Hội họa là sự tiếp cận cái đẹp từ nhiều tính cách, đi từ những rung cảm nghệ thuật với những cung bậc khác nhau. Chuyên tâm với đề tài miền núi và nông thôn Việt Nam, họa sĩ Nguyễn Thụ bước vào thế giới cái đẹp qua chất liệu mà ông chọn lựa - đó là tranh lụa. Không ưa sự ồn ào, ông nhỏ nhẹ trầm tĩnh, chìm sâu vào tư duy nghệ thuật. Nét vẽ của ông dịu nhẹ, bảng lảng và như phảng phất đâu đó hồn thơ, hồn nhạc.
 |
Khi đang còn ở đội Thiếu sinh quân Tuyên truyền những năm 1946-1947, Nguyễn Thụ đã vẽ những bức tranh về Bác Hồ, về anh bộ đội, chị dân công dung dị mà khỏe khoắn để phục vụ kháng chiến chống Pháp. Tranh lụa của ông ẩn chứa nỗi niềm thương yêu, trìu mến với con người, miêu tả rõ nét những cảnh sinh hoạt đời thường qua những bức tranh: Dệt vải, Mẹ ru con, Lên nương, Xay lúa, Giã gạo đêm trăng, Ngày mùa, Trẩy hội mùa xuân... Cái đẹp nằm trong sự giản dị- đó là cách nghĩ cách cảm đã hình thành nên phong cách Nguyễn Thụ khi bắt tay vào sáng tác. Có thể thấy được trong hầu hết các bức tranh lụa của ông, cái mạnh là ở việc sử dụng gam màu thoáng, có chọn lựa kĩ càng, thiên về màu tím lam. Bố cục tranh không rườm rà mà chặt chẽ, gợi tả. Đặc biệt là màu nước ông dùng thật thuần khiết mà tươi mát. Kỹ thuật vẽ tranh lụa tinh tế có được do ông chịu ảnh hưởng sâu sắc của danh họa bậc thầy là cố họa sĩ Nguyễn Phan Chánh. Là học sinh khóa I của Trường đại học Mỹ thuật VN, chỉ có Nguyễn Thụ cùng hai họa sĩ là Giáng Hương và Lê Thiệp chuyên vẽ lụa và ông đã theo đuổi nó suốt cuộc đời. Đôi khi Nguyễn Thụ cũng vẽ tranh sơn dầu, khắc gỗ nhưng thể loại tranh lụa bao giờ cũng là thế mạnh của ông.
Ngoài khả năng sáng tác, Nguyễn Thụ còn được biết đến với tư cách là một nhà giáo lâu năm. Sau khi tốt nghiệp, ông được giữ lại Trường đại học Mỹ thuật giảng dạy trong nhiều năm, đảm nhận cương vị hiệu phó rồi sau là hiệu trưởng (1978-1991).
Ngoài các giải thưởng trong 3 kỳ Triển lãm Mỹ thuật toàn quốc, giải đặc biệt trong Triển lãm Mỹ thuật quốc tế tại Bugari năm 1979, Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật năm 2001, tranh lụa Nguyễn Thụ còn có mặt ở nhiều nước như Anh, Pháp, Đức, Úc, Liên Xô cũ, Bungari. Chuyến đi Paris vẽ và giới thiệu tranh vào năm 1989 đã để lại ấn tượng trong đời ông. Bên bờ sông Seine, họa sĩ lang thang thả bộ mơ màng chìm đắm để rồi hối hả ghi chép bằng những bức kí họa chân dung và phong cảnh Paris-kinh đô ánh sáng. Ngay tại “nhà VN”, bà con Việt kiều trên đất Pháp đã có dịp thưởng thức mấy chục bức tranh lụa và khắc gỗ của họa sĩ Nguyễn Thụ với đầy ắp hương vị quê nhà. Nhân 70 năm thành lập Trường đại học Mỹ thuật VN, trong Triển lãm của nhà trường có một bức tranh lụa cỡ lớn được bay trang trọng, đó là tác phẩm của Nguyễn Thụ vẽ về đề tài chiến dịch Điện Biên Phủ mà trung tâm là hình ảnh đại tướng Võ Nguyên Giáp. Trên nền bố cục là những dãy núi xa xa với rừng lau phơ phất là hình tượng vị đại tướng oai phong cưỡi trên lưng ngựa. Đại tướng Võ Nguyên Giáp đến dự triển lãm đã dừng lại rất lâu bên bức tranh, ông bày tỏ niềm xúc động trước tấm lòng của người họa sĩ với cách mạng, với kháng chiến.
Nghệ thuật không có tuổi già. Giờ đây, dù ở độ tuổi xưa nay hiếm, Nguyễn Thụ-người họa sĩ già với mái đầu bạc trắng vẫn say sưa miệt mài bên giá vẽ. Những năm cuối đời, ông vẫn cống hiến hết mình vì cái đẹp của nghệ thuật hội họa. Năm 2002, ông có chuyến du ngoạn sang nước Anh, trưng bày tranh ở thủ đô Luân Đôn. Năm 2004, ông lại có triển lãm tranh lụa ở Hồng Kông và miền nam nước Pháp (với 30 bức tranh), phản ánh sinh động con người và bối cảnh thời chống Mỹ cứu nước.
Trong căn phòng nhỏ giản dị ấm cúng tại Trường đại học Mỹ thuật, 42 Yết Kiêu-Hà Nội, vợ chồng họa sĩ Nguyễn Thụ ngày ngày vẫn sống vui vầy cùng với những bức tranh lụa treo kín trên tường. Ông có may mắn là được làm bạn với người vợ hết mực thương yêu, động viên chồng trên bước đường sáng tác đầy gập ghềnh gian khó. Cả nhà sống trong không khí hội họa (con trai, con gái và con dâu đều cầm bút vẽ). Đắm chìm vào dòng chảy mênh mang, ông vẫn thấy mình có ích cho cuộc đời bằng cách vẽ tiếp những bức tranh làm đẹp cho mình, cho mọi người.
Tháng 11/2009
Minh Trang