Táo bón là tình trạng phổ biến ở người cao tuổi, có thể gây đau bụng, khó chịu, tổn thương vùng hậu môn và ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống.
Để cải thiện hiệu quả, người bệnh cần điều chỉnh chế độ ăn uống, sinh hoạt, đồng thời xác định các bệnh lý nền và thuốc đang sử dụng. Tự ý dùng thuốc nhuận tràng hoặc thường xuyên thụt tháo có thể gây ra những vấn đề sức khỏe không mong muốn.
1. Loét đại tràng do táo bón kéo dài, phải dùng thuốc và thụt tháo mới đi vệ sinh được
Một bệnh nhân nam, 69 tuổi, đến khám tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội vì đau vùng hậu môn và táo bón mạn tính. Trong khoảng 2 năm, người bệnh ít có cảm giác buồn đại tiện, thường 3 - 4 ngày mới đi ngoài một lần và phải sử dụng thuốc nhuận tràng hoặc bơm thụt hậu môn.
Bệnh nhân đang điều trị tăng huyết áp và đái tháo đường hằng ngày. Thói quen ăn ít rau, uống không đủ nước cũng góp phần khiến tình trạng táo bón kéo dài.
Qua thăm khám trực tràng, bác sĩ ghi nhận người bệnh đau khi thăm khám. Nội soi đại tràng phát hiện một ổ loét đơn độc, kích thước khoảng 1,5 cm ở trực tràng, nghi liên quan đến tổn thương do các lần bơm thụt.
Sau khi đánh giá tình trạng, bác sĩ tư vấn điều chỉnh thói quen sinh hoạt, uống đủ nước, bổ sung chất xơ hòa tan và sử dụng thuốc nhuận tràng thẩm thấu theo chỉ định. Nhóm thuốc này giúp giữ nước trong lòng ruột, làm mềm phân và hỗ trợ đại tiện.
Sau 2 tuần điều trị, bệnh nhân đi ngoài dễ dàng hơn, gần như mỗi ngày và không còn cảm giác đau vùng hậu môn. Người bệnh được hướng dẫn tiếp tục theo dõi, duy trì kế hoạch điều trị theo chỉ định để hình thành thói quen đại tiện phù hợp.
Trường hợp trên cho thấy táo bón kéo dài không nên chỉ được xử lý bằng cách dùng thuốc hoặc thụt tháo mỗi khi khó đi ngoài. Việc tìm nguyên nhân và điều chỉnh các yếu tố liên quan mới là cơ sở để cải thiện tình trạng này lâu dài.
Táo bón là vấn đề thường gặp ở người cao tuổi. Ảnh MH
2. Thói quen giúp cải thiện táo bón ở người cao tuổi
Táo bón là vấn đề thường gặp ở người cao tuổi, có thể gây đầy bụng, đau bụng, khó chịu, ảnh hưởng đến ăn uống, tâm lý và chất lượng cuộc sống. Việc rặn nhiều khi đại tiện còn có thể gây tổn thương vùng hậu môn, trực tràng.
Khi tuổi cao, người bệnh có thể ít vận động, ăn uống kém, giảm cảm giác khát hoặc không uống đủ nước. Chế độ ăn thiếu chất xơ cũng khiến phân khô, cứng và khó đào thải. Ngoài ra, các bệnh lý như đái tháo đường, suy giáp, Parkinson và một số rối loạn tiêu hóa có thể góp phần gây táo bón.
Một số loại thuốc đang sử dụng cũng có thể khiến tình trạng này nặng hơn. Vì vậy, khi người cao tuổi bị táo bón kéo dài, bác sĩ cần xem xét đồng thời chế độ ăn uống, mức độ vận động, bệnh nền và các thuốc đang dùng để xác định nguyên nhân, từ đó lựa chọn phương pháp xử trí phù hợp.
Để cải thiện táo bón, người cao tuổi nên duy trì chế độ ăn đa dạng, bổ sung rau xanh, trái cây và các thực phẩm giàu chất xơ phù hợp với khả năng nhai, nuốt. Có thể tăng dần lượng chất xơ hòa tan để hỗ trợ làm mềm phân, tránh tăng quá nhanh gây đầy hơi, chướng bụng.
Uống đủ nước cũng là yếu tố quan trọng, đặc biệt ở người ăn ít hoặc có nguy cơ mất nước. Tuy nhiên, người mắc suy tim, bệnh thận hoặc đang được yêu cầu hạn chế dịch cần tuân thủ lượng nước do bác sĩ hướng dẫn, không tự ý tăng lượng uống.
Bên cạnh đó, người cao tuổi nên duy trì vận động phù hợp với thể trạng, chẳng hạn đi bộ nhẹ nhàng nếu sức khỏe cho phép. Người bệnh không nên nhịn đại tiện khi có nhu cầu. Có thể tập thói quen đi ngoài vào một thời điểm cố định trong ngày và tránh rặn quá mức.
Nếu táo bón không cải thiện dù đã điều chỉnh chế độ ăn uống, sinh hoạt, bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng thuốc nhuận tràng tùy theo nguyên nhân và tình trạng sức khỏe. Thuốc nhuận tràng thẩm thấu là một lựa chọn thường được sử dụng, nhưng cần dùng đúng loại, đúng liều và theo dõi đáp ứng điều trị.
Người bệnh không nên tự ý sử dụng kéo dài thuốc nhuận tràng kích thích hoặc lạm dụng thụt tháo. Những biện pháp này có thể gây tiêu chảy, mất nước, rối loạn điện giải hoặc tổn thương vùng hậu môn, trực tràng.
3. Khi nào người cao tuổi cần đi khám?
Người cao tuổi nên đi khám nếu táo bón kéo dài, thường xuyên tái diễn, mới xuất hiện hoặc có những thay đổi bất thường trong thói quen đại tiện. Đặc biệt, cần được đánh giá sớm khi đi ngoài ra máu, sụt cân không rõ nguyên nhân, đau bụng dai dẳng hoặc táo bón ảnh hưởng đáng kể đến ăn uống và sinh hoạt.
Nếu xuất hiện các triệu chứng như đau bụng dữ dội, bụng chướng nhiều, nôn ói và không thể trung tiện, người bệnh cần đến cơ sở y tế khẩn cấp vì đây có thể là dấu hiệu tắc ruột. Trong tình huống này, không nên tự ý tăng chất xơ, dùng thuốc nhuận tràng hoặc thụt tháo tại nhà.
Táo bón ở người cao tuổi có thể cải thiện nếu được đánh giá đúng nguyên nhân và điều trị phù hợp. Duy trì chế độ ăn uống hợp lý, uống đủ nước theo tình trạng sức khỏe, vận động vừa sức và sử dụng thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ là những biện pháp quan trọng giúp người cao tuổi đại tiện dễ dàng, an toàn hơn.
