DÒNG SỰ KIỆN

Đường dây nóng:

1900 90 95 duongdaynongyte@gmail.com
0942592738 bandientuskds@gmail.com
Cần biết: Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị ngộ độc botulinum
Thái Bình - 16:10 08/09/2020 GMT+7
Suckhoedoisong.vn - PGS.TS Nguyễn Trường Sơn- Thứ trưởng Bộ Y tế đã ký ban hành Quyết định số 3875/QĐ-KCB quyết định về việc ban hành hướng dẫn tạm thời chẩn đoán, điều trị ngộ độc botulinum.

Theo đó, hướng dẫn của Bộ Y tế nêu rõ, ngộ độc thực phẩm do độ tố botulinum thường do ăn uống các thực phẩm có sẵn độc tố botulinum do các chủng vi khuẩn Clostridium sinh ra.

Bệnh cảnh chính là liệt ngoại biên đối xứng hai bên kiểu lan xuống, liệt toàn bộ các cơ với các mức độ khác nhau, người bệnh vẫn tỉnh táo, không có rối loạn cảm giác. Ngộ độc nặng dẫn tới liệt cơ hô hấp, suy hô hấp có thể tử vong. Liệt nặng nề kéo dài dẫn tới nhiều biến chứng.

Ngộ độc xảy ra không thường xuyên, có thể thành vụ với nhiều người bị ngộ độc. Có các trường hợp ngộ độc riêng lẻ, không rõ yếu tố dịch tễ, diễn biến nhanh, không thể khai thác bệnh cảnh đặc trưng, dẫn tới dễ bỏ sót hoặc nhầm với nhiều bệnh khác.

Các nhân viên y tế cần nâng cảnh giác khai thác bệnh sử, đưa vào chẩn đoán phân biệt đặc biệt với các tình trạng liệt ngoại biên, qua đó giúp chẩn đoán và điều trị sớm, dùng thuốc giải độc sớm nhất giúp cải thiện tình trạng ngộ độc.

Hướng dẫn chẩn đoán điều trị này không bao gồm các trường hợp nhiễm độc độc tố botulinum do nhiễm khuẩn vết thương, nhiễm khuẩn các chủng vi khuẩn Clostridium sinh độc tố botulinum ở trẻ nhũ nhi hoặc ở người lớn, nhiễm độc tố botulinum qua đường hô hấp.

Điều trị cho bệnh nhân bị ngộ độc botulinum sau khi ăn pate Minh Chay tại Trung tâm chống độc-Bệnh viện Bạch Mai

Về nguyên nhân gây ngộ độc:

Hướng dẫn cho biết có nhiều có nhiều yếu tố như:

Vi khuẩn sinh độc tố

- Các vi khuẩn Clostridium sinh độc tố botulinum thuộc về 4 chủng:

+ (1) Clostridium botulinum sinh các các độc tố botulinum type A, B, C, D, E, F, G.

+ (2) C. baratii sinh độc tố botulinum type F.

+ (3) C. butyricum sinh độc tố botulinum type E.

+ (4) C. argentinense sinh độc tố type G.

- Đây là các trực khuẩn Gram dương kỵ khí tuyệt đối, sinh nha bào. Nha bào tồn tại nhiều trong đất, không khí, nước biển, ruột hải sản, chịu được điều kiện đun sôi 100°C ở điều kiện áp suất 1 atm trong vài giờ.

Độc tố

- Chỉ các ngoại độc tố botulinum type A, B, E, F gây ngộ độc trên người. Độc tố botulinum có bản chất là protein, trọng lượng phân tử khoảng 150 nghìn Dalton, dễ bị phá hủy bởi nhiệt độ sôi (ăn thức ăn mới nấu chín không bị ngộ độc).

- Bệnh nhân có thể ngộ độc do một hoặc nhiều loại độc tố cùng lúc.

Loại thực phẩm gây ngộ độc

- Cổ điển là thịt hộp (do đó vi khuẩn gây bệnh được gọi là vi khuẩn độc thịt). Tuy nhiên các vụ ngộ độc trên thế giới cho thấy tất cả các loại thực phẩm từ rau, củ, quả, thịt, hải sản,….được sản xuất không đảm bảo và đóng gói kín (ví dụ đồ hộp, can, lon, chai, lọ, bao, túi, gói) cùng với môi trường bảo quản bên trong không đảm bảo dẫn tới bào tử phát triển thành vi khuẩn và sinh ngoại độc tố gây ngộ độc.

- Phổ biến là thực phẩm chế biến, đóng gói thủ công, sản xuất nhỏ lẻ, hộ gia đình hoặc điều kiện sản xuất không đảm bảo. Có thể gặp các trường hợp ngộ độc với sản phẩm sản xuất công nghiệp và ăn tại các nhà hàng.

- Xu hướng ngộ độc tăng lên trên thế giới do: trào lưu sử dụng túi hút khí chứa đựng thực phẩm, bảo quản thực phẩm không đảm bảo, sử dụng tủ lạnh không đúng, đun lại không đủ chín trước ăn.

