Vườn chim, cò ở ĐBSCL là điểm du lịch sinh thái rất hấp dẫn, thu hút nhiều khách phương xa đến tham quan, chiêm ngưỡng. Nhưng hiện nay, các vườn chim, cò ở miền Tây Nam Bộ từ Cần Thơ đến Cà Mau đang ở trong tình trạng xuống cấp nghiêm trọng, không còn là nơi đất lành chim đậu. Các vườn chim ở miền Tây có nhiều loại chim quý hiếm như cò trắng, quắm đen, quắm trắng, bạc má, cồng cộc, le le, cò trắng, cò lửa, cò ngàn lớn, cò ruồi, cò lửa... Đặc biệt có nhiều loại chim quý hiếm như giang sen, diệc mốc, gà đẩy... chỉ có ở các vườn chim nơi này. Ngoài ra, còn có hơn 150 loài thực vật thuộc 50 họ cùng với 100 loài động vật khác và 15 loài bò sát sống chan hoà, xen lẫn tồn tại ở các sân vườn chim đang đứng trước nguy cơ bị xoá sổ.
 Nhiều loài chim qúy hiếm ở đồng bằng sông Cửu Long đang bị đe dọa nghiêm trọng. |
Vườn cò sinh thái
Chị Trần Kim Phượng, vợ chủ vườn cò Phước Chung, xã Mong Thọ B, huyện Châu Thành - Kiên Giang, cho biết: "Vườn cò được đưa vào khai thác du lịch khoảng 5 năm nay, trên miếng đất rộng 5ha trồng tràm nên cò về ở nhiều lắm. Chính vì vậy mà tràm mỗi ngày một tàn lụi". Để giữ cò, anh Quách Thanh Hồng (chồng chị Phượng) chia mảnh đất làm hai lô, một lô gây lại tràm nội địa, lô kia trồng rặt bình bát. Vì bình bát là loại cây rất thích hợp cho cò ở, nhất là nó chịu được phân cò. Cây xanh tốt vừa giữ chân cò, vừa giúp chúng ngày càng sinh sôi nảy nở. Đến nay, vườn cò Phước Chung của vợ chồng anh Hồng, chị Phượng đã có từ 15 - 20 ngàn con các loại. Trong đó có cả cồng cộc, bồ nông, diệc, diệc lửa, diệc mốc, trích, trích ré, cúm núm, bìm bịp, vạc... Vườn cò Phước Chung là vườn chim hiếm hoi của tỉnh Kiên Giang, thu hút khách tham quan từ các địa phương lân cận như Cần Thơ, Long Xuyên (An Giang), Hà Tiên, đông nhất là thành phố Rạch Giá... Để thu hút thêm du khách, năm nào anh Hồng cũng cải tạo, nâng cấp vườn, tốn phí chừng 15 - 20 triệu đồng. Năm 2009, anh sẽ bắt tay xây dựng nơi đây thành vườn du lịch sinh thái, có đài quan sát cò cho du khách...
Vườn cò Bằng Lăng phường Thới Thuận, quận Thốt Nốt, TP. Cần Thơ cũng là một vườn chim nổi tiếng, khu du lịch sinh thái độc đáo ở TP. Cần Thơ. Vào năm 1983, có vài trăm con cò về ở các hàng xoài, dừa bao quanh ruộng lúa ông Nguyễn Ngọc Thuyền cư ngụ. Vốn bản tính yêu thích thiên nhiên, ông không xua đuổi hay săn bắt cò, mà còn trồng nhiều cây lấn sang ruộng lúa để cò ở. Đến năm 1994, số lượng cò về ngày càng nhiều. Chim, cò bắt đầu xây tổ nên cây cối chết dần. Trước tình hình đó, ông bàn bạc cùng vợ con đào ao nuôi cá làm thức ăn cho cò, trồng thêm cây cho chúng cư trú. Dưới sự miệt mài chăm sóc của gia đình ông, cây cối trong vườn xanh tốt, lượng cò rủ nhau về và sinh sản trên phần đất này ngày càng nhiều hơn. Đến nay, vườn cò Bằng Lăng đã có trên 300.000 con với gần 20 chủng loại: cò quắm, cò ngà, cò cá, cò ruồi, cò ma, cò xanh, cò rằn, cò rán, cò lép, cò đúm, cò sen, cò nhạn. Các loại "bạn cò" có: cồng cộc, bạc má, điên điển, bồ nông, bìm bịp... Nhiều nhất vẫn là cò cá, cò ruồi, cò ma. Trung bình mỗi năm cò đẻ ba đợt, mỗi đợt có khoảng 100.000 ổ, mỗi ổ có từ 2 - 4 trứng. Ông Thuyền nói: "Điều kỳ lạ là cò chỉ thích quanh quẩn trong ngôi nhà xanh mà tôi đã cố công vun đắp cho chúng, chứ tuyệt nhiên không xâm phạm sang các khu vườn kế cận khác, mặc dù điều kiện sống cũng giống nhau. Vào mỗi buổi chiều, nếu đứng trên chòi cao quan sát đàn cò trắng bay về nơi cư trú, màu trắng của đàn cò lấn át cả màu xanh của lá. Hàng ngày, vườn cò của tôi tiếp rất nhiều khách du lịch từ các địa phương khác đến tham quan, có cả khách du lịch nước ngoài. Hiện nay, điều lo lắng của tôi là tình trạng bẫy bắt cò ngày càng nhiều. Nếu tình trạng này còn tồn tại thì tương lai lượng cò về vườn sẽ ít dần".
