Cạnh dòng sông Hoài thơ mộng là vùng hạ lưu của con sông lớn Thu Bồn, lại có chùa Cầu nằm trong quần thể Khu di tích phố cổ Hội An (TP. Hội An, tỉnh Quảng Nam) là Di sản văn hóa thế giới. Chùa Cầu còn có tên gọi Cầu Nhật Bản hay Lai Viễn Kiều, được xem là một trong những di tích độc đáo có giá trị lớn về kiến trúc, lịch sử, văn hóa… có một không hai của Quảng Nam và đất nước. Du khách đến tham quan, du lịch, nghiên cứu phố cổ mà không ghé thăm chùa Cầu thì coi như chưa đến. Hình ảnh chùa Cầu còn là ký ức, chứng tích của thời gian trên phố cổ rêu phong, là linh hồn, biểu tượng của Di sản văn hóa thế giới - Hội An…
Xâm hại chùa Cầu
Hiện nay, cảnh quan chung quanh chùa Cầu nhếch nhác, nhất là nguồn nước thải đang từng ngày đe dọa, xâm hại chân chùa Cầu gây ra ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Trong khi đó, từ phía sau chùa cũng bị nguồn nước thải đang ngày đêm “tấn công” khu dân cư đông đúc. Bên cạnh đó, hàng nghìn hộ dân, nhà hàng, khách sạn, các cơ sở sản xuất, kinh doanh… nằm dọc theo các tuyến đường Hai Bà Trưng, Bà Triệu, Phan Châu Trinh, Trần Hưng Đạo… xả nước thải chưa qua xử lý xuống dòng kênh chùa Cầu rồi chảy ra sông Hoài khiến dòng nước ở đây đục ngầu, đen ngòm, sủi bọt trắng xóa, bốc mùi lan tỏa tanh hôi nồng nặc, phát tán ra khu vực phố cổ. Nhất là vào mùa nắng nóng, khô hạn, dòng sông hầu như không chảy, nạn ô nhiễm lại càng gay gắt hơn gây bức xúc, lo lắng cho người dân và du khách tham quan. Chúng tôi “mục sở thị” quanh phố cổ và dọc bờ sông Hoài thì được biết, vấn nạn ô nhiễm môi trường xảy ra từ nhiều năm qua, là điều quan tâm và nhức nhối nhất hiện nay. Ông Lưu Văn Anh (nhà trên đường Nguyễn Thị Minh Khai, cạnh chùa Cầu) phản ánh: “Nước thải dưới dòng kênh chùa Cầu lúc nào cũng bốc mùi hôi tanh gây cảnh nhếch nhác, phản cảm, khó chịu. Hơn thế nữa, những ngày trời nắng nóng kéo dài, dòng sông gần như ngưng chảy, nguồn nước bị tù đọng, nạn ô nhiễm lại càng bức bối hơn. Hàng ngày, lưu lượng du khách về đây tham quan, vãn cảnh phố cổ rất đông, chẳng lẽ để tình trạng này tồn tại mãi sao. Về lâu dài, đề nghị chính quyền, ngành liên quan Hội An nên xây dựng Trạm xử lý nước thải cạnh chùa Cầu trước khi thải ra môi trường…”. Chị Nguyễn Thị Hồng Thư - du khách đến từ TP. Huế đi tham quan, du lịch, lưu trú phố cổ dài ngày thì chia sẻ: “Chùa Cầu là biểu tượng Di sản văn hóa thế giới - Hội An, mang vóc dáng kiến trúc cổ, đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc, nơi lưu giữ ký ức hồn xưa phố cổ, cần phải trùng tu, bảo vệ, gìn giữ như báu vật. Song hiện nay chùa Cầu bị nước thải xâm thực và nạn ô nhiễm môi trường hủy hoại…”. Ngoài ra, chùa Cầu nằm ở vùng hạ lưu của con sông lớn, triều cường và dòng chảy mạnh, lại là vùng thấp, trũng nên hằng năm vào mùa mưa lũ thường xuyên gây ra ngập, lụt kéo dài cũng là tác nhân ảnh hưởng không nhỏ đến tuổi thọ của chùa.
Nguồn nước thải đang từng ngày đe dọa, xâm hại chân chùa Cầu gây ra ô nhiễm môi trường nghiêm trọng.
Chưa phát huy hiệu quả
Trong những năm qua, chúng tôi nhiều lần về Hội An để tìm hiểu viết bài, dự các lễ hội, tác nghiệp thì được biết, chính quyền TP. Hội An đã và đang chỉ đạo quyết liệt các ngành chức năng liên quan, ra sức nỗ lực cải thiện tình trạng ô nhiễm và cảnh quan nơi đây. Nhiều giải pháp đã được triển khai như giải tỏa các hộ dân hai bên kênh nước chùa Cầu và ruộng rau muống, sau đó nạo vét lòng kênh, thiết kế thoát lũ kết hợp xử lý nước. Trạm bơm cấp nước kênh chùa Cầu đã xây dựng cùng với việc xây dựng cảnh quan, điện chiếu sáng, cây xanh… tạo ra môi trường trong lành, thông thoáng và thân thiện. Hồ điều hòa đã xử lý nước thải bằng phương pháp lắng lọc tự nhiên tại hồ trước khi chảy qua khu vực… Thế nhưng xem ra hồ điều hòa chưa được phát huy hiệu quả, trên sông Hoài và chùa Cầu không những không được cải thiện mà ngày còn tiếp diễn ô nhiễm môi trường nghiêm trọng hơn. Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Chí Trung - Giám đốc Trung tâm Quản lý bảo tồn di sản văn hóa Hội An bộc bạch: “Nạn ô nhiễm môi trường hiện nay trên sông Hoài và chùa Cầu là mối quan tâm hàng đầu của thành phố, trong những năm qua, thành phố đã có nhiều biện pháp và những động thái tích cực để hạn chế tình trạng trên, song nạn ô nhiễm vẫn còn xảy ra là lý do khách quan. Trong thời gian tới, Tổ chức JICA sẽ nghiên cứu cho xây dựng một trạm xử lý nước thải với quy mô lớn, thiết bị hiện đại thì nạn ô nhiễm sẽ dần được cải thiện, khắc phục…”.
Được biết, vừa qua, UBND tỉnh Quảng Nam đã làm lễ động thổ khởi công xây dựng Dự án Cải thiện chất lượng nước tại khu vực chùa Cầu với mức đầu tư là 243 tỷ 345 triệu đồng, trong đó, vốn viện trợ không hoàn lại của Chính phủ Nhật Bản hơn 219 tỷ đồng Việt Nam, tương ứng 1,1 tỷ yên Nhật, cùng vốn đối ứng từ ngân sách Nhà nước hơn 23 tỷ đồng. Thời gian xây dựng Dự án từ nay đến năm 2019. Dự án cũng nâng cấp tuyến kênh thoát nước dẫn đến trạm xử lý nước thải dài 1,6km, kết cấu kênh hộp BTCT với hệ thống thiết bị điện và dây chuyền công nghệ xử lý nước thải đồng bộ…
Hy vọng Dự án Cải thiện chất lượng nước tại khu vực chùa Cầu được đầu tư hoàn thành sẽ giải quyết tốt môi trường khu vực, phục vụ đời sống trong lành cho nhân dân và khách du lịch, tạo cảnh quan xanh, sạch đẹp. Việc đầu tư xây dựng Dự án sẽ đem lại mục tiêu nâng cao chất lượng sống cho người dân, đồng thời cũng là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội cho TP. Hội An…