Caffeine là chất kích thích tự nhiên có trong cà phê, trà, cacao và một số loại đồ uống, thực phẩm. Sử dụng caffeine ở mức phù hợp có thể giúp tăng sự tỉnh táo, cải thiện khả năng tập trung và hỗ trợ hiệu suất vận động. Tuy nhiên, lợi ích của caffeine phụ thuộc vào lượng sử dụng, thời điểm dùng và cơ địa mỗi người.
Caffeine giúp tỉnh táo, tăng khả năng tập trung
Một trong những tác dụng được biết đến rõ nhất của caffeine là kích thích hệ thần kinh trung ương. Caffeine có thể làm giảm cảm giác buồn ngủ, tăng sự tỉnh táo và giúp một số người duy trì khả năng tập trung trong một khoảng thời gian nhất định.
Sau khi được hấp thu, caffeine tác động chủ yếu bằng cách ức chế hoạt động của adenosine - một chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến cảm giác buồn ngủ. Nhờ đó, người sử dụng có thể cảm thấy tỉnh táo và sẵn sàng hoạt động hơn.
Đây cũng là lý do nhiều người có thói quen uống cà phê hoặc trà vào buổi sáng. Tuy nhiên, caffeine không thể thay thế giấc ngủ. Người thường xuyên thiếu ngủ không nên phụ thuộc vào caffeine để duy trì sự tỉnh táo trong thời gian dài.
Ngoài ra, mức độ đáp ứng với caffeine ở mỗi người khác nhau. Một số người có thể sử dụng một lượng nhỏ mà không gặp vấn đề, trong khi người nhạy cảm có thể xuất hiện các triệu chứng như bồn chồn, hồi hộp hoặc khó ngủ.
Hỗ trợ hiệu suất khi tập luyện
Caffeine có thể mang lại một số lợi ích đối với hoạt động thể lực. Một số nghiên cứu cho thấy caffeine có thể giúp giảm cảm giác gắng sức, tăng sự tỉnh táo và hỗ trợ hiệu suất trong một số môn thể thao sức bền như chạy bộ, đạp xe.
Tác dụng của caffeine thường xuất hiện sau khi uống một khoảng thời gian nhất định và có thể kéo dài nhiều giờ. Vì vậy, một số vận động viên sử dụng caffeine trước khi tập luyện hoặc thi đấu.
Tuy nhiên, không nên hiểu rằng caffeine có thể ngăn ngừa hoàn toàn tình trạng đau mỏi cơ sau vận động. Cảm giác đau cơ sau tập luyện chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như cường độ vận động, loại bài tập, tình trạng thể lực và thời gian phục hồi. Caffeine chỉ là một yếu tố có thể hỗ trợ hiệu suất trong một số trường hợp.
Người tập luyện cần lựa chọn thời điểm sử dụng phù hợp, bởi dùng caffeine quá muộn trong ngày có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ, từ đó làm giảm khả năng phục hồi.
Caffeine có thể giúp tỉnh táo, tăng tập trung và hỗ trợ hiệu suất vận động khi sử dụng hợp lý. Ảnh AI.
Có thể hỗ trợ quá trình phục hồi sau vận động
Caffeine không trực tiếp "tạo ra glycogen" như một số thông tin thường được chia sẻ. Tuy nhiên, một số bằng chứng cho thấy caffeine có thể hỗ trợ quá trình tái tổng hợp glycogen trong cơ khi được sử dụng cùng carbohydrate sau những buổi vận động kéo dài hoặc cường độ cao.
Glycogen là dạng dự trữ carbohydrate chủ yếu trong cơ và gan, đóng vai trò cung cấp năng lượng cho hoạt động thể lực. Khả năng phục hồi glycogen phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó chế độ ăn cung cấp đủ carbohydrate và protein, bù nước, nghỉ ngơi và ngủ đủ giấc vẫn giữ vai trò quan trọng.
Do đó, không nên sử dụng caffeine để thay thế chế độ dinh dưỡng và nghỉ ngơi hợp lý sau tập luyện.
Có thể liên quan đến nguy cơ thấp hơn của một số bệnh
Một số nghiên cứu quan sát ghi nhận mối liên hệ giữa việc uống cà phê hoặc trà chứa caffeine với nguy cơ thấp hơn của một số bệnh lý, trong đó có bệnh Parkinson, bệnh gan và một số rối loạn chuyển hóa. Tuy nhiên, những kết quả này không có nghĩa caffeine có tác dụng "ngăn ngừa" hoặc điều trị các bệnh nói trên.
Đặc biệt, cà phê và trà chứa nhiều hợp chất sinh học khác ngoài caffeine. Vì vậy, khi đánh giá lợi ích sức khỏe của những đồ uống này, không thể quy toàn bộ tác dụng cho caffeine.
Các nghiên cứu về caffeine và nguy cơ mắc bệnh cũng có thể chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như chế độ ăn, mức độ vận động, hút thuốc, cân nặng và tình trạng sức khỏe. Người dân không nên tăng lượng caffeine chỉ với mục đích phòng bệnh.
Caffeine có tác dụng lợi tiểu không?
Caffeine có tác dụng lợi tiểu nhẹ, đặc biệt ở người ít sử dụng caffeine hoặc khi dùng một lượng tương đối cao. Tuy nhiên, ở những người thường xuyên uống cà phê hoặc trà, cơ thể có thể hình thành mức độ dung nạp nhất định, khiến tác dụng lợi tiểu thường không quá lớn.
Vì vậy, không nên xem caffeine là một phương pháp lợi tiểu hoặc sử dụng nhiều caffeine để "thải nước" khỏi cơ thể. Cà phê và trà vẫn có thể đóng góp vào tổng lượng dịch đưa vào cơ thể, nhưng nước lọc vẫn là lựa chọn chính để duy trì đủ nước.
Không nên lạm dụng caffeine
Lợi ích của caffeine phụ thuộc nhiều vào liều lượng. Sử dụng quá nhiều có thể gây mất ngủ, bồn chồn, lo âu, run tay, tim đập nhanh, khó chịu ở đường tiêu hóa và đau đầu. Dùng caffeine vào buổi chiều hoặc tối cũng có thể ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ, đặc biệt ở người nhạy cảm.
Người mang thai, trẻ em và người mắc một số bệnh lý tim mạch hoặc rối loạn lo âu nên trao đổi với bác sĩ về lượng caffeine phù hợp. Khi muốn giảm caffeine sau một thời gian sử dụng thường xuyên, nên giảm từ từ để hạn chế các triệu chứng cai như đau đầu, mệt mỏi, buồn ngủ và khó tập trung.
Caffeine có thể mang lại một số lợi ích cho sức khỏe khi được sử dụng hợp lý, nhưng không phải là chất càng dùng nhiều càng tốt. Một chế độ ăn cân đối, vận động thường xuyên và ngủ đủ giấc vẫn là nền tảng quan trọng hơn để duy trì sức khỏe lâu dài.