 |
Vườn chim vắng bóng chim?
Mặc dù dư luận và báo chí đã nhiều lần cảnh báo nạn săn bắt các loài chim trời quý hiếm nhưng các tay bẫy chim vẫn ngang nhiên săn lùng, đuổi bắt một cách thô bạo. Ngay cả những vườn chim, cò nổi tiếng ở ĐBSCL từng thu hút khách du lịch đem lại nguồn doanh thu mỗi năm hàng trăm triệu đồng và được nhiều người biết đến như vườn chim, cò ở Bạc Liêu, Cà Mau, Sóc Trăng, Cần Thơ, Kiên Giang... nay bị săn đuổi ráo riết khiến số lượng chim cò mỗi ngày một ít đi, các vườn chim, cò xưa kia đông đúc nay vắng tanh.
Điển hình như sân chim Tân Duyệt (Đầm Dơi), Chà Là (Cái Nước - Cà Mau) là những sân chim lớn được hình thành cách đây trên 50 năm, vào lúc cao điểm, các sân chim này lên đến cả 100 ngàn con với hơn 25 loài, nhưng nay chỉ còn vài loài với số lượng giảm đi rất nhiều. Hay sân chim Bạc Liêu (Bạc Liêu) được xếp vào loại lớn nhất Nam Bộ trên diện tích 105ha, từ năm 2000 được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn xếp vào hệ thống rừng đặc dụng Việt Nam để bảo tồn loài và bảo tồn nơi cư trú được tỉnh đầu tư xây dựng thành khu du lịch sinh thái vườn chim. Nhưng vài năm qua, do nhiều nguyên nhân, có nhiều hộ lấn đất đào ao nuôi tôm sú, lấn đất cất nhà trái phép, cùng với điện thắp, máy quạt chạy suốt đêm phục vụ nuôi tôm sú công nghiệp liền kề sân chim nên đàn chim ở đây giảm đi đáng kể (giảm hơn 50% so với lúc cao điểm) hay các vườn cò Tân Long (huyện Ngã Năm - Sóc Trăng); Bằng Lăng (Thốt Nốt -Cần Thơ)... được xếp là điểm du lịch sinh thái kết hợp sông nước chợ nổi đang có nguy cơ bị xoá sổ. Điều gì xảy ra nếu chúng ta không có giải pháp bảo vệ các vườn chim, trong tương lai các vườn chim ở miền Tây chỉ còn là kỷ niệm của quá khứ.
 Xác chim chết do ăn phải bả độc nằm vất vưởng trên cây. |
Săn
bắt chim bừa bãiTheo ghi nhận của chúng tôi từ Cần Thơ theo Quốc lộ 1A theo hướng Bạc Liêu về Cần Thơ, đi dọc dốc cầu Phụng Hiệp tới thị trấn Cái Tắc (huyện Châu Thành - Hậu Giang) có rất nhiều điểm bán chim chóc cột thành từng xâu treo lủng lẳng trên cây. Còn từ vườn cò Tân Long đến Quốc lộ 1A có gần chục quán nhậu treo bảng, đề bảng giá chi tiết các món ăn từ thịt chim, cò như cồng cộc rô ti 120 ngàn đồng/con, cò nấu cháo lòng giá 100 ngàn đồng/con, lẩu cò 85 ngàn đồng/con, cò nướng 80 ngàn đồng, cò khìa 80 ngàn đồng/con... Ngoài ra, họ còn bán cả trứng chim, cò giá 4 - 5 ngàn đồng/trứng, trong đó có nhiều loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam như cò quắm, diệc mốc...
