Stress nhiệt là tình trạng cơ thể phải chịu gánh nặng nhiệt khi lượng nhiệt hấp thu từ môi trường và sinh ra trong quá trình lao động vượt quá khả năng thải nhiệt. Khi các cơ chế điều hòa thân nhiệt không còn bù trừ được, người lao động có thể mắc các bệnh do nhiệt như phát ban do nóng, chuột rút, ngất, kiệt sức hoặc say nóng.
1. Cơ thể điều hòa thân nhiệt như thế nào?
Cơ thể duy trì nhiệt độ khoảng 36,5-37,5°C nhờ trung tâm điều hòa thân nhiệt ở vùng dưới đồi. Khi môi trường nóng hoặc lao động nặng, cơ thể tăng thải nhiệt bằng:
- Giãn mạch da.
- Tăng tiết mồ hôi.
- Bay hơi mồ hôi.
- Uống nước và nghỉ tại nơi mát.
Hiệu quả thải nhiệt chịu ảnh hưởng của độ ẩm, tốc độ gió, cường độ lao động, quần áo bảo hộ và khả năng thích nghi với nhiệt (thường cần 7-14 ngày).
2. Nhận biết các bệnh do nhiệt
Mức độ | Tình trạng | Dấu hiệu chính |
Nhẹ | Phát ban do nóng | Ban đỏ, mụn nhỏ |
Trung bình | Chuột rút do nóng | Co cứng cơ do mất nước, điện giải |
Trung bình | Ngất do nóng | Chóng mặt, ngất khi đứng lâu |
Nặng | Kiệt sức do nóng | Mệt lả, đau đầu, vã mồ hôi, thân nhiệt dưới 40°C |
Nguy kịch | Say nóng | Thân nhiệt ≥40°C, lú lẫn, co giật hoặc hôn mê |
Trong đó, say nóng là tình trạng cấp cứu y khoa, cần xử trí ngay để giảm nguy cơ tử vong và biến chứng.
3. Xử trí khi bị kiệt sức hoặc say nóng
Kiệt sức do nóng
- Đưa người lao động vào nơi mát.
- Nới lỏng quần áo.
- Làm mát bằng quạt, khăn ướt hoặc chườm lạnh.
- Cho uống nước hoặc dung dịch điện giải nếu còn tỉnh táo.
- Không tiếp tục làm việc trong ngày.
Say nóng
- Hạ nhiệt ngay lập tức theo nguyên tắc "Làm mát trước, vận chuyển sau".
- Phun nước kết hợp quạt hoặc ngâm nước lạnh nếu có điều kiện.
- Gọi cấp cứu và chuyển đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt.
Cách nhận biết và xử trí say nóng, kiệt sức.
4. Đánh giá stress nhiệt
Đánh giá stress nhiệt cần xem xét đồng thời:
- Nhiệt độ không khí.
- Độ ẩm.
- Bức xạ nhiệt.
- Tốc độ gió.
- Cường độ lao động.
- Quần áo bảo hộ.
Chỉ số được sử dụng phổ biến hiện nay là WBGT (Wet Bulb Globe Temperature), kết hợp với mức tiêu hao năng lượng và chế độ làm việc - nghỉ ngơi để xác định nguy cơ. Ngoài ra có thể theo dõi nhiệt độ trung tâm, nhịp tim, lượng mồ hôi và mức tiêu hao năng lượng đối với các công việc nặng hoặc môi trường nhiệt phức tạp.
5. Biện pháp phòng ngừa say nóng, kiệt sức
Kiểm soát môi trường
- Lắp mái che, tăng thông gió và làm mát.
- Cách ly nguồn nhiệt.
- Quan trắc WBGT định kỳ.
Tổ chức lao động
- Bố trí nghỉ tại nơi mát khi nhiệt độ cao, bố trí thời gian làm việc - nghỉ ngơi theo nhiệt độ WBGT.
- Hạn chế làm việc nặng từ 10 giờ đến 16 giờ.
- Cho người lao động mới thích nghi dần với môi trường nóng trong 7-14 ngày.
Bảo vệ cá nhân
- Uống 200-250 mL nước (khoảng 1 cốc nước) mỗi 15-20 phút, không chờ khát mới uống.
- Bổ sung điện giải khi làm việc kéo dài hoặc cường độ cao.
- Mặc quần áo thoáng mát, màu sáng; đội mũ, đeo kính và sử dụng kem chống nắng khi làm việc ngoài trời.
- Ngủ đủ giấc, hạn chế rượu bia và các chất gây mất nước.
Giám sát sức khỏe
- Theo dõi người lao động có bệnh tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh thận hoặc béo phì.
- Tập huấn định kỳ về nhận biết dấu hiệu sớm và kỹ năng sơ cứu các bệnh do nhiệt.
