạt động xây dựng bệnh viện xanh - sạch - đẹp và quản lý chất thải y tế tại các BV Trung ương tại TP.HCM.
BV Chợ Rẫy nằm trên diện tích vừa phải, lúc nào cũng tấp nập bệnh nhân ngày đêm, sau 1 năm nỗ lực trong công tác quản lý chất thải y tế đã có những thay đổi tích cực. Với việc xanh hóa 680m2 sân vườn, bổ sung thêm nhiều cây xanh tại hành lang, buồng bệnh, trang bị đầy đủ các thùng, túi đựng chất thải y tế đúng quy định, dung dịch rửa tay diệt khuẩn, tủ chứa quần áo bệnh nhân đã đưa BV vào “top” những cơ sở y tế kiểm soát nhiễm khuẩn tốt nhất toàn quốc.
Gần đó là BV Răng hàm mặt Trung ương TP.HCM cũng được đánh giá rất cao về môi trường cũng như sự linh hoạt, tiết kiệm và hiệu quả khi quản lý chất thải y tế. Dựa vào kinh phí hoàn toàn tự chủ từ viện phí, BV đã thuê 1 doanh nghiệp có chuyên môn để xây dựng và vận hành hệ thống xử lý nước thải y tế. Đây thực sự là một cách quản lý chất thải bệnh viện theo mô hình đối tác công tư rất hiệu quả, được đoàn kiểm tra Bộ Y tế đánh giá rất cao, nên nhân rộng ra các bệnh viện khác học tập.
Có thể kể thêm là BV Thống Nhất, BV Đại học Y Dược TP.HCM - nơi mà hoạt động giữ gìn vệ sinh môi trường và quản lý chất thải y tế đều đã được các lãnh đạo bệnh viện dành ưu tiên cao, đã biến câu nói “xanh như công viên - sạch như bệnh viện” thành hiện thực.
Cần linh hoạt trong giải pháp
Thực ra, những khó khăn trong giải quyết môi trường và chất thải y tế luôn là nỗi lo thường trực bất kể bệnh viện to hay nhỏ, nằm ở thành phố lớn hay vùng sâu, vùng xa. Vấn đề nằm ở tầm nhìn và hướng xử lý chủ động hay thụ động của từng cơ sở.
Theo số liệu thống kê, chỉ tính riêng khối bệnh viện, mỗi ngày phát thải khoảng 450 tấn chất thải rắn, trong đó có khoảng 47 tấn chất thải rắn y tế nguy hại. Tổng lượng nước thải y tế từ các bệnh viện khoảng 125.000 m3/ngày đêm.
Để thu gom và xử lý số chất thải trên, chỉ tính riêng khối bệnh viện đã và đang phải chi ra hơn 500 tỷ đồng mỗi năm (theo số liệu báo cáo của các bệnh viện, để xử lý 1kg chất thải rắn nguy hại cần ít nhất là 15.000 đồng và để xử lý 1m3 nước thải y tế cần 6.500 đồng; chưa tính đến kinh phí đầu tư các thiết bị, dụng cụ và xây dựng các hệ thống xử lý chất thải rắn y tế nguy hại và hệ thống xử lý nước thải bệnh viện).
Trong khi đó, các bệnh viện công lập trong những năm gần đây đều phải tự chủ một phần (và tiến tới sẽ tự chủ hoàn toàn). Giải pháp nguồn kinh phí của các nước tiên tiến trên thế giới là đưa chi phí môi trường vào trong giá thành sản phẩm theo nguyên tắc “người gây ô nhiễm phải trả tiền” nhằm giúp tăng cường nguồn thu cho ngân sách nhà nước và sử dụng hai nguồn kinh phí chính để quản lý chất thải y tế là viện phí và thuế bảo vệ môi trường.
Nhằm giúp các bệnh viện khắc phục khó khăn trên, Chính phủ đã phê duyệt và giao Bộ Y tế triển khai dự án Hỗ trợ xử lý chất thải bệnh viện từ nguồn vốn vay Ngân hàng Thế giới, thời gian thực hiện trong 5 năm (từ 2012 - 2017). Bộ Y tế và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố đã triển khai nhiều công nghệ tiên tiến, giá thành thấp trong xử lý chất thải rắn y tế như công nghệ hấp ướt, vi sóng, đốt tập trung; xử lý nước thải bệnh viện bằng nhiều công nghệ mới, hiệu quả cao, giá thành thấp.
Bên cạnh đó, nhờ thực hiện chương trình xã hội hóa các dịch vụ công, một số thành phố (đi đầu là TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội) đã triển khai mô hình Đối tác công tư trong xử lý chất thải y tế, giúp Nhà nước không phải đầu tư xây dựng các công trình xử lý chất thải y tế giá trị hàng trăm tỷ đồng và lại chủ động trong xử lý vấn đề môi trường của mình.
Dẫu vậy, để đạt được mục tiêu xử lý toàn diện chất thải y tế trên toàn quốc, ngoài những nỗ lực đầu tư về chi phí, giải pháp công nghệ còn rất cần đến sự quyết tâm của các cơ sở y tế, ý thức nghiêm ngặt về môi trường nhằm đưa ra những hướng giải quyết mang tính căn cơ, triệt để, linh hoạt tùy thuộc vào thực tế đặc thù của từng cơ sở.