- Trường hợp đặc biệt: độc tố botulinum có thể bị đưa vào thực phẩm với mục đích khủng bố.

Độc động học và độc lực học

- Độc tố không bị phá hủy bởi a xít dịch vị và các men tiêu hóa, được hấp thu chủ yếu ở tá tràng và hỗng tràng vào máu tới cơ quan đích là các synape cholinergic thuộc hệ vận động ở thần kinh ngoại biên, các đầu mút dây thần kinh phó giao cảm và các hạch tự đông, vào bên trong tế bào thần kinh. Chưa có thông tin cụ thể về hấp thu, chuyển hóa và thải trừ của độc tố.

- Cơ chế tác dụng: botulinum gắn không hồi phục tại cúc tận cùng ở tiền synape, cắt đứt các protein cấu trúc quan trọng trên màng cúc tận cùng và màng các túi chứa acetylcholine, ngăn cản quá trình giải phóng acetylcholine vào khe synape, ngăn cản dẫn truyền thần kinh ở các dây thần kinh vận động, phó giao cảm và các hạch tự động. Các synape bị tổn thương, để hồi phục có thể cần phải mọc lại các sợi trục và hình thành các synape mới. Hệ thần kinh trung ương và cảm giác không bị ảnh hưởng.

- Liều độc: liều 0,09 mcg tiêm tĩnh mạch có thể gây tử vong một người nặng 70kg.

Chẩn đoán xác định dựa vào:

- Bệnh cảnh lâm sàng điển hình, đã loại trừ các bệnh lý khác (xem phần chẩn đoán phân biệt), hoặc:

- Bệnh cảnh lâm sàng kết hợp xét nghiệm thấy độc tố botulinum hoặc vi khuẩn C. botulinum, C. baratii, C. butyricum, hoặc C. argentinense trong mẫu bệnh phẩm (thực phẩm nghi ngờ, chất nôn, dịch dạ dày, dịch ruột, phân, máu), hoặc:

- Bệnh cảnh lâm sàng điển hình và có liên quan về mặt dịch tễ với ca bệnh đã được chẩn đoán xét nghiệm ngộ độc thực phẩm do độc tố botulinum.

Hướng dẫn của Bộ Y tế cũng đưa ra bảng chẩn đoán phân biệt ngộ độc thực phâm do độc tố botulinum với các bệnh khác.

STT

Loại ngộ độc/nhiễm độc

Đặc điểm phân biệt

1

Ngộ độc tetrodotoxin (cá nóc, bạch tuộc vòng xanh, một số loài ốc biển, so biển)

-         Loại thức ăn đặc trưng đã biết có độc tố.

-         Khởi đầu thường nhanh, trong vòng vài giờ sau ăn, có thể hàng chục phút sau ăn.

-         Ngộ độc xảy ra cả với thức ăn mới nấu chín

-         Thường có rối loạn cảm giác: tê bì

-         Liệt kiểu lan lên (bắt đầu từ chân)

-         Có thể có co giật, loạn nhịp tim

-         Liệt cải thiện nhanh, hết liệt trong vòng vài ngày.

2

Rắn cạp nia cắn

-         Ít liên quan tới ăn, uống

-         Hoàn cảnh bị rắn cắn: đi lại ở vị trí gần nước ngọt (ví dụ ruộng, ao, hồ, kênh, mương, trong hoặc sau cơn mưa), ngủ trên nền đất.

-         Thường tăng cảm giác đau trên da (va chạm nhẹ gây đau), có thể tê bì vùng bị cắn.

-         Thường có hạ natri máu, tăng natri niệu.

-         Mạch xu hướng nhanh, huyết áp xu hướng tăng.

-         Dùng huyết thanh kháng nọc rắn cạp nia bệnh nhân hết liệt nhanh.

-         Liệt ban đầu có thể hoàn toàn nhưng tự cải thiện dần, vận động tốt sau 2 tuần đến 1 tháng.

3

Bạch hầu

-         Viêm họng xuất tiết, liệt các dây thần kinh sọ, các biểu hiện tim, tụt huyết áp

 

Các bệnh khác

4

Hội chứng nhược cơ Lambert-Eaton

-         Bệnh nhân có ung thư phổi, thường thể tế bào nhỏ

-         Liệt chi nhiều hơn so với liệt vận nhãn

-         Cơ lực tăng lên khi gắng sức liên tục

-         Phân biệt trên điện cơ

5

Hội chứng Guillain- Barre/Bệnh lý đa dây thần kinh mất myelin do viêm cấp tính

-         Mất phản xạ gân xương, có tê bì, mất điều hòa.

