Purdue Pharma, doanh nghiệp sản xuất loại thuốc OxyContin vốn bị xem là nguồn cơn của "đại dịch opioid" cướp đi sinh mạng của gần một triệu người dân Mỹ, đã chính thức nhận bản án "tử hình" cho sự tồn tại của mình sau những sai phạm kinh hoàng.
Tại phiên tòa liên bang diễn ra tại thành phố Newark, bang New Jersey (Mỹ) ngày 28/4, Thẩm phán Madeline Cox Arleo đã chính thức tuyên án mức phạt hình sự lên tới 5,5 tỷ USD đối với Purdue Pharma LP.
Purdue Pharma đã chính thức nhận bản án "tử hình" cho sự tồn tại của mình sau những sai phạm kinh hoàng. Ảnh: Drew Angerer/Getty Images
Phán quyết trên không chỉ đặt dấu chấm hết cho quá trình phá sản kéo dài của doanh nghiệp đầy tai tiếng này, mà còn mở ra con đường để hàng tỷ USD bắt đầu được phân bổ tới các tiểu bang, thành phố và hàng ngàn nạn nhân chịu ảnh hưởng trực tiếp từ cuộc khủng hoảng opioid tồi tệ nhất trong lịch sử y tế Mỹ.
Nỗi đau 'thấu tận tâm can' người phán xử
Không khí phiên xử trở nên nghẹn ngào và đầy bi kịch khi có sự góp mặt của hơn 40 nạn nhân cùng thân nhân trực tiếp phát biểu, bên cạnh hơn 200 bức thư đầy đau thương gửi đến tòa án.
Những giọt nước mắt đã rơi khi các bà mẹ kể về sự ra đi đột ngột của con trai mình do nghiện OxyContin dù ban đầu chỉ sử dụng theo đơn thuốc hợp pháp, hay câu chuyện về những thanh thiếu niên sinh ra đã mang trong mình cơn nghiện từ người mẹ dùng thuốc.
Đối mặt với những hành trình cai nghiện dai dẳng, tình trạng mất việc làm và sự tan vỡ của biết bao tổ ấm, các nạn nhân đã khẩn thiết cầu xin thẩm phán bác bỏ thỏa thuận đàm phán để đòi hỏi một công lý thực chất, thay vì chỉ là những khoản tiền phạt tài chính đơn thuần.
Trước những lời tự sự đầy ám ảnh, Thẩm phán Arleo đã không giấu nổi sự xúc động và thẳng thắn thừa nhận đây là "một âm mưu tội phạm có chủ đích, tinh vi và mang tính hệ thống". Bà không ngần ngại chỉ trích chính phủ Washington đã nhiều lần bỏ lỡ cơ hội ngăn chặn thảm kịch, đồng thời phê phán Bộ Tư pháp Mỹ khi không truy tố bất kỳ cá nhân cụ thể nào chịu trách nhiệm cho những cái chết này.
Trong một cử chỉ mang tính biểu tượng, nữ thẩm phán đã giữ lại những bức ảnh của các nạn nhân quá cố trong phòng làm việc, và bày tỏ rằng người dân đã bị chính hệ thống quản lý phản bội.
Tuy nhiên, xét trong khuôn khổ pháp lý hiện hành, bà Arleo vẫn quyết định chấp nhận thỏa thuận với Bộ Tư pháp Mỹ như một kết quả khả quan nhất trong bối cảnh không có phiên tòa hình sự cá nhân nào được thực hiện.
Âm mưu tinh vi núp bóng hoạt động hợp pháp
Những góc khuất đen tối trong hoạt động của Purdue cũng dần được phơi bày rõ nét qua hồ sơ vụ án. Từ năm 2007 đến 2017, công ty đã bất hợp pháp tiếp thị opioid cho hàng trăm bác sĩ mà không hề có mục đích y tế chính đáng.