 Tháp quan sát ở vườn cò Phước Chung nhưng rất khó bảo vệ được đàn cò. |
Bức xúc nhất hiện nay là tại khu du lịch sinh thái vườn cò Bằng Lăng mỗi ngày thu hút hơn 100 du khách trong và ngoài nước đến tham quan, nhưng ngày ngày phải đối mặt với những "sát thủ" đang rình rập cách vườn cò chưa đầy 50m. Họ dùng mọi biện pháp như bẫy lưới, bẫy bằng lưỡi câu, thuốc cò và gần đây nhất là dùng cassette phát ra những tiếng chim kêu để dụ đàn chim đến và bẫy bằng lưới. Mỗi lần như vậy đàn chim, cò bị sập bẫy lên hàng chục con.
Ông Huỳnh Văn Thỏ (Mười Thỏ), chủ khu du lịch sinh thái vườn cò Tân Long bức xúc nói: "Ông bà mình có câu đất lành chim đậu. Nghĩ mình có duyên với cò nên vợ chồng tui với mấy đứa con ra sức bảo vệ nhưng không xuể chú ơi. Hồi trước canh đầu trên thì họ lẻn vào đầu dưới. Rảo đêm thì họ phá ngày và ngược lại. Chịu hết nổi, tui mua mấy con chó bécgiê thì tình hình mới tạm ổn". Còn ở vườn cò Bằng Lăng, tình trạng dùng bẫy lưới bắt cò của người dân địa phương thường xuyên diễn ra. Ông Nguyễn Ngọc Thuyền, chủ khu du lịch sinh thái vườn cò Bằng Lăng cho biết: "Có hôm, gia đình tôi đi tháo gỡ những con cò bị mắc lưới. Tôi đã nhiều lần khuyên bà con xung quanh không nên bẫy cò và giải thích cho họ biết dùng lưới bắt cò là tiêu diệt động vật hoang dã nhưng họ không nghe, vẫn thản nhiên bắt cò đem bán. Ngoài việc bẫy cò, một số người dân còn dùng cả thuốc độc tẩm vào thức ăn rồi rải khắp bờ ruộng, cò ăn phải thức ăn tẩm thuốc độc, một số con chết tại chỗ, nhiều con bay về vườn thì đuối sức rũ cánh chết tức tưởi, nằm vất vưởng trên cây. Khi ấy gia đình tôi phải bưng thúng rảo quanh vườn để lượm xác cò". Còn anh Quách Thanh Hồng, chủ vườn cò Phước Chung nói: "Hiện nay, có nhiều cách săn bắt chim cò, ban ngày họ giăng những cái lưới chụp dài hàng chục mét, buộc cò mồi ở giữa để dụ những đàn cò bay về vườn hạ xuống bắt mồi rồi chụp cò. Mỗi ngày 2 lần, khi cò bay đi kiếm ăn và bay về tổ là họ canh chờ từng đàn bay vào tầm ngắm rồi giựt dây. Ban đêm, họ dùng máy cassette phát những tiếng kêu mô phỏng tiếng các loài chim. Khi nghe những âm thanh này, cò tưởng tiếng bạn tình gọi, bay đến và bị sập bẫy ngay. Mình phản ánh thì họ cự". Ông Thuyền bức xúc nói: "Chúng tôi đã nhiều lần báo với chính quyền địa phương về tình trạng bẫy cò, chính quyền địa phương cũng xuống ngăn chặn một vài lần. Nhưng khi chính quyền đi thì mọi chuyện vẫn như cũ".
Rời các vườn cò vùng sông nước ĐBSCL, trên đường về, tâm trạng của chúng tôi cũng chứa chan bao điều suy nghĩ về việc bán cò con, săn bắt cò như thế. Tình trạng này sẽ làm cạn kiệt đi nguồn chim, cò ở vùng sông nước miền Tây. Đặc biệt là môi trường sinh thái, cảnh quan tự nhiên về vườn cò sẽ không còn tồn tại trong tương lai. Thiết nghĩ, các địa phương cần có biện pháp kiên quyết hơn trong việc ngăn chặn tình trạng này, để vườn cò khu du lịch sinh thái mang đậm bản sắc vùng quê Nam Bộ.
Bài, ảnh: PHƯƠNG NGHI