 Nữ sĩ Herta Mueller. |
Nữ sĩ sinh ra ở đất nước Rumania nhiều huyền thoại, bà được vinh danh do đã viết được những cuốn sách vô cùng có giá trị về cuộc đời dưới ách thống trị hà khắc của nhà độc tài Ceausescu.
Mueller sinh ngày 17/08/1953 tại Banat, một ngôi làng nhiều sắc tộc, vùng Nitzkydorf, Rumania. Song thân của bà là những thành viên của cộng đồng nói tiếng Đức, tại quốc gia Slavơ bên bờ Hắc Hải xinh đẹp này.
Trong Chiến tranh Thế giới thứ II, cha bà bị buộc phải phục vụ trong hàng ngũ quân đội phát xít Đức, do đó gia đình bà bị coi là thù địch với chế độ mới sau chiến tranh. Mẹ bà từng phải đi lao động cải tạo tại Liên Xô trong vòng 5 năm.
Bà học văn chương Rumania và Đức tại đại học Tổng hợp. Sau khi tốt nghiệp đại học, bà hành nghề phiên dịch và thường xuyên rơi vào cảnh thất nghiệp. Cùng quẫn, bà đành kiếm sống bằng công việc trong các nhà trẻ và dạy thêm tiếng Đức.
Mueller tạo dựng nghiệp văn bằng tác phẩm đầu tay là tập truyện ngắn Vùng đất thấp ra đời năm 1982. Ở Rumania, tác phẩm bị kiểm duyệt, nhưng các bạn của bà đã giúp nữ sĩ chuyển qua Tây Đức xuất bản 2 năm sau đó. Cũng chính năm 1982, nữ sĩ xuất bản thành công tiểu thuyết đầu tiên Điệu tăng gô ngột ngạt bằng tiếng Rumania. Những dòng văn can đảm của bà tập trung phản ánh đời sống gian khó dưới ách độc tài Ceausescu, và thực tiễn cay nghiệt mà những người Rumania nói tiếng Đức phải chịu đựng. Tham nhũng, thù địch, và những cuộc đàn áp, bắt bớ là những chủ đề thường xuyên xuất hiện trong các tác phẩm của bà.
Năm 1987, bà di cư sang Đức và từ đó, bà như con cá kình được thỏa thích vẫy vùng trong biển cả văn chương thế giới rộng lớn. Bà cùng chồng, nhà văn Richard Wagner, định cư tại Berlin.
Năm 1996, tiểu thuyết Đất nước của những chùm nho xanh đã đoạt giải thưởng văn học danh giá mang tên Kleist của nước Đức thống nhất. Sau đó là giải IMPAC uy tín của Ai Len (Giải thuần túy văn chương có giá trị tiền mặt lớn nhất thế giới: 100.000 bảng Anh). Cuốn sách viết về một nhóm bạn bè bị công an mật Rumania theo dõi. Nữ văn sĩ viết tác phẩm này sau cái chết của hai người bạn của bà, những cái chết oan ức mà ai cũng hiểu đó là sự ra tay của mạng lưới mật thám dưới thời Ceausescu. Nữ sĩ tâm sự, bà cảm thấy có nghĩa vụ phải cầm bút để ghi nhớ những con người tình nghĩa và dũng cảm.
Tổng cộng, Mueller đã viết đến 19 cuốn sách, chủ yếu bằng tiếng Đức, nhưng một số lại rất nổi tiếng khi được dịch ra tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Tây Ban Nha...
Tác phẩm gần đây nhất của bà là cuốn Atemschaukel, kể về cuộc sống cơ cực của những người Rumania gốc Đức trong trại cải tạo lao động thời chiến tranh lạnh. Ký ức do nhà thơ Oskar Pastiora, một người cũng giống như bà, thuộc dân tộc thiểu số Đức ở Rumania, kể lại. Thoạt đầu họ có ý định viết chung, nhưng không may, Pastiora qua đời vào năm 2006. Tác phẩm được các thành viên Ủy ban Nobel, Viện Hàn lâm Thụy Điển đánh giá rất cao. Được biết, nó cũng đang được Ban giám khảo giải Booker Đức xem xét trao giải trong thời gian tới.
Có khoảng 200 đề cử trong năm nay. Tất cả được lập thành một danh sách bí mật. Người thắng phải nhận được hơn một nửa số phiếu bầu của 18 thành viên Viện Hàn lâm Thụy Điển. Mueller đã trở thành người đem lại cho nước Đức giải Nobel Văn học thứ 9 (xếp thứ 4 thế giới sau Pháp 14, Mỹ 11, Anh 10 lần đăng quang).
Đương kim Thủ tướng Đức, bà Angela Merkel đã phát biểu trước công luận rằng: Giải thưởng Nobel Văn học năm nay dành cho nữ nhà văn Đức Herta Mueller rất có ý nghĩa, khi nó được trao đúng vào dịp 20 năm bức tường Berlin sụp đổ.
Lã Thanh Tùng