Có một bà lão nông dân sống dưới chân một ngọn núi cao, nơi vùng núi khá hoang vu, hẻo lánh. Bà lão không có con cái, chỉ một mình bà thui thủi trong ngôi nhà bé nhỏ với đàn vịt khoảng hơn chục con. Một lần, bà lão nhặt được một cái bát sành cũ kỹ ở trên dốc núi, bà đã thuận tay vứt nó đi, nhưng rồi bất chợt nhìn thấy lũ vịt của bà với những chiếc mỏ dẹt đang sục vào uống nước trong cái bát cũ kỹ. Thế là bà lão lại mang cái bát về nhà dùng để đổ thức ăn cho vịt.
Rồi bỗng một hôm, có một ông nhà buôn đồ cổ đi ngang qua, nhìn thấy chiếc bát sành ấy thì rất lấy làm thích thú. Ông rất muốn mua cái bát sành ấy, liền đến đề nghị bà cụ bán cho. Bà lão thật thà liền hỏi nhà buôn đồ cổ:
- Cái bát sành vừa cũ kỹ, vừa bẩn thỉu thế này mà cũng bán được tiền sao?
Ông nhà buôn đồ cổ nói:
- Đúng là có thể bán được! Tôi không lừa gạt ai bao giờ, ngày mai tôi sẽ đem tiền tới mua!
Ông khách đi rồi, bà lão vẫn không thể tin được là mình lại may mắn đến thế, rồi bà nghĩ bụng: “Nếu mình rửa sạch cái bát này đi, trang hoàng cho nó một chút, chắc hẳn là sẽ bán được nhiều tiền hơn”. Thế là suốt cả buổi tối hôm đó, bà cụ chỉ hý hoáy sơn đi sơn lại làm cho cái bát nom vừa sạch sẽ, vừa bóng loáng chẳng ai còn nhận ra nó là cái bát cũ kỹ chuyên cho vịt ăn nữa.
Sáng hôm sau, ông nhà buôn đồ cổ lại đến, ông đã thất vọng biết bao khi không còn thấy đâu cái bát cổ đã khiến ông mê mẩn ngày hôm qua nữa. Ông buồn bã nói với bà cụ:
- Cụ ơi! Như thế này thì không còn là cái bát cổ nữa rồi! Thôi, cụ giữ nó lại mà dùng để nuôi vịt vậy cụ nhé!
Lời bàn: Thực kỳ lạ, điều quý giá nhất đôi khi lại nằm ở những nơi giản dị, thậm chí có vẻ xù xì, xấu xí nữa là đằng khác. Nếu cố tình “đánh bóng” nó lên thì chẳng những không làm cho nó đẹp thêm mà thậm chí lại còn làm giảm đi giá trị đích thực của nó! Ngẫm sự đời quả đúng là như thế!
Phan Hữu Nghĩa