Cấm toàn diện các sản phẩm ‘thuốc lá mới khác’ để ngăn ‘đại dịch nicotine’ trong thế hệ trẻ

Thời sự
SKĐS - Theo báo cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), ngành thuốc lá và nicotine liên tục phát triển sản phẩm và chiến lược tiếp thị để thu hút người dùng mới, đồng thời né tránh quy định, tạo ra thách thức cho cơ quan quản lý quốc gia.

Việt Nam đã có hành động quan trọng khi Nghị quyết số 173/2024/QH15 cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy thị trường thuốc lá đang liên tục xuất hiện các sản phẩm thuốc lá và nicotine mới với công nghệ, kiểu dáng và tên gọi khác nhau.

Một ví dụ là túi ngậm nicotine, sản phẩm mới đang được tiếp thị mạnh mẽ tới thanh thiếu niên ở nhiều quốc gia. Sản phẩm cung cấp lượng nicotine đủ để gây nghiện. Túi nicotine khoảng 4 mg đưa vào cơ thể lượng nicotine tương đương hút thuốc lá thông thường, và một số sản phẩm chứa tới 50 -150 mg mỗi túi dẫn đến nghiện nhanh hơn và nặng hơn.

Cấm toàn diện các sản phẩm ‘thuốc lá mới khác’ để ngăn ‘đại dịch nicotine’ trong thế hệ trẻ - Ảnh 1.

Thế hệ trẻ Việt Nam tham dự lễ mít tinh "Thanh niên Việt Nam nói không với thuốc lá". Ảnh: Xuân Tùng

Bên cạnh đó, ngành công nghiệp còn sử dụng các chất tương tự nicotine để điều chỉnh thành phần các sản phẩm nhằm ứng phó với các biện pháp quản lý. Theo tài liệu kỹ thuật mới nhất của WHO, các chất tương tự nicotine như nornicotine, anabasine và 6-methylnicotine ngày càng được sử dụng nhiều trong thuốc lá điện tử và túi ngậm nicotine. Mặc dù không phải nicotine, các chất này có đặc tính và khả năng gây nghiện tương tự nicotine.

Do đó, việc mở rộng phạm vi quy định cấm với các sản phẩm "thuốc lá mới khác" là cần thiết để chủ động kiểm soát các sản phẩm mới phát sinh, bảo đảm không tạo khoảng trống pháp lý hoặc bị lợi dụng để lách luật khi sản phẩm có sự thay đổi về công nghệ, kiểu dáng hay tên gọi, góp phần ngăn ngừa "đại dịch nicotine" trong thế hệ trẻ.

Ngăn chặn việc lách luật khi sản phẩm đổi công nghệ, kiểu dáng hay tên gọi

Định nghĩa mở, dựa trên bản chất sản phẩm, là cách duy nhất để chặn việc lách luật khi sản phẩm đổi công nghệ, kiểu dáng hay tên gọi.

Ngành công nghiệp có nhiều cách để né một danh mục đóng: đổi hình thức sử dụng, đổi tên, hoặc ghi nhãn "không chứa nicotine" trong khi thực tế vẫn có. Theo WHO, nhiều sản phẩm gắn nhãn không chứa nicotine vẫn chứa nicotine khi được kiểm nghiệm.

WHO cũng cảnh báo về các chất tương tự nicotine như nornicotine, anabasine, 6-methylnicotine, vốn nằm ngoài định nghĩa chỉ dựa trên "nicotine" và nhấn mạnh việc sử dụng các chất tương tự nicotine là một phần trong nỗ lực rộng hơn của ngành công nghiệp nhằm điều chỉnh sản phẩm để ứng phó với các biện pháp quản lý.

Dự thảo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (sửa đổi) đã đề xuất bổ sung Shisha và 'túi ngậm nicotine" vào danh mục cấm cùng với thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Tuy nhiên vẫn còn khoảng trống với các sản phẩm sử dụng các chất tương tự nicotine và thuốc lá điện tử sử dụng dung dịch không chứa nicotine.

Bên cạnh đó, việc quy định cấm chỉ dựa trên danh mục các sản phẩm cụ thể đã được nhận diện và xuất hiện trên thị trường, thì mỗi khi có sản phẩm mới với công nghệ, hình thức hoặc tên gọi khác, cơ quan quản lý lại phải sửa đổi, bổ sung quy định để theo kịp. Cách tiếp cận này khiến pháp luật luôn đi sau thị trường và khó theo kịp tốc độ đổi mới của ngành công nghiệp.

Cấm toàn diện các sản phẩm ‘thuốc lá mới khác’ để ngăn ‘đại dịch nicotine’ trong thế hệ trẻ - Ảnh 2.

Thế hệ trẻ nói không với thuốc lá "Chọn Sức khỏe - Chọn tương lai". Ảnh: Xuân Tùng

Kinh nghiệm quốc tế: Cấm theo bản chất và cách sử dụng sản phẩm, không chỉ theo tên gọi

Kinh nghiệm của Singapore, sử dụng định nghĩa rộng, dựa trên đặc điểm, hình thức và công dụng của sản phẩm để xác định phạm vi cấm, thay vì chỉ liệt kê tên từng loại sản phẩm.