-         Dịch não tủy có phân ly đạm tế bào

-         Điện cơ giảm tốc độ dẫn truyền dây thần kinh

6

Nhược cơ

-         Mệt tăng lên khi gắng sức

-         Tình trạng yếu cơ dao động

-         Test edrophonium có đáp ứng rõ

-         Điện cơ kích thích nhanh lặp lại thấy giảm dần biên độ điện thế hoạt động

7

Đợt cấp porphyria

-         Liệt cơ nhưng thường có rối loạn cảm giác (tê bì, cảm giác đau ở chi)

-         Có thể có triệu chứng thần kinh trung ương: kích thích, lo lắng, ảo giác, co giật, rối loạn ý thức.

-         Thường mạch nhanh, huyết áp tăng

-         Định lượng delta-aminolevulinic acid, đặc biệt porphobilinogen tăng (porphobilinogen nước tiểu trên 20 mg/ngày).

8

Tai biến mạch não

-         Bệnh xuất hiện đột ngột

-         Thường liệt một bên

-         Chụp cắt lớp hoặc cộng hưởng từ não: có xuất huyết hoặc nhồi máu

9

Viêm não

-         Sốt, rối loạn ý thức, co giật

-         Dịch não tủy: tăng protein

-         Chụp cộng hưởng từ sọ não có tổn thương

 

Theo hướng dẫn này, ngộ độc thực phẩm do độc tố botulinum là ngộ độc nặng, tỷ lệ tử vong cao, thời gian liệt kéo dài. Thời gian thở máy cần trung bình khoảng 2 tháng sau đó mới có thể cai thở máy, tuy nhiên bệnh nhân cần nhiều tháng để hồi phục.

Các biến chứng chính:  Nhiễm trùng bệnh viện, đặc biệt viêm phổi và các biến chứng của thở máy; Các biến chứng do bất động, nằm kéo dài, loét; Liệt ruột, táo bón, trào ngược, sặc phổi.

Phòng bệnh:

- Với các cơ quan chức năng: tăng cường công tác kiểm soát vệ sinh an toàn thực phẩm.

- Với người dân:

+ Chọn các sản phẩm có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, có tiêu chuẩn chất lượng và an toàn được công nhận.

+ Thận trọng với các thực phẩm đóng kín như trên nhưng có mùi hoặc màu sắc thay đổi, hoặc có vị thay đổi khác thường (ví dụ sữa chua nhưng không còn vị chua bình thường).

+ Không nên tự đóng gói kín các thực phẩm và để kéo dài trong điều kiện không phải đông đá (chỉ có nhiệt độ đông đá mới làm vi khuẩn ngừng phát triển và không sinh độc tố).

+ Ưu tiên ăn các thực phẩm mới chế biến, mới nấu chín. Lưu ý nấu chín sẽ phá hủy độc tố botulinum (nếu không may có trong thực phẩm).

+ Với các thực phẩm lên men, đóng gói hoặc che đậy kín theo cách truyền thống (như dưa muối, măng, cà muối,…): bạn cần đảm bảo phải chua, mặn. Khi thực phẩm hết chua thì không nên ăn.
Mời bạn đọc xem chi tiết Quyết định về việc Ban hành hướng dẫn tạm thời chẩn đoán, điều trị ngộ độc botulinum dưới đây:

Thái Bình

File đính kèm
Tin liên quan
Vụ ngộ độc pate Minh Chay: Cục An toàn thực phẩm đề nghị cơ quan cảnh sát điều tra xử lý
SKĐS - Ngày 1/9, Cục An toàn thực phẩm - Bộ Y tế gửi công văn số 2013/ATTP-NĐTT tới Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hà Nội đề nghị điều tra, xử lý vụ việc Pate Minh Chay của Công ty TNHH Hai Thành viên Lối Sống Mới
Bộ Y tế cấp phép nhập khẩu thuốc giải độc ngộ độc thực phẩm hiếm gặp
SKĐS - Được sự đồng ý của Lãnh đạo Bộ Y tế, Cục Quản lý Dược đã cấp phép nhập khẩu thuốc botulism antitoxin để điều trị cho bệnh nhân bị ngộ độc thực phẩm hiếm gặp tại Bệnh viện Bạch Mai.
Độc tố botulinum gây hại cho cơ thể thế nào, cách phát hiện người ngộ độc
SKĐS - TS.BS Nguyễn Trung Nguyên - Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, sau khi ăn, độc tố botulinum được hấp thu vào cơ thể, gắn chặt vào vào các dây thần kinh, gây liệt toàn bộ các cơ...
Liên quan đến vụ ngộ độc pate Minh Chay: Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm nói gì?
SKĐS - Liên quan đến vụ ngộ độc pate Minh Chay, có thể khẳng định từ khi tiếp nhận thông tin vụ việc, với quan điểm sức khỏe của người dân là tối thượng, Cục An toàn thực phẩm- Bộ Y tế đã hành động với tinh thần trách nhiệm cao, quyết liệt, kịp thời theo đúng quy định của pháp luật để xử lý vụ việc.
Tin chân bài
Bình luận
TIN CÙNG CHUYÊN MỤC
Xem thêm