GS. Phạm Song: Trước nay tôi vẫn rất tâm đắc với chỉ 7 chữ của Bác Hồ trong việc rèn luyện, giữ gìn sức khỏe, đó là: “Khí huyết lưu thông, tinh thần đủ”. Vẻn vẹn vài chữ ấy thôi nhưng để hiểu được, để cảm được và thực hiện được thì lại không đơn giản chút nào. Đó là cả một triết lý sống. Đây là một câu nói mang hàm ý của triết lý Khổng Tử, biết đủ là đủ, biết tìm ra mục đích sống và vui với cuộc sống. Về tinh thần và hướng sống, câu nói trên cũng có ý nghĩa khuyên người ta biết kiềm chế bản thân mình. Cuộc sống cần phải ước mơ, phấn đấu, nhưng không có nghĩa là ước mơ một cách tham lam, mà biết xác định vị trí của mình, tức là định vị mình. Đủ nghĩa là có ham muốn, đặt cho mình mục tiêu nhất quán để phấn đấu nhưng phải tiết chế mình cho “đủ” trong phạm vi ấy.
 GS. Phạm Song. |
Biết chấp nhận và thích nghi với hoàn cảnh sống. Không có ai toàn thuận lợi hoặc toàn khó khăn cả, chỉ có người biết nâng cao năng lực bên trong mình hay không thôi. Nói đơn giản là tôi chỉ có một ham muốn làm một nhà khoa học, được đọc sách, nghiên cứu và viết sách. Bí quyết để có một tinh thần khỏe thật thú vị lại là lao động. Hãy tìm những gì mình say mê để ước mơ, phấn đấu, làm việc vì nó. Nếu có ai cho tôi thời gian thật thảnh thơi để suốt ngày đi ăn, nhậu, đi chơi thì chắc tôi... chết lâu rồi.
Về các biện pháp giữ gìn sức khỏe, có thể tôi là một nhà khoa học nên tôi đặt ra cho mình những khuôn thước khá đều đặn và chừng mực. Ví dụ như tôi tập thể dục đều đặn, sáng nửa giờ, tối nửa giờ thành thói quen.
Khi còn trẻ, còn khỏe thì phải nhận thức được rằng sức khỏe là quý giá nhất, đáng tiếc là người ta thường phung phí sức khỏe khi có nhiều, nhưng cũng thật đáng tiếc là sức khỏe không dễ tái tạo lại như thể người ta có thể kiếm tiền. Tôi rất thích phương châm: hãy lắng nghe cơ thể. Khi sức khỏe có vấn đề, cơ thể lập tức sẽ phát ra những tín hiệu, mà đơn giản nhất là đau hoặc mất ngủ… Nếu cơ thể không hề đau đớn ở chỗ nào, tinh thần sảng khoái, nghĩa là sức khỏe bình thường.
Về ăn uống, không phải ăn nhiều là tốt. Người Nhật có tuổi thọ loại cao nhất thế giới nhưng khẩu phần ăn trung bình chỉ 2.900 kcal/ngày. Bản thân tôi tự rèn luyện cho mình một cơ chế cũng khá khoa học. Ai cũng vậy, có ăn uống thì phải có cơ chế để nó tiết chế ra ngoài chứ. Ví dụ như hít thở sâu để làm trong sạch phổi, tập luyện để cơ thể vã mồ hôi. Và tôi cũng rất chú trọng đến giấc ngủ, bởi giấc ngủ cũng tương tự như người ta “xạc điện” cho cơ thể vậy, chẳng có ai mất ngủ mà lại khỏe mạnh.
Thưa giáo sư, với tư cách là một nhà khoa học, người làm y tế chuyên sâu và chỉ luôn tin tưởng những gì gọi là chứng cứ, kết quả cụ thể. Ông có thể cho biết về sự xuất hiện và những tính chất cơ bản của TPCN ?
GS. Phạm Song: Cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20, khi khoa học đã phát triển vượt bậc với nhiều thành tựu công nghệ cao, cái gì cũng… nhân tạo, thì trên thế giới lại bắt đầu xuất hiện một xu thế mới đó là quay trở về với thiên nhiên, tự nhiên. Có thể những thứ ấy trở nên ngày càng “quý hiếm” chăng(?). Tôi cho rằng đây là xu hướng tốt bởi không có gì thay thế nổi tự nhiên. Đây chính là thời điểm mà TPCN nở rộ. Bởi lẽ các sản phẩm TPCN có nguồn gốc chiết xuất từ thiên nhiên. Việc phân phối sản phẩm đơn giản (không phải bán theo đơn). Hơn nữa, TPCN lại có thể sử dụng dài ngày, mang tính dự phòng, rất ít hạn chế.
Thưa giáo sư, hiện rất nhiều loại TPCN đang có mặt tại Việt Nam, tuy không phải là mới mẻ nhưng cho đến nay, dường như người tiêu dùng trong nước vẫn hết sức mập mờ kiến thức về chúng. Và nhiều công ty do quảng cáo phóng đại khiến nhiều người lầm tưởng TPCN như một loại thuốc quý hiếm?
GS. Phạm Song: Thứ nhất phải phân biệt thuốc và TPCN, thuốc có quy trình ngặt nghèo, phải có thử nghiệm lâm sàng, thử trên súc vật, rồi thử qua những người tình nguyện. Thuốc phải khẳng định được các tai biến, tác dụng phụ. Đặc biệt là khi sử dụng thuốc có tác dụng ngay. Tuy nhiên thuốc lại không dùng sử dụng để dự phòng, uống phải có đơn, người bán phải có bằng cấp y tế. Còn TPCN thì quá trình kiểm nghiệm không quá chặt chẽ, nhưng vẫn phải rõ thành phần, nguồn gốc và chỉ cần chứng minh… không có hại là đủ. TPCN có ưu điểm là có tác dụng phòng chống, như cơ chế của vaccin vậy.
 Một dây chuyền sản xuất thực phẩm chức năng. |
Vậy đối với ông, tiêu chí của một loại TPCN tốt là gì?
GS. Phạm Song: Theo quan điểm của tôi thì TPCN đắt tiền, nên ít nhất là phải công bố đầy đủ các hoạt chất. Anh kinh doanh, anh có thể bí mật về công nghệ, nhưng không thể giấu giếm cả những cấu thành của sản phẩm. Vấn đề nổi cộm hiện nay là nhiều sản phẩm TPCN ở Việt Nam hiện nay không công bố được đầy đủ những hoạt chất bên trong. Có không ít công ty kinh doanh TPCN mời tôi làm tư vấn nhưng tôi không dám nhận lời vì với bản tính làm khoa học, tôi luôn đòi hỏi sự rõ ràng, minh bạch, đầy đủ.
Tiêu chí thứ hai là TPCN phải không có hại, không gây tác dụng phụ bởi đó cũng là một trong những đặc tính quan trọng để xét TPCN.
Thứ ba là phải xác định được bản chất sản phẩm. Bản thân tôi đang làm Chủ tịch Hội đồng tư vấn y khoa Công ty Agel Việt Nam, tôi luôn yêu cầu phải công khai đầy đủ các thành phần và không bao giờ thừa nhận những tác dụng gì của sản phẩm nếu không thử nghiệm trên chính bản thân mình hoặc tận mắt chứng kiến, kiểm chứng sau một quá trình đủ dài tới nhiều tháng, thậm chí nhiều năm.
Nhiều người nói, nếu TPCN là chiết xuất từ tự nhiên, vậy thì sao không ăn hoa quả hoặc ăn chính những thứ có chứa các hoạt chất tương tự trong TPCN cũng được?
GS. Phạm Song: Tất nhiên là ăn rau củ quả cũng là một cách bổ sung các nguyên tố, các chất cho cơ thể, tuy nhiên TPCN có những điểm khác. Một sản phẩm TPCN nghiêm chỉnh, chất lượng là hết sức khoa học. Ví dụ như một sản phẩm bao gồm chiết xuất từ 12 vitamin khác nhau, không lẽ ta phải ăn đủ cả 12 thứ rau củ quả để có đủ số vitamin cần thiết. Hơn nữa, TPCN chỉ chiết xuất để lấy ra những chất cần bổ sung, tức là đã lược bỏ đi rất nhiều loại không cần thiết khác. Và nếu sử dụng TPCN có công nghệ thẩm thấu cao thì tốc độ và tác dụng của chúng cũng khá nhanh và rõ rệt. Tôi đang có hướng xây dựng một trung tâm dự phòng chống các bệnh hiểm nghèo, bắt đầu từ đái tháo đường. Trước đây chỉ có 3 hướng giải quyết trụ cột là: tiết chế chế độ ăn, tập thể dục và dùng thuốc. Nay tôi thấy cần bổ sung thêm một hướng nữa là sử dụng TPCN bởi những cơ chế hỗ trợ điều trị hiệu quả khác khá phù hợp cho những người bệnh.
Vậy ông có sử dụng TPCN không và ông chọn theo tiêu chí nào?
GS. Phạm Song: Tôi có sử dụng bởi tôi hiểu cơ chế tác dụng của TPCN là có lợi cho sức khỏe của mình. Tuy nhiên, tôi chỉ dùng sản phẩm một khi tôi biết rõ các thành phần bên trong, bởi tôi có kiến thức về khoa học, tôi hiểu cơ thể mình cần gì, hơn nữa một sản phẩm rõ ràng cũng đáng tin cậy hơn. Thêm vào đó, tôi cũng luôn dõi theo các phản ứng của cơ thể mình khi sử dụng để kiểm chứng chất lượng, hiệu quả của TPCN này. Ví dụ như tôi dùng sản phẩm của Agel, không phải vì tôi làm trong hội đồng y khoa của công ty, mà vì tôi biết rõ các thành phần bên trong mỗi gói sản phẩm mình đang dùng, bởi lẽ tôi tự tìm hiểu và thử dùng sản phẩm từ giới thiệu trên trang web nước ngoài từ trước nữa.
Giữa một rừng các loại TPCN ai cũng nói tốt nói hay, để sử dụng TPCN có hiệu quả, tránh lãng phí, dùng theo phong trào, GS có lời khuyên gì cho mọi người?
GS. Phạm Song: Điều đầu tiên là người tiêu dùng thông minh cần xác định được sản phẩm đáng tin cậy, minh bạch. Đòi hỏi nhà sản xuất công bố các hoạt chất chứa bên trong sản phẩm là gì. Chúng được chế biến như thế nào, được bảo quản ra sao, thời hạn bao lâu…
Tiếp đến, muốn sử dụng TPCN có hiệu quả nên có tư vấn của nhà chuyên môn, người sử dụng cần tập thói quen được giải thích một cách khoa học. Ví dụ như bệnh đau khớp, có hàng chục nguyên nhân gây ra bệnh. Người ta phải xác định chính xác gốc bệnh thì mới có thể tìm những TPCN đúng yêu cầu để bổ sung. Rồi tiếp theo là dùng TPCN theo giai đoạn, có loại dùng để hỗ trợ điều trị, có loại dùng cho phục hồi sau điều trị.
Việc xác định đúng gốc rễ vấn đề là rất quan trọng. Hiện nay có nhiều nhà sản xuất TPCN luôn mắc “bệnh” phóng đại về hiệu quả của sản phẩm mà không có giải thích khoa học, lâu dần người dân sử dụng không hiệu quả thì mất lòng tin. Cũng là một anh béo phì dùng TPCN thì giảm cân, nhưng chị kia vẫn… y nguyên. Là bởi chị kia béo phì do gen di truyền thì TPCN nào giải quyết được vấn đề.
Xin cảm ơn ông!