Theo Luật Kiểm soát Thuốc lá và Thiết bị Hút thuốc, Singapore cấm các sản phẩm mô phỏng thuốc lá, bao gồm bất kỳ vật phẩm, thiết bị hoặc sản phẩm thực phẩm nào có hình thức giống sản phẩm thuốc lá, có thể dùng để hút, mô phỏng hành động hút thuốc hoặc có bao bì giống bao bì sản phẩm thuốc lá; đồng thời, quy định cấm cũng áp dụng đối với các bộ phận của những sản phẩm này. Cách tiếp cận này giúp mở rộng phạm vi kiểm soát, hạn chế khả năng né tránh quy định thông qua thay đổi hình thức hoặc thiết kế sản phẩm.

Bên cạnh đó, Singapore cũng cấm các sản phẩm thuốc lá dạng mới mà được sử dụng theo cách không phải hút. Theo Quy định về Kiểm soát Thuốc lá và Thiết bị hóa hơi (Các sản phẩm thuốc lá thuộc Điều 15) ban hành năm 2026, danh mục cấm bao gồm:

(i) các sản phẩm thuốc lá hoặc nicotine dạng tan trong miệng; sử dụng qua da, cấy ghép hoặc tiêm; hít qua mũi hoặc đặt trong miệng như snus, gutkha và túi nicotine;

(ii) shisha (kể cả các sản phẩm có hương trái cây, glycerol hoặc mật mía), sản phẩm thuốc lá làm nóng không đốt; và mọi dung dịch chứa thuốc lá, nicotine hoặc chất tương tự nicotine dùng cho thiết bị hóa hơi.

Điểm đáng lưu ý là quy định bao quát nhiều đường sử dụng khác nhau không chỉ giới hạn ở hình thức hút, đồng thời, bao gồm cả "chất tương tự nicotine", và dùng các cụm "được dùng hoặc được ghi nhãn, mô tả là phù hợp để dùng" nên hạn chế khả năng né tránh lệnh cấm thông qua việc thay đổi cách ghi nhãn hoặc mô tả sản phẩm.

Khuyến nghị: Quy định cấm toàn diện nhóm "thuốc lá mới khác" trong Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá sửa đổi, với định nghĩa mở, phạm vi cấm cần bao trùm tất cả các thiết bị và chất chứa nicotine, chất tương tự nicotine không dùng cho mục đích y tế, đồng thời mở rộng định nghĩa nguyên liệu để bao gồm các chất không chứa nicotine dùng cho sản phẩm thuốc lá.

Phát biểu tại Lễ mít tinh Thanh niên Việt Nam hưởng ứng xây dựng môi trường không khói thuốc lá năm 2026 với chủ đề "Thanh niên Việt Nam nói không với thuốc lá - Chọn sức khỏe, chọn tương lai" tháng 10/2026, ông Nguyễn Minh Triết, Ủy viên dự khuyết BCH Trung ương Đảng, Bí thư Thường trực BCH Trung ương Đoàn, Chủ tịch Trung ương Hội Sinh viên Việt Nam khẳng định: "Thuốc lá, đặc biệt là thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới, tiếp tục là mối đe dọa sức khỏe cộng đồng, nhất là thanh thiếu niên.

Những hình thức quảng bá tinh vi, tâm lý tò mò và tác động từ bạn bè có thể khiến người trẻ tiếp cận các sản phẩm gây nghiện khi chưa nhận thức đầy đủ về hậu quả. Không chỉ gây hại cho người sử dụng, khói thuốc còn ảnh hưởng đến những người xung quanh và chất lượng môi trường sống".

Vì vậy, phòng, chống tác hại của thuốc lá không thể chỉ dừng ở tuyên truyền, nâng cao nhận thức, mà quan trọng hơn là hình thành hành vi tự giác, duy trì nếp sống không khói thuốc trong trường học, cơ quan, gia đình và cộng đồng. Một môi trường không khói thuốc không chỉ có những biển cấm hút thuốc, mà còn cần ý thức và trách nhiệm của mỗi người trong việc bảo vệ sức khỏe chung.

Bí thư Trung ương Đoàn cũng yêu cầu các cấp bộ Đoàn cần chủ động phối hợp, đổi mới phương thức tuyên truyền và phát huy vai trò của thanh niên. Tăng cường phối hợp với ngành y tế, nhà trường và các cơ quan liên quan; phát huy lợi thế của nền tảng số, sức sáng tạo của thanh niên để thúc đẩy thay đổi hành vi. Phát hiện, nhân rộng sáng kiến hiệu quả và tập hợp những đề xuất từ thanh niên nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách, pháp luật.

Cấm toàn diện các sản phẩm ‘thuốc lá mới khác’ để ngăn ‘đại dịch nicotine’ trong thế hệ trẻ - Ảnh 3.Xây dựng thế hệ thanh niên Việt Nam khỏe mạnh, năng động, không thuốc lá

SKĐS - Thanh niên Việt Nam không chỉ là thế hệ cần được bảo vệ trước tác hại của thuốc lá và nicotine, mà còn là động lực thúc đẩy việc xây dựng một tương lai không thuốc lá.

Cấm toàn diện các sản phẩm ‘thuốc lá mới khác’ để ngăn ‘đại dịch nicotine’ trong thế hệ trẻ - Ảnh 3.Cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán: Bịt kẽ hở quảng cáo trá hình

SKĐS - Trưng bày thuốc lá tại điểm bán có thể trở thành quảng cáo trá hình, kích thích tiêu dùng, tăng nguy cơ hút thuốc ở giới trẻ.

Quản lý dự án Tổ chức HealthBridge Canada tại Việt Nam
Ý kiến của bạn
Tags: