Các dữ liệu thống kê từ các tổ chức y tế quốc tế cho thấy có khoảng 30% đến 70% bệnh nhân tiểu đường sẽ phát triển một hoặc nhiều biến chứng về da trong suốt quá trình tiến triển của bệnh, trong đó có ngứa da. Tại Việt Nam, có khoảng 20% đến 79% bệnh nhân tiểu đường gặp phải tình trạng ngứa da tùy thuộc vào mức độ kiểm soát đường huyết và các biến chứng đi kèm. Hiện tại, cả nước ta có trên 7 triệu người đang chung sống với căn bệnh tiểu đường.
Nguyên nhân bị ngứa của bệnh tiểu đường
Ngứa ở bệnh nhân tiểu đường là do sự kết hợp của nhiều yếu tố cơ học, thần kinh và miễn dịch bởi tình trạng đường huyết tăng cao kéo dài. Theo dữ liệu y học thế giới chỉ ra các yếu tố chính khiến bệnh nhân tiểu đường dễ bị ngứa do chỉ số HbA1c (Chỉ số HbA1c - viết tắt của Hemoglobin A1c) là chỉ số phản ánh mức đường huyết trung bình trong máu của bệnh nhân tiểu đường trong khoảng thời gian từ 2 đến 3 tháng gần nhất. Xét nghiệm này đóng vai trò quan trọng trong việc tầm soát, chẩn đoán và theo dõi hiệu quả điều trị bệnh tiểu đường). Vì vậy, ngứa tỷ lệ thuận với khả năng kiểm soát đường huyết. Nếu chỉ số HbA1c nằm trong khoảng 8% - 12% (đường huyết kém kiểm soát) sẽ có tần suất và mức độ ngứa nghiêm trọng hơn hẳn nhóm kiểm soát tốt.
Theo thống kê biến chứng da phổ biến nhất là ngứa chiếm tỷ lệ 18,4% đến 27,5% ở người mắc tiểu đường typ II. Ngứa có thể do biến chứng thần kinh và mạch máu. Loại này thường khởi phát mạnh mẽ nhất trong khoảng từ 6 đến 15 năm sau khi bệnh nhân được chẩn đoán mắc tiểu đường. Cần lưu ý nếu tiểu đường bị bị suy thận giai đoạn muộn có tỷ lệ ngứa toàn thân cao nhất do sự tích tụ chất urê dưới da.
Trong bệnh tiểu đường, ngoài ngứa còn có thể bị thêm các bệnh khác như khô da do mất nước và giảm nuôi dưỡng. Mặt khác do bị mất nước qua nước tiểu bởi vì đường huyết cao khiến thận phải hoạt động liên tục để đào thải đường dư thừa qua nước tiểu. Vì cơ thể mất nước nghiêm trọng, dẫn đến da bị khô ráp, bong tróc và kích ứng gây ngứa hoặc có thể do hẹp mạch máu nuôi da bởi vì khi lượng đường máu cao sẽ làm xơ vữa và tổn thương các mạch máu nhỏ (vi mạch). Máu lưu thông kém khiến da không nhận đủ chất dinh dưỡng và oxy, làm suy yếu hàng rào bảo vệ tự nhiên của da. Hoặc do giảm tiết dầu và mồ hôi gây nên biến chứng thần kinh tự chủ làm giảm khả năng hoạt động của tuyến mồ hôi và tuyến bã nhờn, khiến da mất đi độ ẩm tự nhiên.
Tình trạng ngứa da ảnh hưởng tới khoảng 12% đến 49% bệnh nhân tiểu đường trên toàn thế giới.
Nên xử trí ngứa ở bệnh nhân tiểu đường như thế nào?
Ngứa ở người tiểu đường thường là dấu hiệu cảnh báo lượng đường huyết chưa ổn định hoặc đã xuất hiện biến chứng. Người bệnh nên kiểm soát tốt chỉ số đường huyết, giữ ẩm cho da và tránh gãi gây trầy xước.
Nên đi khám bệnh để được kiểm tra đường huyết lúc đói, trên cơ sở đó bác sĩ khám bệnh cho mình sẽ có chỉ định điều trị ngứa và tư vấn thêm về điều trị tiểu đường để giữ được đường trong máu ở mức cần thiết. Và ngứa cũng sẽ được dùng thuốc nhưng dùng loại thuốc gì là do bác sĩ khám bệnh chỉ định.
Nam giới lớn tuổi bị phì đại tuyến tiền liệt, người có bệnh lý nền về bàng quang hoặc khi dùng kết hợp thuốc dị ứng với thuốc co mạch trị nghẹt mũi (như Pseudoephedrine) cần cho bác sỹ khám bệnh biết để có hướng giải quyết, bởi vì thuốc chữa ngứa có thể gây khó tiểu do tác dụng ảnh hưởng đến cơ bàng quang và tiền liệt tuyến bởi các thuốc chống dị ứng, phổ biến nhất là kháng histamin H1 thế hệ 1 như Chlorpheniramin, Diphenhydramin, Promethazin, ngoài việc trị dị ứng còn vô tình chặn thụ thể muscarinic của hệ thần kinh.
Cách chăm sóc và cải thiện tình trạng ngứa
- Kiểm soát đường huyết: Đây là biện pháp cốt lõi. Hãy tuân thủ phác đồ điều trị, uống thuốc hoặc tiêm insulin đúng giờ, và duy trì chế độ ăn uống lành mạnh.
- Cấp ẩm cho da: Sử dụng kem dưỡng ẩm dịu nhẹ, không chứa hương liệu ngay sau khi tắm để giữ nước cho da.
- Hạn chế tắm nước quá nóng.
- Vệ sinh đúng cách: Chọn loại xà phòng tắm nhẹ dịu. Lau khô hoàn toàn các nếp gấp trên cơ thể để ngăn ngừa nhiễm nấm.
- Tránh gãi: Cào gãi mạnh có thể làm trầy xước da, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập gây nhiễm trùng (đặc biệt nguy hiểm với người tiểu đường vì vết thương lâu lành). Có thể đắp khăn mát lên vùng ngứa hoặc cắt ngắn móng tay.
- Mặc quần áo thoáng mát: Chọn trang phục bằng chất liệu cotton rộng rãi, thấm hút mồ hôi tốt.
