Chỉ còn ít bữa nữa là hết năm. Nhiều người vào thời điểm này cùng có một động tác giống nhau là đi biếu xén quà cáp những nơi quan hệ làm ăn. Đó là chuyện bình thường trong nhịp sống hối hả, sôi động của đô thị. Nhưng nếu để tâm suy nghĩ, tìm hiểu sẽ thấy lộ ra nhiều cái không bình thường. Đối tượng nhận ngoại trừ những nơi thân thích, tình nghĩa, còn hầu hết là người có trách nhiệm liên quan đến những việc cụ thể sát sườn như bổ nhiệm, ăn chia, kinh doanh… “Độ dày” của cái phong bao, tuân thủ nguyên tắc: tiền nào của nấy(!) Có thể nói, chưa bao giờ “ngoại giao phong bao” phát triển mạnh mẽ như hiện nay. Đi công khai có, chủ yếu là… đi đêm. Theo kết quả thăm dò do công ty kiểm toán hàng đầu thế giới là Ernst&Young công bố mới đây tại Hà Nội, có tới 90% các doanh nghiệp Việt Nam được hỏi ý kiến đều chấp nhận sống chung với tham nhũng miễn sao “được việc” trong kinh doanh. Một cuộc hợp tác nghiên cứu của Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) - Bộ Kế hoạch và Đầu tư với Viện Khoa học lao động và Xã hội và Đại học Copenhagen (Đan Mạch) vừa công bố: Trong năm 2009 có 27% doanh nghiệp chi hối lộ cho cơ quan thuế; 20% chi hối lộ để có các dịch vụ công và 10% chi nhằm có các điều kiện thuận lợi trong đấu thầu để có hợp đồng của Chính phủ. Các doanh nghiệp này đã dùng 0,68% và 0,4% tổng doanh thu để chi hối lộ trong các năm 2007, 2009. TS. Võ Trí Thành, Viện phó CIEM bình luận: “Các doanh nghiệp không còn coi hối lộ là một trong những rào cản kinh doanh nữa. Có nghĩa là nạn tham nhũng trong kinh doanh đã trở nên bình thường và người ta chấp nhận nó”.
Hàng năm có khoảng 100.000 suất công chức bổ sung vào bộ máy công quyền. Người trẻ vừa rời ghế nhà trường sốt sắng tìm mọi cách trúng tuyển (tất nhiên biện pháp phổ biến là tiếp cận sếp, lấy lòng bằng biếu xén quà cáp). Họ thừa biết về khoản “lương còi” hàng tháng khi được nhận vào biên chế. Song điều quan trọng là bổng lộc, được xếp ở các vị trí liên quan đến nhiều người, nhiều doanh nghiệp cần nhờ vả. Người tại chức thì bám riết “cái ghế đang ngồi”, thu nhập qua lương của họ đủ ăn là may, nói gì đến tích luỹ làm giàu. Vậy mà hầu hết trong số họ đều sống rất đàng hoàng, đến tuổi không muốn về hưu... Cũng chỉ bởi cái khoản thu nhập ngoài lương rất bộn kia thôi.
Rõ ràng, để “được việc” nhiều người đã phải trả giá đắt cho việc làm bất minh của mình, còn góp phần làm hư hỏng cán bộ, kể cả lớp trẻ mới vào nghề. Năm 2008, tạp chí kinh tế Forber của Mỹ đã công bố mức độ tham nhũng ở 127 quốc gia và vùng lãnh thổ. Việt Nam xếp thứ 96, trong khi các nước trong khối Asian như Singapore xếp thứ 4; Malaysia thứ 38; Thái Lan thứ 67… Năm 2010, nước ta sẽ tăng hay tụt hạng đây? Nhiều chuyên gia đã nhận định: Mức độ tham nhũng, hối lộ ở ta ngày càng tinh vi, khó lường, vẫn có chiều hướng gia tăng. Giờ thì nên xếp “được việc” là một trong những nguyên nhân hàng đầu của nạn tham nhũng, hối lộ, để tìm ra biện pháp hữu hiệu loại trừ tận gốc!.
Phạm Quang