Doanh nghiệp này còn bị cáo buộc gian lận Cục Phòng chống ma túy Mỹ (DEA) bằng cách thổi phồng hiệu quả của các chương trình ngăn chặn lạm dụng, đồng thời sử dụng đơn thuốc từ những bác sĩ có vấn đề để xin tăng hạn mức sản xuất.
Trụ sở chính của Purdue Pharma tại thành phố Stamford, bang Connecticut (Mỹ). Ảnh: Timothy A. Clary/Getty Images
Nghiêm trọng hơn, Purdue còn thực hiện hành vi hối lộ thông qua các chương trình diễn giả dành cho bác sĩ, đồng thời can thiệp vào nền tảng hồ sơ sức khỏe điện tử nhằm thúc đẩy doanh số kê đơn thuốc.
Đến năm 2020, Purdue đã phải nhận tội âm mưu lừa đảo chính phủ, vi phạm Đạo luật Thực phẩm, Thuốc và Mỹ phẩm cùng các tội danh liên quan đến luật chống hối lộ.
Mức án gồm khoản phạt 3,544 tỷ USD và tịch thu 2 tỷ USD, nhưng phần lớn sẽ được khấu trừ trong thủ tục phá sản. Chính phủ Mỹ chỉ thu về 225 triệu USD nếu công ty chuyển giao tài sản cho các chương trình hỗ trợ nạn nhân.
"Đế chế tội lỗi' đã thật sự đến hồi kết?
Sự tan rã của Purdue Pharma cuối tuần này sẽ đánh dấu sự chuyển giao tài sản sang Knoa Pharma - một thực thể lợi ích công cộng với thành viên hội đồng quản trị do các tiểu bang bổ nhiệm. Toàn bộ lợi nhuận từ Knoa sẽ được dùng để sản xuất thuốc cai nghiện cùng các biện pháp cứu chữa ngộ độc opioid.
Gia đình Sackler, chủ sở hữu lâu năm của Purdue, đã cam kết đóng góp tới 7 tỷ USD trong vòng 15 năm cho công cuộc chống "đại dịch opioid", đổi lại họ sẽ được miễn trừ khỏi các vụ kiện dân sự từ những bên tham gia thỏa thuận.
Steve Miller - Chủ tịch hội đồng quản trị của Purdue Pharma, đã trực tiếp xin lỗi các nạn nhân tại phiên tòa, đồng thời cho biết công ty "nhận trách nhiệm cho tất cả những gì đã xảy ra và bày tỏ sự hối hận sâu sắc".
Tuy nhiên, nhiều nạn nhân vẫn tỏ ra bức xúc khi cho rằng đây chỉ là hình thức "phạt tiền để hợp pháp hóa tội ác". Họ lo ngại việc thiếu hụt hồ sơ kê đơn cũ từ hàng chục năm trước có thể khiến nhiều nạn nhân bị từ chối bồi thường một cách oan ức.
Bên cạnh đó, dù tổng giá trị các thỏa thuận liên quan đến Purdue và các công ty dược khác đã vượt ngưỡng 50 tỷ USD, con số này vẫn chưa thể bù đắp cho hơn 900.000 mạng người đã mất kể từ năm 1999 đến nay.
Thân nhân những người tử vong do sử dụng opioid quá liều biểu tình bên ngoài tòa án liên bang New Jersey trong thời gian xét xử Purdue Pharma. Ảnh: Aron Ranen/Getty Images
Thảm kịch y tế lớn nhất lịch sử hiện đại nước Mỹ khép lại với sự tan rã của một đế chế tội lỗi, nhưng nỗi đau của hàng triệu gia đình vẫn còn hiện hữu như những vết sẹo không bao giờ lành.
Dẫu Knoa Pharma mang sứ mệnh dùng chính lợi nhuận ngành dược để xoa dịu những tổn thương mà Purdue từng gây ra, song đối với nhiều người, công lý vẫn chưa thực sự trọn vẹn khi những kẻ đứng sau thảm kịch vẫn chưa phải đối mặt với án tù giam.
